Güneş sistemindeki sıra dışı hareketlilik ve şiddetli Güneş fırtınaları, insanlığın uzaydaki en önemli gözlerinden birini tehdit ediyor. NASA'nın 2004 yılından bu yana evrenin en güçlü patlamalarını ve kara delikleri inceleyen yarım milyar dolar değerindeki Neil Gehrels Swift Gözlemevi, atmosfere girerek yanma ve Dünya'ya düşme riskiyle karşı karşıya kaldı. Devasa teleskobun planlanandan çok daha hızlı bir şekilde irtifa kaybetmesi üzerine NASA, uzay tarihinde daha önce hiç denenmemiş, son derece riskli ve yenilikçi bir kurtarma operasyonu başlattı.
Kritik operasyon kapsamında, Arizona merkezli savunma ve uzay teknolojileri şirketi Katalyst Space Technologies tarafından geliştirilen özel kurtarma aracı LINK, Marshall Adaları’nda bulunan Kwajalein Atolü'nden fırlatılarak yörüngeye gönderildi.
Güneş Fırtınaları Atmosferi Genişletti, Swift Aşağı Çekildi
Yaklaşık 1,4 ton ağırlığında olan ve devasa bir otomobil büyüklüğüne sahip Swift Gözlemevi, normal şartlarda Dünya'nın 360 kilometre üzerindeki alçak Dünya yörüngesinde görev yapıyordu. Ancak son dönemde yaşanan ekstrem Güneş faaliyetleri, Dünya atmosferinin üst katmanlarını genişleterek teleskop üzerindeki sürtünme etkisini (atmosferik sürüklenme) dramatik bir şekilde artırdı. Kendi üzerinde herhangi bir itki sistemi bulunmayan emektar teleskop, bu sürtünmenin etkisiyle hızla yavaşlayarak kritik seviyelere doğru alçalmaya başladı. Uzmanlar, teleskobun 300 kilometre sınırının altına inmesi durumunda kurtarılmasının imkansız hale geleceğini belirtiyor.
"Lego" Ellere Sahip Uzay Çekicisi Devrede
Teleskobun tamamen kaybedilmesini önlemek amacıyla NASA, yenilikçi bir adım atarak start-up firması Katalyst Space Technologies ile 30 milyon dolarlık acil bir sözleşme imzaladı. Mühendisler, normal şartlarda yıllar süren tasarım ve üretim sürecini rekor bir hızla, sadece 9 ayda tamamlayarak robotik "LINK" uzay aracını göreve hazır hale getirdi.
Yaklaşık bir mutfak buzdolabı boyutlarında olan LINK, adeta bir uzay çekicisi görevi görecek. Üzerinde üç adet mekanik robotik kol barındıran bu özel araç, uçlarında Lego figürlerinin ellerini andıran hassas kıskaçlar taşıyor. LINK, uzayda yaklaşık bir ay sürecek hassas bir takibin ardından Swift Gözlemevi'ne yanaşacak.
Asla Yakalanmak Üzere Tasarlanmadı: Büyük Risk Kapıda
Bu tarihi görevi en tehlikeli kılan unsur ise Swift Gözlemevi’nin 22 yıl önce inşa edilirken uzayda başka bir araçla kenetlenmek veya yakalanmak üzere tasarlanmamış olması. LINK, sürekli hareket halindeki ve dış yüzeyinde tutunacak özel bir mekanizması bulunmayan teleskoba yaklaşarak kameralarıyla milimetrik hesaplamalar yapacak. Robotik kollar yardımıyla gövdeden güvenli bir şekilde kenetlenecek olan LINK, daha sonra kendi güçlü iticilerini ateşleyecek. Hedef, Swift Gözlemevi'ni mevcut riskli konumundan tam 240 kilometre daha yukarıya, yani 600 kilometrelik güvenli bir yörüngeye taşımak.
Teleskop Eylüle Kadar "Koma" Modunda Kalacak
Mevcut yörüngenin minimum sürtünmeyle korunması ve operasyon esnasında herhangi bir teknik aksaklık yaşanmaması amacıyla Swift Gözlemevi'nin tüm bilimsel gözlemleri geçici olarak askıya alındı. NASA yetkilileri, kurtarma manevralarının ve yörünge yükseltme işlemlerinin başarıyla tamamlanmasının ardından teleskobun önümüzdeki eylül ayına kadar yeniden tam kapasiteyle faaliyete geçmesini öngörüyor.
Eğer bu milyarlık kurtarma operasyonu başarıyla sonuçlanırsa, sadece Swift Gözlemevi'nin ömrü yıllarca uzatılmış olmayacak; aynı zamanda uzayda ömrünü tamamlayan veya yörüngeden çıkan uyduların kurtarılması, tamir edilmesi ve uzay çöplerinin temizlenmesi sürecinde yepyeni bir ticari dönemin kapısı aralanacak.
