Türkiye'de barajların doğal afetlere karşı dayanıklılığını artıracak önemli bir teknoloji projesi hayata geçiriliyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) ile Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü iş birliğinde geliştirilecek yapay zeka destekli Yapı Sağlığı İzleme ve Erken Uyarı Sistemi, deprem, taşkın, heyelan ve benzeri olağanüstü durumlarda barajların anlık olarak takip edilmesini sağlayacak.
Pilot uygulamanın Trabzon'daki Atasu Barajı'nda gerçekleştirileceği proje kapsamında elde edilecek deneyimlerin ilerleyen yıllarda Türkiye genelindeki diğer kritik altyapılara da aktarılması planlanıyor.
Pilot uygulama Atasu Barajı'nda başlayacak
Üç yıl sürmesi planlanan Ar-Ge çalışmasının ilk aşamasında Trabzon'daki Atasu Barajı kapsamlı şekilde izlenecek. Baraj gövdesine yerleştirilecek gelişmiş sensörler, fiber optik ölçüm sistemleri, kamera tabanlı görüntüleme teknolojileri ve veri toplama altyapısı sayesinde yapının davranışı sürekli takip edilecek.
Toplanan veriler yapay zeka algoritmaları tarafından analiz edilerek olası riskler erken aşamada belirlenebilecek.
Yapay zeka milyonlarca veriyi analiz edecek
Projeyle birlikte farklı kaynaklardan gelen milyonlarca ölçüm tek bir dijital platformda bir araya getirilecek.
Sistem; yapıdaki en küçük değişimleri tespit ederek çatlak oluşumu, deformasyon, su sızıntısı ve benzeri riskleri önceden belirleyebilecek. Risk seviyesinin yükselmesi halinde otomatik alarm mekanizmaları devreye girecek ve ilgili kurumlara anlık bildirim yapılacak.
Bu sayede yalnızca mevcut durumun izlenmesi değil, bakım süreçlerinin önceden planlanması ve olası hasarların büyümeden önlenmesi de mümkün olacak.
Fiber optik sensörler yüksek hassasiyet sağlayacak
Projenin en dikkat çeken teknolojilerinden biri fiber optik sensör sistemi olacak.
Barajın belirli noktalarına yerleştirilecek fiber optik kablolar sayesinde yapı boyunca oluşabilecek gerinim dağılımı sürekli ölçülebilecek. Bu teknoloji, yalnızca belirli noktalardan veri alan klasik sensörlerin aksine yapının tamamı hakkında detaylı bilgi sağlayacak.
Fiber optik sistemlerden elde edilen veriler ivmeölçerler ve diğer sensörlerle birlikte değerlendirilerek çok daha kapsamlı analizler yapılabilecek.
Kamera sistemleri olası riskleri anında tespit edecek
Proje kapsamında kurulacak yüksek çözünürlüklü kamera sistemleri yalnızca baraj gövdesini değil, çevrede oluşabilecek heyelan gibi dış riskleri de sürekli takip edecek.
Görüntüler yapay zeka destekli analiz yazılımları tarafından incelenecek. Olağan dışı hareketler, deformasyonlar veya anormal değişimler tespit edildiğinde sistem otomatik olarak uyarı oluşturacak.
Böylece farklı sensörlerden elde edilen bilgiler ile görüntü analizleri tek merkezde birleştirilerek daha güvenilir sonuçlara ulaşılacak.
Yerli ve milli yazılım geliştirilecek
Projede geliştirilecek merkezi yazılım altyapısı, farklı üreticilere ait sensörlerden gelen verileri tek platformda toplayabilecek şekilde tasarlanıyor.
Web tabanlı olarak geliştirilecek sistem yalnızca veri depolamayacak; aynı zamanda yapay zeka destekli karar mekanizmalarıyla risk analizi gerçekleştirerek yetkililere gerçek zamanlı bilgiler sunacak.
Projeyi yürüten ekip, geliştirilecek yazılımın tamamen yerli ve milli imkanlarla hazırlanacağını ve DSİ'nin kullanımına sunulacağını belirtiyor.
Hedef tüm Türkiye'deki kritik altyapılar
Pilot uygulamanın başarılı olması halinde sistemin yalnızca barajlarla sınırlı kalmaması hedefleniyor.
Geliştirilecek teknoloji; köprüler, tüneller, havaalanları, tarihi yapılar ve diğer kritik mühendislik projelerinde de kullanılabilecek ortak bir yapı sağlığı izleme platformunun temelini oluşturacak.
Uzmanlar, önümüzdeki yıllarda Türkiye genelindeki barajların tek merkezden izlenebileceği ulusal bir yapı sağlığı izleme sisteminin oluşturulmasının planlandığını ifade ediyor. Böylece doğal afetlere karşı erken müdahale kapasitesinin artırılması ve kritik altyapıların güvenliğinin daha etkin şekilde sağlanması amaçlanıyor.
