YeniBirlik / Özel Dosya
Parayı faizle değil, üretim ve yatırımla büyütmeye dayanan ve yeni bir finansal sistem olarak ortaya çıkan ‘insani finans’ kavramının temelleri atılıyor. Bugün başlayan Küresel Katılım Finans Zirvesi (Global Participation Finance Summit - GPAS İSTANBUL) insani değerlere yaptığı ev sahipliğiyle 2016 yılında “İnsanlık Başkenti” seçilen İstanbul’da gerçekleştirilecek. Zirve, insani değerleri ön plana çıkaran yeni paylaşım ekonomisinin ruhuna inanan kişi ve kurumları bir araya getirmeyi amaçlıyor. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı himayesindeki zirveyi, MÜSİAD ile Türkiye Katılım Bankaları Birliği(TKBB) organize ediyor. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı, Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu, Sermaye Piyasası Kurumu, Diyanet İşleri Başkanlığı ve Yükseköğrenim Kurulu Başkanlığı’nın destek verdiği zirvenin açılışını Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kapanışını ise Başbakan Binali Yıldırım’ın yapması öngörülüyor.
Birlikte Kazanmayı Amaçlayan Sistem
,
GPAS İstanbul Sözcüsü Atilla Kurama ile GPAS Yürütme Kurulu Başkanı Kamil Kılıç, İstanbul’da ilk kez masaya yatırılacak ‘insani finans’ kavramıyla ilgili TKBB’nin kurumsal iletişim yayını Katılım Finans’a değerlendirmelerde bulundu. Dünya finans sisteminin tıkandığını, insani değerlerin, parasal değerlerin gerisinde kaldığı bir dönemden geçtiklerini ifade eden Atilla Kurama, “Şartsız, koşulsuz para kazanmayı amaçlayan mevcut sistem, dünyanın hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerinde, telafisi zor krizler yaratıyor. Toplumda gelir adaletsizliğine, dolayısıyla huzursuzluk ve belirsizliklere sebep oluyor. Bugün mevcut sistemin tüm dayatmalarına karşın, aslında birlikte kazanmak, refahı paylaşmak sanıldığı kadar zor değil.” dedi. Birlikte kazanmak ve refahı paylaşma yolunun insanı ve insanlığın evrensel mutluluğunu her şeyin üstünde tutmaktan ve insanın kendisini önemsemekten geçtiğine dikkat çeken GPAS Yürütme Kurulu Başkanı Kurama, “Bu kapsamda, İstanbul’da temellerini attığımız ve buradan tüm dünyaya çağrıda bulunduğumuz ‘İnsani Finans’; paylaşmayı, çalışmayı, üretmeyi, birlikte kazanıp, bölüşmeyi hedefliyor. Riskleri paylaşarak azaltmayı, bu şekilde toplumsal huzursuzluk ve finansal belirsizlikleri ortadan kaldırmayı, dil, din ırk, kültür ayrımı yapmaksızın tüm toplumlarda, insani değerler üzerinde uzlaşmayı, bireyin mutluluğunu amaçlıyor.” diye konuştu.
Krediyi Zengine Değil İyi Fikri Olana Ver
Türkiye’de mevduat faizlerinin yüzde 10 seviyesinde seyrettiğini, buna karşılık kredi faizlerinin tüm maliyetlerle birlikte yüzde 20’lere ulaşabildiğini belirten Kurama, şunları kaydetti: “İşin kredi tarafına bakalım, kredileri Türkiye’deki en zengin insanlara kullandırırsınız. Bu paranın geri dönüşünü garanti etmek zorundasınız. Bu doğru mu? Bence doğru değil. Kredilerin en iyi fikirleri olan insanlara gitmesi gerekir. Bugünkü sistem bunu sağlayamıyor. İnsan bazlı bir anlayışa geçmemiz lazım. ”İnsani finansın, İslami bankacılığı içine aldığını fakat kapsam olarak bundan çok daha büyük bir kavramı ifade ettiğini belirten GPAS Yürütme Kurulu Başkanı Kamil Kılıç ise şöyle konuştu: “İnsan merkezli, insana değer katan iş modellerini öne çıkaran sistemler önem kazanıyor. Şimdi o öğretileri de kapsayan insan merkezli iş modellerini geliştirmek için yeni anlayış düşünce sistemini değiştirmeye ihtiyaç var. İnsani finans işte tam olarak bu. Yani açık inovasyonla tüm paydaşların var olduğu, önce insan sonra finans diyen sistemdir.” Bizim bu kapsamda müzakereye açtığımız sistemin özünde katılım var. Biz ‘Katılım Finans’ markasını ön plana çıkarmak istiyoruz.” ifadelerini kullandı.
TKBB Yönetim Kurulu Başkanı ve Albaraka Türk Genel Müdürü Melikşah Utku:
GPAS, BÜYÜK BİR SİNERJİ OLUŞTURACAK
Katılım Finans Sistemi gösterdiği yüksek performans ve potansiyeli ile uluslararası alanda büyük ilgi görmektedir. Ülkemiz de, İstanbul Uluslararası Finans Merkezi programı kapsamında katılım finansını ön plana çıkarmasıyla, kamu bünyesinde açtığı katılım bankalarıyla ve de bunlara ilişkin yasal düzenleme, alt yapı gelişimi gibi birçok alanda yaptığı atılımlarla, Katılım Finansına dönük samimi ve yüksek bir gayret içerisinde olduğunu göstermektedir. Türkiye’de gösterilen bu ilginin somut bir karşılığı olarak, Cumhurbaşkanlığı himayesinde gerçekleşecek Global Katılım Finans Zirvesi (GPAS) oldukça faydalı ve önemlidir. Özellikle de 10 bini aşkın üyesi olan MÜSİAD ve katılım bankacılığı sektörünü tek bir çatı altında toplayan TKBB ortaklığında gerçekleşecek bu etkinlikte büyük bir sinerjinin oluşacağına inanıyorum. Tüm katılım bankalarının da desteği ile gerçekleşecek, akademik bildirilerle zenginleşecek bu organizasyonun, tüm paydaşlar ve katılımcılar için oldukça yüksek bir verim sağlayacağını düşünüyorum.
Ürünlerden insan kaynağı gelişimine, sermaye piyasalarından uluslararası örnekliklere kadar çok çeşitli konuların, alanında yetkin konuşmacılar tarafından aktarılacağı bu organizasyon, sektörümüzün gelişimi için etkileyici ve önemli sonuçlar üretme kapasitesine sahiptir. Katılım Finans Sistemi üzerine detaylı konuşulacak zirvede, katılımcılara yeni finans kaynaklarına erişim, yeni işbirlikleri kurma ve yeni trendlerle iç içe olma gibi imkânların sağlanacak olmasını da ayrıca önemli buluyorum. Birçok paydaşın desteği ve işbirliği ile yapılan zirvenin başarılı olacağına inanıyor, hayırlara vesile olmasını diliyorum.
Kuveyt Türk Genel Müdürü Ufuk Uyan:
GPAS, FİNANS EKOSİSTEMİNDEKİ AKTÖRLERİ BULUŞTURACAK
Türkiye’de 30 yılı aşan bir süre zarfında birçok krize rağmen istikrarlı büyüme eğilimini sürdüren katılım bankacılığı sektörü, finans sektöründe önemli bir ihtiyacı karşılamakta olup reel sektörün uzun yıllar belirli temas noktalarından birisi haline gelmiştir. Son yıllarda kamunun katılım bankacılığını daha da büyütme stratejisi çerçevesinde reel sektör ve finans sektörünün işbirliklerinin artırılması ve geliştirilmesi gereken alanların görüşülmesi anlamında Türkiye Katılım Bankaları Birliği ve MÜSİAD işbirliğiyle gerçekleştirilecek olan Küresel Katılım Finans Zirvesi büyük bir önem taşımaktadır.
Değişen trendlerden ürün ve hizmet standardizasyonuna, stratejik sektör penetrasyonundan sukuk arzına kadar birçok konunun masaya yatırılacağı zirve, sadece Türkiye’deki sektör oyuncularını değil bölgenin finans ekosistemini oluşturan aktörleri de buluşturacak. Küresel Katılım Finans Zirvesi’nin, katılım bankacılığı konusunda deneyimlerimizi paylaşmak, fikir alışverişinde bulunmak, çözüm geliştirmek ve yeni finans kaynaklarına ulaşmak açısından faydalı olacağı kanaatini taşıyoruz. Zirvede geliştireceğimiz işbirliklerinin, ülkemizin finans merkezi olma hedefine bir adım daha yaklaşılması adına büyük bir fırsat oluşturacağına inanıyoruz.
Ziraat Katılım Genel Müdürü Metin Özdemir:
GPAS YATIRIMLARI HIZLANDIRACAK
Katılım bankacılığı sektörü ülkemizde otuz yılı aşkın bir geçmişe sahip olmakla birlikte, kamu sermayesi ile kurulan katılım bankalarının sisteme dâhil olmasıyla, kısa sürede büyük bir ivme kaydedilmiştir. Ziraat Katılım, kurulduğu günden itibaren, sektördeki var olan paya ortak olmayı değil, katılım bankacılığını hızlı ve istikrarlı şekilde büyütmeyi amaçlamaktadır. Ülkemizin uluslararası finans piyasalarında etkin bir oyuncu olması ve yatırımcılar açısından cazibe merkezi haline gelebilmesi için katılım bankacılığı alanında gelişme göstermemiz gerekmektedir. Bu çerçevede, ürün ve hizmet çeşitliliğinin artırılarak mevzuat altyapımızın uluslararası standartlara göre geliştirilmesi önem arz etmektedir. Özellikle yurt dışı fonların ülkemizdeki uzun vadeli yatırımlara daha fazla çekilebilmesi için, bankacılık sisteminin yanında sermaye piyasalarımızın da katılım finans sistemine bakan yönüyle derinleştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Uluslararası ortaklarca faizsiz finans sistemine likidite sağlamak ve yatırım bankacılığına yoğunlaşmak üzere kurulması planlanan Megabank’ın da İstanbul merkezli olarak faaliyete başlaması yönünde ülke olarak yoğun çalışmalar içerisindeyiz. Bu noktada, Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) ve Müstakil Sanayici İşadamları Derneği (MÜSİAD) ortaklığında düzenlenecek olan Global Katılım Finans Zirvesi (GPAS) etkinliği katılım bankacılığının gelişmesi, yeni işbirliklerinin kurulması ve bölgenin tanıtımı yönüyle ülkemizin uluslararası finans merkezi olmasına katkı sağlayacaktır. GPAS’ı uluslararası sermaye ortaklıkları ve yatırımların hızlanması için önemli bir adım olarak görüyoruz.
Vakıf Katılım Genel Müdürü İkram Göktaş:
GPAS ZİRVESİ’NDE BİRÇOK İŞ BİRLİĞİ VE FİKİR DOĞACAK
Türkiye’de otuz yılı aşkın süredir sürdürdükleri faaliyetleriyle finansal hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelen katılım bankaları, İslami öğretiler üzerine inşa edilen ve etik prensiplere dayanan ürün, hizmetlerini müşterilerinin ihtiyaçlarına göre tasarlayarak sürekli çeşitlendirmektedirler. Teknolojinin her geçen gün daha da ivme kazanarak gelişmesi, finansal çözümler evreninin sınırlarını geliştirmekte; her zaman dayandığımız etik prensipler ve ilkelerin daha sağlam bir şekilde bankacılığın temellerine yerleşebilmesine imkân tanımaktadır. Birkaç yıl önce operasyonel zorlukları sebebiyle değerlendirmeye bile alamadığımız hizmetler artık çok daha kolay bir şekilde sunulabilir hale geldi. GPAS Zirvesi’nde sektördeki yerel ve uluslararası paydaşlar bir araya gelerek yarının dünyasında bizi nelerin beklediği konusunda fikir alış verişinde bulunacak. Bu etkileşimden birçok fikrin ve potansiyel işbirliğinin doğacağına inanmaktayım. Türkiye Katılım Bankaları Birliği, 2025 yılında katılım bankacılığının bankacılık sektöründeki payının yüzde 15’e ulaşmasını hedeflemektedir. Bu da 300 milyar dolara ulaşan aktif büyüklük ve 181 milyar dolar seviyesinde katılım fonu büyüklüğü anlamına geliyor. Bu hedefi gerçekleştirebilmek için ülkemizdeki potansiyelin harekete geçirilmesi kadar yurt dışı fonların Türkiye’ye getirilmesi de önem taşıyor. Çeşitli ölçeklerde küresel ve yerel paydaşların katılımı ile gerçekleştirilecek GPAS Zirvesi’nin; faizsiz bir ekonomik modeli destekleyici rolüyle, iş dünyası ile katılım bankalarını aynı düzlemde birleştirerek iletişimi kuvvetlendirmek ve yeni faizsiz enstrümanları sektöre kazandırmak gibi önemli işlevler üstlenmesini bekliyoruz. Zirve’nin bu anlamda İstanbul Finans Merkezi projesinde katılım bankalarının rolünü pekiştirici bir etkiye sahip olacağına inanıyorum.
Müstakil Sanayici İşadamları Derneği (MÜSİAD) Genel Başkanı Abdurrahman Kaan:
İSTANBUL’U FİNANS MERKEZİ YAPMAYA KARARLIYIZ
İş adamları olarak bizler, fon bulmanın yatırım için ne derece önemli ve fona erişimin ne derece zor olduğunun farkındayız. Bu farkındalığımız, fona erişimin kolaylaştırılması konusunda, alternatiflerin üretilmesi veya var olan bu alternatiflerin tanıtılması ve yaygınlaştırılması gerektiğine bizleri ulaştırdı. Bu amaçla, 50’den fazla ülkeden, 10 binin üzerinde ziyaretçinin katılacağı, CEO panellerinin düzenleneceği, konferansların ve eğitim seminerlerinin yapılacağı, yatırım ve ticaret görüşmelerinin düzenleneceği Uluslararası Katılım Finans Zirvesi’ni(GPAS) organize etmeye karar verdik. Bu bağlamda 16-17 Kasım tarihlerinde İstanbul Haliç Kongre Merkezi’nde MÜSİAD ve TKBB iş birliğinde düzenleyeceğimiz, “GPAS” ile katılım bankacılığı vizyonu olan yüzde 15 pazar payı, dünya standartlarında finansal ürün ve hizmetlerin sunulması, ürün çeşitliliğinin sağlanması, insan kaynağının geliştirilmesi, kâr zarar ortaklıkları ve katılım finans sistemi fonlarının geliştirilmesinin sağlanması noktasında Türkiye’nin öncü ve merkez ülke olmasına destek olmayı amaçlamaktayız. Bu amaç doğrultusunda, İstanbul’umuzu küresel finans merkezi yapma hususundaki kararlılığımızı ve azmimizi de devam ettirmekteyiz. MÜSİAD olarak, ülkemize ve iş dünyasına ilham verecek, yarar sağlayacak organizasyonların her zaman içerisinde bulunduk ve bulunmaya da devam edeceğiz. Bu vesileyle, sizleri 16-17 Kasım 2017 tarihlerinde gerçekleşecek olan Uluslararası Katılım Finans Zirvesi’ne davet ediyorum.
Türkiye Finans Genel Müdürü Wael Raies:
GPAS, YENİ PAZARLAR İÇİN YENİ BİR DENEYİM OLACAK
Global Katılım Finans Zirvesi bu yıl İstanbul’da ilk kez düzenleniyor. MÜSİAD ve TKBB işbirliğinde 16-17 Kasım 2017 tarihlerinde düzenlenecek olan zirvenin Türkiye ve uluslararası katılım finans ekosisteminin buluşmasına başarıyla aracılık edeceğine inanıyoruz. İki günlük program boyunca ürün ve hizmetlerin gelişimi ve çeşitliliğinden sektörün ve insan kaynaklarının gelişimine pek çok konuda verimli bir fikir alışverişi platformu oluşacağı görüşündeyiz.
Türkiye’de katılım bankacılığı sektöründe son yıllarda önemli gelişmeler yaşandı. 2014 yılında yayınlanan 10. Kalkınma Planı kapsamında İstanbul Uluslararası Finans Merkezi Programı Eylem Planı yayınlandı. Bu eylem planının 7. bileşeni katılım bankacılığı ve faizsiz finans sisteminin geliştirilmesidir. TKBB tarafından Türkiye Katılım Bankacılığı Strateji Belgesi 2015-2025 yayınlandı. Rapora göre bugün yüzde 5’lerde olan pazar payının 2025 yılına kadar yüzde 15’e çıkarılması hedeflenmektedir. Aramıza iki yeni kurumun katılmasına rağmen katılım bankaları olarak arzu ettiğimiz seviyelere henüz ulaşamadık. Türkiye Finans olarak, hedeflerimizi gerçekleştirme yolunda müşteri hizmetlerinin ve ürün çeşitliliğinin önemine inanıyoruz. Bu etkinliğin, önde gelen pazarlarla görüşmek ve deneyim paylaşımında bulunmak için doğru bir platform olduğu düşüncesindeyiz.
VARLIK FONU NEDİR NEDEN GEREKLİDİR?
İngilizcede sovereign wealth fund, Türkçede “varlık fonu” adıyla yer alan bu araç ülkelerin resmi rezervleri dışında yer alan birikimlerini ifade etmektedir. Devletler, ellerinde bulunan varlıkları yurt içinde veya yurt dışında, ülke ekonomisine katkı sağlaması amacıyla uzun vadeli stratejik yatırım araçları olarak kullanmaktadır. Genel olarak cari işlemler fazlasından kaynaklanan gelirin uzun vadeli bir yatırım enstrümanı olarak ülke ekonomisine katkı sağlayacak sermaye akışını gerçekleştirmesinin, beklenmeyen iç ve dış şoklara ve ekonomik kaos dönemlerinde yaşanabilecek dalgalanmalara karşı bir önlem niteliği taşıdığı bilinmektedir. Bunun yanı sıra diğerlerinden farklı olarak varlık fonları devlet kontrolü altındadır.
Varlık fonlarına sahip olan ülkeler petrol başta olmak üzere doğal kaynaklar, dış ticaret fazlası ve finansal işlemlerden sağlanan gelirler ile fonlarına kaynak sağlamaktadırlar. Fonlar sahip oldukları varlıkları ile hem finansal istikrar hem de küresel anlamda bir yatırım aracı özelliği taşımaktadır. Norveç, Rusya gibi petrol gelirleriyle, Çin ve Singapur gibi emtia dışı varlıklarla kurulan fonlara sahip olan ülkelerin birçok küresel yatırımı bulunmaktadır. Özellikle 2008 küresel ekonomik krizini takip eden dönemde varlık fonları ve rolleri oldukça önem kazanmaya başlamıştır. Aslında eski bir kavram olmasına rağmen varlık fonu ve yönetimi, son on yıllık dönemde yükselişini gerçekleştirerek 7,4 trilyon dolardan fazla bir büyüklüğe ulaşmıştır. 2010-2015 yılları arasında yüzde 21,5 oranında bir büyüme yakalayan ulusal varlık fonlarının, 2020 yılına kadar kurulması beklenen 21 yeni varlık yönetimi fonu ile birlikte 15 trilyon dolarlık bir büyüklüğe ulaşması beklenmektedir.
Varlık fonları sahip oldukları sermaye kaynağına göre emtia ve emtia dışı kaynaklı olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Emtia kaynaklı varlık fonlarında genellikle petrol, doğalgaz ve doğal kaynakların ihracat gelirleri ön planda iken, emtia dışı varlık fonlarında ise fon kaynağını özelleştirmeler, tasarruf fonları, ihracat kaynaklı cari işlemler ve döviz rezervleri oluşturmaktadır. Suudi Arabistan, Kuveyt, BAE, Katar, Norveç ve Rusya gibi ülkeler dünyanın en büyük petrol kaynaklı fonlarına sahipken yüksek ihracat yoluyla önemli cari fazla oranları yakalayan Çin, Hong Kong ve Singapur gibi ülkelerde de emtia dışı kaynaklardan elde edilen fonlar bulunmaktadır.
Fon yönetimine ve devletlerin hedeflerine bağlı olarak varlık fonlarının işlevi birçok farklı noktaya dayanmaktadır. Bir tasarruf aracı olarak varlık fonları, uzun vadeli yatırım kapasitesi oluşturması bakımından ekonomik büyüme ve kalkınmaya doğrudan katkı sağlamaktadır. Ayrıca varlık fonları iç ve dış şokların oluşturabileceği dalgalanmalara karşı direnç, dev projelere finansman, finansal sisteme likidite akışı sağlayarak piyasa dengesinin korunması, tasarrufların stratejik alan ve yatırımlara yönlendirilmesi gibi noktalarda dikkat çekmektedir. Bununla birlikte varlık fonları, doğal kaynak ihracatçısı ülkeler açısından bakıldığında istikrar fonu rolüyle ülke ekonomilerini petrol başta olmak üzere fiyat dalgalanmalarından korumak ve yeni yatırım alanlarına imkan sağlayarak ekonomik çeşitlendirmeyi teşvik etmek amacı taşımaktadır. Doğal kaynakların yenilenemez oluşu da hesaba katılırsa, bugün elde edilen zenginlik ve refahın gelecek kuşaklara aktarılmasında da varlık fonları öne çıkmaktadır.
DÜNYADA ULUSAL VARLIK FONU
Norveç Devlet Emeklilik Fonu (Norway Government Pension Fund–Global)
847,6 milyar dolarlık büyüklüğü ile Norveç dünya- da en büyük varlık fonuna sahip olan ülkedir. 1990 yılında kurulan bu fonun kaynağını petrol gelirleri oluşturmaktadır. Genel olarak son dönemlerde gayrimenkul yatırımlarıyla öne çıkan bu fonun yaklaşık 75 ülkede 9 binden fazla şirkette yatırımı bulunmaktadır. Ayrıca bu fonun LMT Endeksi’ne göre 10 puanı bulunmaktadır.
Çin Yatırım Şirketi (China Investment Corporation)
Çin’in döviz rezervlerinin yönetiminden sorumlu olan bu fon 813,8 milyar dolarlık değeriyle doğal kaynak dışı gelirlerle kurulan fonların en büyüğüdür. Dünya çapında gayrimenkul, havalimanı, otel işletmesi yatırımları olan bu fonun haricinde, Çin’in 3 tane daha emtia dışı gelirlerle kurulan varlık fonu bulunmaktadır. Toplam büyüklüğü yaklaşık 1,5 trilyon dolar olan bu fonların en önemlilerinden birisi Çin’in Afrika yatırımlarını yöneten Çin-Afrika Kalkınma Fonu’dur.
Abu Dabi Yatırım Otoritesi (Abu Dhabi Investment Authority)
1976 yılında kurulmuş olan bu fonun temel kaynağını petrol ihracı gelirleri oluşturmaktadır. 773 milyar dolarlık büyüklüğü ile Ortadoğu’daki en büyük varlık fonu olma özelliğini taşımaktadır. Londra Gatwick Havalimanı, Norveç merkezli Gassled başta olmak üzere birçok uluslararası yatırımı bulunmaktadır. Bu fon tamamıyla Abu Dabi hükümetinin denetimi altındadır. Petrol ihracatından elde edilen fazlanın yüzde 70’i bu fona aktarılmaktadır.
Suudi Arabistan SAMA Yabancı Varlıklar (Saudi Arabia SAMA Foreign Holdings)
Suudi Arabistan Merkez Bankası (SAMA) ülkenin döviz rezervlerini kontrol etmektedir. 598,4 milyar dolarlık büyüklüğü ile Ortadoğu’nun en büyük ikinci fonu olan SAMA Foreign Holdings, dünyanın en önemli petrol üreticisi ve ihracatçılarından olan Suudi Arabistan’ın petrol gelirlerinden elde edilen fazlayı kontrol etmekte ve muhtemel fiyat dalgalanmalarından oluşabilecek kayıpları telafi etme amacını taşımaktadır.
Hong Kong – Para Otoritesi Yatırım Portföyü (Hong Kong–Monetary Authority Investment Portfolio)
1993 yılında kurulan bu fon 442,4 milyar dolarlık büyüklüğü ile Uzakdoğu’da yer alan ikinci fondur ve emtia dışı gelirlere dayanmaktadır. Bu fon döviz rezervlerinin yönetiminden sorumlu olarak finans piyasalarında istikrar sağlayıcı bir pozisyonda faaliyetlerini yürütmektedir. Varlıklarının üçte biri harici yöneticiler tarafından yönetilmektedir.
Singapur Yatırım Şirketi (Singapore–Investment Corporation)
1981 yılında kurulan bu fon emtia dışı gelirlere dayanan bir başka fondur. Fon, Singapur hükümeti ve Singapur Merkez Bankası adına varlıkları yönetmektedir. Özellikle Singapur Finans Merkezi’nin pozitif katkısıyla varlıklarında önemli artışlar kaydeden bu fon, finansal piyasalarda istikrar sağlama aracı özelliğinin yanı sıra 40’tan fazla ülkede de yatırım faaliyet- lerini sürdürmektedir.
Katar Yatırım Otoritesi (Qatar Investment Authority)
2005 yılında kurulan bu fon Katar ekonomisinin çeşitlendirilmesi, yeni strateji ve yatırım alanlarının belirlenmesi amacıyla kurulmuştur. Dünyanın en önemli LNG ihracatçısı ülkelerinden olan Katar’ın sahip olduğu bu fon 256 milyar dolarlık büyüklüğe sahiptir.
Güney Kore Yatırım Şirketi (South Korea Investment Corporation)
2005 yılında kurulan ve devlet yönetimi altında olan bu yatırım yönetimi fonu, denizaşırı yatırımlar yapmaktadır ve emtia dışı kaynaklı olmak üzere 91,8 mil- yar dolarlık büyüklüğe sahiptir.
Rusya Ulusal Refah Fonu (Russia National Welfare Fund)
2003 yılında kurulan bu fon petrol gelirlerine dayanmaktadır ve 73,5 milyar dolarlık bir büyüklüğe sahiptir. Fonun temel amacı gönüllü emeklilik garantisi ve Rusya Emeklilik Fonu bütçe dengesinin sağlanmasıdır. Rusya Maliye Bakanlığı tarafından yönetilen bu fon bankalara borç verebilmektedir. Ayrıca bu fon piyasadaki aşırı likiditenin çekilmesi, en asyon baskısının giderilmesi ve petrol-gaz gelirlerindeki oynaklığın ekonomiyi etkilememesi adına da önemli bir araç olarak görev yapmaktadır. Riskli varlıklara, hisse senetleri ve tahvillerine yapılan yatırımlar da bu fonun faaliyet alanları arasında yer almaktadır.
Kazakistan Ulusal Fonu (Kazakhstan National Fund)
2000 yılında kurulan bu fonun temel amacı petrol, doğalgaz ve metal fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı Kazakistan ekonomisinin istikrarlı konumunun ko- runmasıdır. Ayrıca sosyal ve ekonomiyi destekleme amacıyla birlikte bir gelecek fonu özelliği de taşımaktadır. Fon, yatırım stratejileri geliştirmesi ve varlık yönetimi için harici yöneticiler ile çalışmaktadır. Tasarruf ve istikrar fonları olmak üzere iki ayrı portföye sahiptir. Kazakistan’ın petrol gelirleriyle kurulan bu fon 77 milyar dolarlık bir varlığı yönetmektedir.
Kazakistan Ulusal Refah Fonu (Kazakhstan Samruk–Kazyna)
Anonim şirket olarak 2008 yılında kurulan bu fonun temel amacı ulusal kalkınma fonları ve ulusal şirketlerin etkili yönetimlerinin sağlanmasıdır. 85 milyar dolarlık büyüklüğe sahiptir ve Kazakistan’ın emtia dışı kaynaklarıyla kurulmuştur.
Libya Yatırım Otoritesi (Libya Investment Authority)
Bu fon 2006 yılında Libya Arap Dış Yatırım Şirketi, Libya Afrika Yatırım Portföyü ve Petrol Yatırım Şirketi’nin varlıkları ile kurulmuştur. Libya’nın petrol gelirleri bu fona transfer edilmektedir. Fon 66 milyar dolarlık bir varlığı yönetmektedir ve fonun ülke içinde ve dışında yatırımları bulunmaktadır.
İran Ulusal Kalkınma Fonu (Iran National Development Fund)
Bu fon petrol ve doğalgaz ihracı gelirlerinden elde edilen fazlayı ülkenin üretkenliği, denizaşırı yatırımları ve ekonomik kalkınmayı teşvik edici unsurlar için kullanmaktadır. Ayrıca petrol ve doğalgaz gelirlerinin gelecek kuşaklara aktarılması da fonun amaçları arasında yer almaktadır. 2011 yılında kurulan fon 62 milyar dolarlık bir büyüklüğe sahiptir.
Azerbaycan Devlet Petrol Fonu (Azerbaijan State Oil Fund)
1999 yılında petrol kaynaklı gelirlerle kurulmuş olan Azerbaycan Devlet Petrol Fonu 37,3 milyar dolarlık bir varlığı yönetmektedir. LMT Endeksi’nde Şili ve Norveç ile beraber 10 endeks puanına sahip olan üç ülkeden biridir.
Şili Sosyal ve Ekonomik İstikrar Fonu (Chile–Social and Economic Stabilization Fund)
Şili Sosyal ve Ekonomik İstikrar fonu bakır gelirleri kaynaklı olmak üzere 2006 yılında kurulmuştur ve 7,9 milyar dolarlık bir varlığı yönetmektedir. LMT Endeksi’nde 10 endeks puanına sahip olarak şe af bir yönetim sergilemektedir.
Botswana Refah Fonu (Botswana Pula Fund)
Elmas ve mineral zengini bir Afrika ülkesi olarak Botswana 1994 yılında kurulan fonuyla 5,7 milyar dolarlık varlığa sahiptir. Döviz rezervlerini kontrol eden bu fonun temel amacı elmas ihracatından elde edilen gelirlerin gelecek nesillere aktarılmasını sağlamaktır.
Gelir Dengeleme Rezerv Fonu (Kiribati–Revenue Equalization Reserve Fund)
Gelirlerinin yüzde 50’si fosfat ihracatına bağlı olan Kiribati ekonomisi, 1956 yılında kurulan fonuyla 600 milyon doları kontrol etmekte ve bir istikrar fonu ara- cı olarak faaliyet göstermektedir.
Moğolistan Mali İstikrar Fonu (Mongolia–Fiscal Stability Fund)
Moğolistan Mali İstikrar Fonu, petrol dışı emtianın fiyatlarındaki küresel düşüş ihtimalinde ekonomik istikrarın sağlanması amacıyla çalışmaktadır. Mineral gelirlerinden elde edilen kaynakla kurulan bu fonun ülke ekonomisinde yaşanabilecek düşüş dönemlerinde faaliyet göstermesi planlanmaktadır.
SORULARLA VARLIK FONU
1. Varlık Fonu’nun kurulma nedenleri nedir?
Türkiye Varlık Fonu, ülkemizin ekonomik istikrarının artırılması ve kalkınmasına katkı sağlamak ve kamuya ait olan varlıkları daha etkin ve verimli bir şekilde yönetmek; mevcut kamu varlığına değer katarak gelecek nesiller için daha güçlü bir Türkiye hazırlamak amacıyla kurulmuş bir yapıdır.
2. Varlık Fonu’nun kaynağı ve yasal altyapısı nedir?
Türkiye Varlık Fonu Yönetimi A.Ş., Başbakanlığa bağlı, profesyonel yönetim ilkelerine göre yönetilen, özel hukuk hükümlerine tabi bir Anonim Şirket yapısındadır.
3. Varlık Fonu’nun finanse edeceği büyük yatırımların hangileri olacağına nasıl karar verilecek?
Her yatırım, tüm şeffaflığı ile kamuoyu ile paylaşılabilecek mi?
Yatırım yapılacak alanlar en kritik konuyu oluşturuyor. Bu konuda ekonomik prensiplere göre karar verilecek. Hem Türkiye’nin ihtiyaçlarına hem de stratejik plana uygun bir yatırım olması gerekiyor. Varlık fonunun yatırımları, denetim mekanizmaları ve şeffaflığı, uluslararası kurallar ışığında kamuoyu ile paylaşılacak.
4. Varlık fonunun denetim mekanizmaları neler olacak? Sistem nasıl işleyecek?
Fonun faaliyetleri, uluslararası denetim, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu ile Bakanlar Kurulu tarafından gözlemlenebilir olacak. 3 aşamalı denetim yapısı olacak; 1. Bağımsız denetim. 2. Başbakan’ın yönlendirmesiyle 3 denetim elamanının çalışması ve rapor hazırlaması 3. Bu iki rapor üzerinden hükümet Plan ve Bütçe Komisyonu’nun rapora nihai halini vermesi şeklinde olacak. Bu denetim modeli dünyadaki örnekleriyle aynı özellikleri taşımaktadır.
5. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı varken, Türkiye Varlık Fonu’na ne gerek var?
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, bir kamu varlığının finansal piyasalarda en iyi değerle özel sektöre devredilmesine yoğunlaşırken, Türkiye Varlık Fonu, bir varlığın Türkiye için en yüksek değerine ulaşması için çalışır. Ana odağı varlığın satışı değil, en değerli hale getirilmesi ve bu varlıkların ülke ekonomisine en etkin şekilde katılmasını ve yönetilmesini sağlamaktır.
Türkiye Varlık Fonu, ülkemizin ekonomik istikrarının artırılması ve kalkınmasına katkı sağlamak, kamuya ait olan varlıkları daha etkin ve verimli bir şekilde yönetmek; mevcut kamu varlığına değer katarak gelecek nesiller için daha güçlü bir Türkiye hazırlamak amacıyla kurulmuş bir yapıdır.
6. Varlıklar sistemin dışına mı çıkarılıyor?
Türkiye Varlık Fonu, Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı’na bağlı olarak çalışacaktır. Varlık Fonu’nun stratejisi, yatırım planları ve programları orta ve uzun vadeli olarak, Bakanlar Kurulu’nun onayına tabidir. Diğer ülke uygulamalarında da olduğu gibi, kamu varlıklarının ülke yatırım fonlarının bünyesine alınmasındaki en önemli amaç, kamu varlıkların etkin kullanım ve etkin yönetimin sağlanmasıdır.
Türkiye Varlık Fonu, portföydeki şirketlerle diyalog halinde olacaktır.
Ülkemizde büyümenin sürdürülebilirliği için tasarruf ve yatırımların artırılması zorunludur. Türkiye Varlık Fonu’nun ülkemizdeki büyük projelere sağlayacağı kaynaklar, hem bu projelerin hayata geçmesiyle istihdam oluşturulması, hem de finansman maliyetleri üzerindeki baskının azaltılması yoluyla ülkemizin büyüme ve kalkınması üzerinde olumlu etkiler yapacaktır.
7. Varlık Fonu Yönetim A.Ş.’ye devrolunan varlıklardan bu güne kadar hangileri satılmıştır; kime ve hangi bedele satılmıştır? Satılması planlanan varlıklar hangileridir?
Türkiye Varlık Fonu Yönetimi A.Ş. tarafından mevcut durumda herhangi bir varlığın satışına yönelik olarak alınmış bir karar bulunmamaktadır, varlık satışına yönelik herhangi bir planlama da bulunmamaktadır.
8. Herhangi bir varlık ipotek olarak verilmiş midir? Kredi alındı ise nerelerde harcanmıştır?
Türkiye Varlık Fonu tarafından, mevcut durumda, varlıkların satılması, teminat verilmesi, ipotek edilmesi ve rehin ve kefalet gösterilmesi yönünde alınmış herhangi bir karar bulunmamaktadır. Türkiye Varlık Fonu tarafından kurulduğu günden bu yana herhangi bir kredi kullanılmamıştır.
9. Bu alınan ve verilen krediler nerelere harcanmıştır?
Bu anlamda kredi alınmadığı için Türkiye Varlık Fonu tarafından kurulduğu günden bu yana herhangi bir harcaması da olmamıştır.
10. Varlık Fonu bünyesinde kurulan alt fonlar şu ana kadar döviz ve para piyasalarına herhangi bir müdahale yapmış mıdır?
Alt fonların şu ana kadar yapmış olduğu herhangi bir işlem ya da faaliyet bulunmamaktadır.
11. Kurulan alt fonların portföylerinde şu ana dek bulunan varlıkların dökümü nedir?
Alt fonların içeriğinde herhangi bir nakdi ve gayrinakdi varlık bulunmamaktadır.
12. Türkiye Varlık Fonu Yönetimi A.Ş.’nin, Türkiye Varlık Fonu’nun, devredilmiş varlıkların ve kurulmuş alt fonların denetim usul ve esasları nasıl olacaktır?
Türkiye Varlık Fonu, 6741 sayılı Kanun 6. maddesi uyarınca denetlenecektir. Türkiye Varlık Fonu Yönetimi A.Ş. ve Türkiye Varlık Fonu ve tüm bağlı alt fonlarının tam hesap verebilirlik ve şeffaflık ilkesi ve kurumsal yönetim prensipleri dahilinde yürütülecek olan tüm faaliyet ve operasyonları, 3 aşamalı denetim sürecine tabi olacaktır. Bunlar bağımsız mali denetim (denetim sektörünün önde gelen firmaları arasından seçilecektir), Başbakanlık denetimi (atanacak en az üç merkezi denetim elemanı tarafından bağımsız denetim standartları çerçevesinde), Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu tarafından yürütülecek parlamento (yasama) denetimidir.
Ayrıca, Türkiye Varlık Fonu Yönetim A.Ş. ve Türkiye Varlık Fonu’na devredilmiş varlık ve şirketlerin denetimlerine mevzuata göre Sayıştay ve/veya BDDK ve/veya SPK tarafından yapılmasına devam edilmektedir. Varlık Fonu bünyesindeki Çaykur’un, Milli Piyango’nun ve KİT’lerden yüzde 51’i devlet payını sağlayanların Sayıştay’ın denetimine tabi olduğu, bu kurumlarda Sayıştay’ın denetimlerinin bugün itibarıyla da devam ettiğini belirtilmiştir. Fon bünyesinde olup, Sayıştay denetimine tabi kurumlarda herhangi bir değişiklik yoktur. Devrolmuş ve devrolacak kurumlar açısından, Sayıştay denetimine tabi iseler, Sayıştay denetiminden çıkacak algısı doğru değildir. Çünkü bugün itibarıyla kanun çıkmadan önce denetim açısından nasıl bir sistematik varsa, aynen denetime devam edilmektedir. Fonun idari işlemleri dışında, Sayıştay denetimini etkileyen bir husus yoktur.
13. Fona aktarılan varlıklar üzerinde bugüne kadar ne gibi işlemler yapıldı, bu varlıklar ne şekilde kullanıldı?
Mevcut durumda TVF’ye devredilen tüm varlıklara ilişkin değerleme ve bağımsız denetim çalışmaları tamamlanma aşamasındadır.
Potansiyel gelişim ve sinerji alanlarını tespit ettikten sonra tüm varlıklara ilişkin 5 yıllık değer yaratma programları oluşturulmuş olup, Bakanlar Kurulu onayı için Başbakanlık’a arz edilmiştir. Bu süreçte aynı anda yapılacak yeni yatırımlar belirlenecektir.
Savunma Sanayi Destekleme Fonu’ndan TVF’ye 3 aylık süre için 1 milyar TL devredilmiştir. Vade ve yapısına uygun şekilde değerlendirilmiş olup, ana para ve tüm geliri ile Savunma Sanayi Müsteşarlığı’na devredilmiştir.
14. Santiago İlkeleri, fonun birçok konuda açıklama yapmasını öngörüyor. Fon ne gibi bilgileri kamuyla paylaşacak ve hangi sıklıkta?
TVF olarak Santiago prensiplerini benimsemenin ötesinde, benimsenen 5 temel yönetim ilkelerinden biri “şeffaflık”. Kanunda yıllık faaliyet raporu, denetlenmiş mali tablolar gibi açıklama yükümlülükleri mevcut. Bilgilendirme politikası olacak. Paydaşlarla düzenli olarak bir araya gelinecek. Ayrıca global ölçekte toplantılara da ev sahipliği yapılacak.
15. Mart 2017’de “Russian Direct Investment Fund” (RDIF) ile imzalanan ve her bir tarafın 500 mn $ yatırım yapmasını öngören MoU ile ne gibi faydalar sağlanması amaçlanıyor? Nerelere yatırım yapılacak? Neden Rusya, başka fonlarla da işbirliği düşünülüyor mu?
Her iki ülke fonları 1 milyar dolar hacminde ortak bir fona imza attı. Başka ülkelerle de benzer görüşmeler sürdürülüyor, iyi niyet anlaşması imzalaması planlanıyor. RDIF, kurulan ilk günden itibaren oldukça yoğun ilgi gösterdi ve kurulacak olan bu ortak fon hem Türkiye hem de Rusya’da yapılacak yatırımlar için iyi bir platform olacak.
16. Yurtiçi ve yurtdışı yatırımcılarla görüşmeler ne aşamada, beklentileri neler?
Hem yurtiçi hem de yurtdışı yatırımcıların ilgisi oldukça yüksek. Yatırımcılar arasındaki genel kanı TVF’nin Türkiye’ye yatırım fırsatları anlamında önemli bir platform olabileceği ve geç kalınmış ancak iyi düşünülmüş bir yapı olduğu yönünde.