Türkiye, yapay zeka çağında küresel ölçekte söz sahibi ülkeler arasına girmek ve dijital bağımsızlığını teminat altına almak adına kapsamlı bir eylem planını devreye alıyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından titizlikle hazırlanan ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kamuoyuna duyurulan 2026-2030 dönemini kapsayan Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, "Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet" ana ekseninde şekillendi. Dört stratejik alan altında 16 öncelikli eylemi barındıran bu vizyoner yaklaşım; verinin korunmasından hesaplama altyapısına, yerli modellerin geliştirilmesinden insan kaynağının nitelikli hale getirilmesine kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.
Toplumsal Dönüşüm: 5 Milyon Vatandaşa Yapay Zeka Okuryazarlığı
Yapay zekanın toplum geneline güvenli, etik, bilinçli ve üretken biçimde yayılması amacıyla Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı başlatılıyor. Önümüzdeki 24 aylık süreçte tam 5 milyon vatandaşa ulaşılması hedeflenirken, eş zamanlı yürütülecek Ulusal Yapay Zeka Yetenek Programı ile iş gücünün niteliği artırılacak. Plan dönemi sonuna dek 1 milyon çalışanın mesleki dönüşüm değerlendirmesine tabi tutulması ve 500 uluslararası uzmanın Türkiye'deki araştırma ile girişimcilik ekosistemine kazandırılması amaçlanıyor.
Veri odaklı bu atılımın merkezinde ise güvenli veri alanları, Ulusal Veri Kütüphanesi ve Yapay Zeka Şampiyonları Programı yer alacak. Böylece yerli yapay zeka ekosisteminin veri ihtiyacı güvenli ve şeffaf bir çerçevede karşılanacak.
Yasal ve Etik Çerçeve: Hızlı Hat ve Ulusal Etik Kurulu
Teknolojik sıçramanın hukuki ve etik altyapısını sağlamlaştırmak adına çok paydaşlı bir yapı hayata geçiriliyor. Kamu kurumları, özel sektör, akademi ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinden oluşacak Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu, hem vatandaşların haklarını koruyacak hem de yatırımcılar için öngörülebilir bir hukuki zemin sunacak.
Bunun yanı sıra TÜRKPATENT bünyesinde devreye alınacak "Yapay Zeka Hızlı Hat" uygulaması sayesinde yapay zeka odaklı sınai mülkiyet başvuruları özendirilecek; şeffaf beyan ve hızlandırılmış inceleme süreçleriyle yenilikçi buluşların tescil süresi kısaltılacak.
Güçlü Altyapı: Düşük Karbonlu Ulusal Hesaplama Omurgası ve GPU Desteği
Türkiye'nin veri merkezlerini güçlendirmek ve sürdürülebilir bir hesaplama altyapısı kurmak amacıyla en az 10 milyar dolar tutarında özel sektör ağırlıklı yatırım mobilize edilecek. Teşvik mekanizmasını HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı'nın oluşturduğu bu strateji doğrultusunda, 2030 yılına kadar en az 1 gigavat veri merkezi kurulu gücüne ve 10 teravatsaat düşük karbonlu elektrik alım anlaşması hacmine ulaşılması hedefleniyor.
Süreç kapsamında hayata geçirilecek "Herkes İçin GPU Programı" ile girişimciler, KOBİ'ler ve akademisyenler yüksek hesaplama gücüne adil koşullarda erişebilecek. Program çerçevesinde tanımlanacak özel erişim pencereleri ve tahsis kotaları; enerji verimliliği, veri güvenliği ile fikri mülkiyet haklarının korunması ilkeleri doğrultusunda işletilecek.
Kamuda Yapay Zeka Dönüşümü ve Büyüme Bölgeleri
Kamu sektörü, yapay zeka dönüşümünde öncü rol üstlenerek alım gücüyle pazara yön verecek. Toplam kamu yatırım programı bütçesinden yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılması kararlaştırılırken; sağlık, enerji optimizasyonu, akıllı üretim ve coğrafi bilgi sistemleri gibi öncelikli alanlarda pilot programlar devreye alınacak. KOBİ'ler ise "Hazır Çözüm Paketleri" ve destek kuponları ile fikirden ürüne uzanan süreçte desteklenecek.
Altyapıyı ülke genelinde yaygınlaştırmak amacıyla "Yapay Zeka Büyüme Bölgeleri" ve bölgesel mükemmeliyet merkezleri kurulacak. Büyüme bölgelerinde yer alacak çok kiracılı yapay zeka fabrikaları ulusal hesaplama kapasitesinin kalbini oluştururken; üniversite, teknopark ve sanayi konsorsiyumları tarafından yönetilecek mükemmeliyet merkezleri KOBİ'lere ve araştırmacılara hızlı prototipleme imkanı tanıyacak.
25 Milyar Liralık Finansman ve Sivil-Savunma Teknoloji Transferi
Planın finansman ayağında temel araştırmalardan ölçeklenmeye uzanan iki kademeli bir yapı tasarlandı. Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu aracılığıyla aktarılacak 10 milyar liralık kaynakla desteklenen projelerin yüzde 40'ının prototipe dönüştürülmesi hedeflenirken; 15 milyar liralık Yapay Zeka Büyüme Fonu ile en az 20 girişim Series A/B ve ölçeklenme aşamasında desteklenecek.
Fiziksel yapay zeka ve robotik alanında ise savunma sanayisinde elde edilen kritik kazanımlar sivil alanlara transfer edilecek. Otonom sürüş ve robotik alanında üretici konumunu pekiştirmeyi hedefleyen Türkiye, 2027 sonuna kadar 3 öncelikli pilot proje, 2 üniversite-sanayi robotik merkezi ve 3 test sahasını hayata geçirecek. Uluslararası yapay zeka diplomasisini de etkin kılacak olan Türkiye, 2027 yılı sonuna kadar en az 5 ülkeyle ikili iş birliği anlaşması imzalayarak küresel standartların belirlenmesinde aktif rol oynayacak.
