BTÜ Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Eyübhan Avcı ve ekibi, Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen illerde yıkımın nedenleri üzerine araştırma yaptı.
Daha sonra Bursa'nın depremselliği konusunda yıkıma neden olabilecek zemin sıvılaşmasıyla ilgili proje geliştiren Avcı, inşaat, jeoloji, jeofizik, bilgisayar ve orman mühendisliği ile şehir bölge planlama bölümlerinden 15 akademisyenle saha çalışması yürüttü.
Araştırma ekibi, saha çalışmaları sırasında, Bursa'nın depremselliğini, zemin sıvılaşması olan bölgeleri, üstyapı (bina) risk analizi, yumuşak zemin etkisi, yerleşim bölgesindeki yer altı su seviyesi, mevcut binanın yapım yılı, binanın fay hattına uzaklığı ve depreme dayanıklılığı gibi verileri tek bir portalda topladı.
Yaklaşık 3 yıllık bilimsel çalışmalar sonucunda geliştirilen sistem sayesinde vatandaşlar, tek tuşla bulunduğu ev veya iş yerinin durumunu öğrenebilecek, bina yapılacak parsellerdeki zemin bilgilerini sorgulayabilecek.
Şu an için Bursa'nın Yıldırım ilçesindeki bazı mahallelerde aktif olan, "www.depremzeminsorgulama.com" adresinden ulaşılabilen sistem, ücretsiz hizmet veriyor.
BTÜ akademisyenlerinin geliştirdiği bu sistemin, Bursa'nın tamamı ve diğer illerde de yapılacak çalışmaların ardından sisteme yüklenecek raporlamayla Türkiye geneline yayılması hedefleniyor.
Projenin yürütücüsü Prof. Dr. Eyübhan Avcı, sistemin Yıldırım ilçesinin bazı mahallelerinde pilot uygulamasının tamamlandığını söyledi.
Kahramanmaraş merkezli depremlerde zarar gören veya yıkılan 3 binin üzerinde bina incelediklerini, farklı zeminlerde araştırma yaptıklarını belirten Avcı, orada elde ettikleri veriler ışığında Bursa'nın risk haritasını çıkarmaya başladıklarını dile getirdi.
Geliştirilen yazılımı kamu kurumları ve vatandaşların görebileceği şekilde tasarladıklarını belirten Avcı, şöyle devam etti:
"En büyük eksikliklerimizden biri, alan hakimiyetimizin olmaması. Çıkarılmış detaylı zemin haritalarımız yok. Yapıyla ilgili ciddi analizlerimiz yok. Bununla ilgili net bilgiler yok, istatistiki bilgiler var. Biz burada net veri sunuyoruz. Net harita çıkarıyoruz ve 'Zemin budur, şu bölgelerde sıvılaşma olur, şu bölgeler heyelana duyarlı, binalarımızın durumu bu, bir deprem anında şu kadar bina hasar alır' gibi net bilgileri sunuyoruz. Kamu kurumları bununla ilgili yol haritasını çıkarabilecekleri gibi özellikle belediyeler ruhsat aşamasında zemini sıkıntılı olan yerlerde zemin iyileştirmesi yaptırarak, zemin büyütme etkisi olan yerlerde binaların kaç katlı ya da nasıl yapılması gerektiğiyle ilgili karar alabilecek. Bu da oldukça avantaj sağlayacak."
Avcı, vatandaşlardan oturulan binanın zemin durumu, deprem riski, mevcut yapının depremde hasar alıp almayacağı konusunda çok sayıda mesaj aldıklarını anlatarak, geliştirilen yazılımla bu soru işaretlerinin giderileceğini söyledi.
Mahalle, ada, parsel üzerinden sorgulanabilecek bilgiler ışığında, konut satın almak veya kiralamak isteyenlerin bina ve zemin bilgisine rahatlıkla ulaşabileceğini belirten Avcı, şunları kaydetti:
"İlk sekmede zemin bilgisini görecekler. Burada sıvılaşma, yumuşak zemin etkisi, zemin büyütme, yer altı su seviyesi ve binada iyileşme yapılıp yapılmadığına dair verileri görebilecekler. İkinci modül de faya yakınlık olacak. Binası en yakın fay hattına ne kadar uzaklıkta? Bunu görebilecek. Üçüncü modülümüz de binayla ilgili. Binanın yapım yılı, kaç katlı olacağı, taşıyıcı sistemleriyle ilgili bilgileri buradan görebilecekler."
Avcı, alanın riskli olduğunu gören vatandaşın kafasındaki soru işaretlerini kaldırmak için dördüncü kısımda önerilerin bulunacağını dile getirerek,
"Sıvılaşma varsa 'Zemin etüdü yapmanızı, binanızla ilgili deprem performans analizi yapmanızı öneriyoruz.' gibi öneriler olacak. Bunları vatandaş görebilecek. Raporlama kısmında da direkt bu bilgilerin çıktısını alıp, çıktıda da net bir şekilde verileri paylaşmış olacak. Yeni bina alacak veya kiralayacak vatandaşlarımız da binanın bilgisini görmüş olacaklar. Depreme uyumlu binaları tercih edecekler. Bu da onlar için avantaj sağlamış olacak." dedi.
Bugüne kadar 3 binin üzerinde zemin etüdü bilgisi topladıklarını bildiren Avcı, sözlerini şöyle tamamladı:
"Bursa'nın tamamının haritalandırılmasının ardından talep gelen illerin de risk haritasını çıkaracağız. Bu, Türkiye'de yapılmış tek çalışma. Bu yüzden oldukça önem arz ediyor. Bir an önce depreme uyumlu hale gelmemiz lazım. Vatandaşlarımızla, devletle bir arada olup önce mevcut durumu görmemiz gerekiyor. Ondan sonra da bir an önce yol haritası çizmemiz lazım. Bunun için de devlet ve vatandaşlarımız el birliği içinde hızlı bir şekilde dönüşüme gitmemiz lazım. Türkiye deprem kuşağında ve deprem bir gerçek. Biz buna bir an önce hazırlıklı yakalanırsak can ve mal kayıpları yaşamayız."
