NEŞE BERBER / ANKARA
Bakan Çavuşoğlu, dün 2020 yılına ilişkin dış politika değerlendirme toplantısı düzenledi. Çavuşoğlu, 2020'de Türkiye'nin girişimci ve insani dış politikasının yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınına rağmen hız kesmeden devam ettiğini vurguladı.
Dış politikada hiçbir boşluk bırakmadıklarının altını çizen Çavuşoğlu, "Her zaman olduğu gibi 2020'de de önceliğimiz diplomasi oldu. Diplomasinin tıkandığı yerde sahaya indik, tekrar diyaloğun ve diplomasinin önünü açtık. Böylece Suriye, Libya, Doğu Akdeniz, Kıbrıs, Yukarı Karabağ konularında pandemiye rağmen oyunun önemli bir parçası olduk. Çok önemli kazanımlar elde ettik. Yeri geldi oyunu biz kurduk. Yeri geldi ülkemizin çıkarlarının hilafına kurulan oyunu yine biz bozduk" dedi.
"ARZUMUZ DOĞU AKDENİZ'İN BARIŞ VE İSTİKRAR BÖLGESİ OLMASI"
Çavuşoğlu, "Bizim önceliğimiz birilerini memnun etmek değil. Bizim önceliğimiz Türkiye'nin ve milletimizin çıkarlarını korumaktır. Doğu Akdeniz de bunlardan bir tanesidir. Doğu Akdeniz'de diyalog çağrılarımız sonuç vermeyince tek taraflı adımlara karşı biz de sahada faaliyet gösterdik, Oruç Reis, Barbaros ve Yavuz gemilerimizle beraber bayrak dalgalandırdık. Bize rağmen bir şey yapılamayacağını sadece Doğu Akdeniz etrafındaki kıyıdaş ülkelere değil, sadece Avrupa Birliği'ne değil herkese gösterdik. Ne yapabileceğimizi de dost da düşman da gördü. Ama bizim gerçekten arzumuz Doğu Akdeniz'in bir barış ve istikrar bölgesi olması. Burada herkesin hakça paylaşımdan yana olmasını istiyoruz. Bu nedenle de sayın Cumhurbaşkanımızın Avrupa Birliği'ne teklif ettiği çok taraflı konferans için çalışmalarımızı Avrupa Birliği'yle sürdürüyoruz" değerlendirmesinde bulundu.
Bakan Çavuşoğlu, 2020'de Türkiye'nin Avrupa Birliği (AB) ile ilişkilerinde inişler çıkışlar olduğunu ve özellikle Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ve daha sonra Fransa'nın ikili meseleleri AB gündemine taşıması nedeniyle gergin geçtiğini belirtti.
Buna rağmen aralık ayındaki AB Liderler Zirvesi'nden sağduyulu bir sonuç çıktığına dikkati çeken Çavuşoğlu, "Türkiye ile ilişkilerin önemini anlayan, Türkiye ile gerginlik yerine daha iyi diyalog kurmamız gerekir diyen ülkelerin görüşleri hakim oldu. Elbette sonuç bildirgesinde memnun olmadığımız hususlar var. Bunu da karşı açıklamamızda dile getirdik. Seneye ilişkilerimizin daha pozitif ortamda yürümesi için biz hazırız. Avrupa Birliği'nin de hazır olmasını bekliyoruz" diye konuştu.
Diğer taraftan, ABD'nin CAATSA (ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırım Yoluyla Mücadele Yasası) yaptırımlarının hafif ya da ağır olmasının önemli olmadığını, siyasi olarak yanlış bir karar olduğunu belirten Çavuşoğlu, bunun Türkiye'nin egemenlik haklarına saldırı olduğunu ifade etti.
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, ABD'nin Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımları konusunda bir ortak çalışma grubu kurulması teklifinde bulunduğunu söyledi.
Çavuşoğlu, Türkiye'nin her zaman diyalogdan yana olduğu için söz konusu teklife evet dediğini bildirdi.
"İNGİLTERE TAK ÖRGÜTÜNÜ PKK'NIN UZANTISI OLARAK TESCİL ETTİ"
Çavuşoğlu, Türkiye'nin bu yıl da terörle mücadelesinin hız kesmediğini ve bu mücadele sayesinde bazı ülkelerde PKK ve FETÖ'ye karşı duyarlılığın arttığını belirtti.
Bakan Çavuşoğlu, şöyle devam etti:
"İngiltere TAK örgütünü PKK'nın uzantısı olarak tescil etti. Almanya ve Fransa bazı PKK'lı şahıslara karşı hukuki ve idari tedbirler aldı. Türkiye Maarif Vakfıyla (TMV) birlikte 40 ülkede FETÖ iltisaklı okul ve dil kurslarının faaliyetlerini kısmen veya tamamen durdurulmasını sağladık. Bu yıl 9 okul kapatıldı, 3'ü devralındı, bir tanesi de, FETÖ okullarından bahsediyorum, kamulaştırıldı. ABD'de de yine FETÖ okullarına yönelik soruşturmalar devam ediyor. Sadece bir tanesine 4,5 milyon dolarlık ceza kestiler. ABD de bu tehdidi, içerde en azından görmeye başladı."
"AB İLE TEMASLAR HIZLANACAK"
Türkiye'nin bir AB üyesi olmadığını ancak Avrupa kurumlarının kurucu üyelerinden biri olduğuna dikkati çeken Çavuşoğlu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın son dönemlerde reform vurgusu yaptığını hatırlattı.
Çavuşoğlu, bir taraftan terörle mücadeleyi kararlılıkla sürdürürken, diğer taraftan da reform sürecine ivme kazandıracaklarını kaydederek şunları söyledi:
"Önümüzdeki günlerde Reform Eylem Grubu Toplantısı'nı gerçekleştireceğiz. Ocak ayında AB'yle temaslarımızın hızlanacağını görüyoruz. Portekiz (AB Konseyi) Dönem Başkanlığını üstlendikten sonra davet üzerine 7 ve 8 Ocak'ta İspanya'yı ziyaret edeceğim. 5 Ocak'ta İrlanda Dışişleri ve Savunma Bakanı gelecek ve Belçika Dışişleri Bakanı da ocak ortasında ülkemizi ziyaret edecek" bilgisini paylaştı.
AB Komisyonu ve Konsey başkanlarının da birlikte Türkiye'yi ziyaret edeceğini aktaran Çavuşoğlu, buna yönelik hazırlıklar yapıldığını belirtti. Bu çerçevede AB Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ile de öncesinde görüşeceklerini kaydeden Çavuşoğlu, "Türkiye'de gerçekleşecek zirvenin hazırlıklarını yapacağız. 18 Mart Göç Mutabakatının güncellenmesinden vize serbestisine kadar, Doğu Akdeniz'de teklif ettiğimiz konferansın hayata geçirilmesi, Gümrük Birliği Anlaşması'nın güncellenmesine kadar birçok konuyu görüşmelerde ele alacağız" dedi.
"FRANSA İLE NORMALLEŞME SÜRECİ BAŞLADI"
Fransa'yla bir normalleşme süreci başlatıldığına da dikkati çeken Çavuşoğlu, "Bir yol haritası üzerinde çalışılıyor. Fransa samimiyse ilişkilerimizi normalleştirebiliriz" değerlendirmesinde bulundu.
İngiltere'nin AB'den ayrıldığını anımsatan Çavuşoğlu, Türkiye'yle ticaret anlaşması imzalandığını, Türkiye'nin her alanda İngiltere ile ilişkileri geliştirmeyi arzu ettiğini belirtti.
"MISIR'LA İLİŞKİLERİN GELİŞTİRİLMESİ İÇİN İSTİHBARAT DÜZEYİNDE TEMASLAR VAR"
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, 2020 dış politikasını değerlendirme toplantısında soruları da yanıtladı.
Mısır'ın Libya'ya gönderdiği heyete ilişkin Çavuşoğlu, ülkenin uzun süre sonra Libya'ya bir heyet gönderdiğini ancak bu heyetin Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar'ın ziyaretiyle bağlantılı olmadığını söyledi.
Akar'ın ziyaretinden Mısır'ın haberdar olmasının mümkün olmadığını belirten Çavuşoğlu, nasıl Suriye ve Irak'taki gelişmeler Türkiye'yi etkiliyorsa, Libya'daki gelişmelerin de komşu ülke Mısır'ı etkilemesinin olağan olduğunu vurguladı.
Türkiye'nin, Libya'da doğu tarafıyla da temasları bulunduğunu ifade eden Çavuşoğlu, Libya'da Halife Hafter yanlısı Tobruk merkezli Temsilciler Meclisi Başkanı Akile Salih'in özel temsilcisinin Türkiye'ye geldiğini, Salih'in geçenlerde yardımcısını da göndermek istediğini ancak o ziyaretin gerçekleşmediğini anlattı.
Çavuşoğlu, Mısır'la ilişkilere dair ise şunları kaydetti:
"Diğer taraftan Mısır'la ilişkilerin geliştirilmesi için istihbarat düzeyinde temaslar var ama dışişleri bakanlıkları düzeyinde de bu diyalog devam ediyor. Örneğin en son İİT Toplantısı'nda bazı konularda itirazlarını Mısır kaldırdı. NATO ile ilişkilerimizde biz bazı olumlu adımlar attık. Yani uluslararası platformlarda birbirimize karşı olmama ilkesine uygun hareket etmeye çalışıyoruz. Bu konularda görüşüyoruz."
Ankara ve Kahire'nin ülkedeki temsilcilikleri ile de temasların sürdürüldüğünü belirten Çavuşoğlu, Mısırlı mevkidaşıyla geçen yıl uluslararası toplantılarda denk geldiklerinde görüştüklerini ve "bir yol haritası üzerinde çalışalım" dediklerini de aktardı.
Çavuşoğlu, "Ama tabii komşu ülkelerle, diğer ülkelerle dengeler biraz farklı. Zamanla bunlar da yoluna girecektir" dedi.
"ABD'LİLER 'BİRLİKTE ÇALIŞALIM' DEDİLER"
ABD'nin Türkiye'ye yönelik aldığı yaptırım kararlarına ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Çavuşoğlu, geçmişte ABD'ye S400 alımları konusunda bir çalışma grubu kurma teklifi yapıldığını ancak kabul edilmediğini belirtti.
Çalışma grubu teklifinin ABD'ye yeniden iletildiğine işaret eden Çavuşoğlu, "Biz daha önce bir çalışma grubu oluşturulması teklifinde bulunduk. NATO bünyesinde, NATO'dan ABD'den ve Türkiye'den uzmanların da olduğu. S400'le ilgili iddialar doğru mu, değil mi uzmanlar değerlendirsin istedik. ABD o zaman yanaşmadı. Şimdi ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ile yaptığımız telefon görüşmesinde teklifin geçerli olduğunu söyledik. Bu konuda ABD'liler de 'birlikte çalışalım' dediler. Şu an ortak bir çalışma grubu kurulmadı ama görüşmeler var. Çalışma grubu kurulunca ilan ederiz" diye konuştu.
Yeni başkan Joe Biden dönemine ilişkin de açıklamalar yapan Çavuşoğlu, ikili ilişkilerin şeffaf ve öngörülebilir olması halinde sorunların çözülebileceğini ifade etti.
"GÜMRÜK BİRLİĞİ AB'NİN YARARINA"
Doğu Akdeniz konusunda da değerlendirmelerde bulunan Çavuşoğlu, "Doğu Akdeniz'de biz bir taraftan Türkiye'nin ve Kıbrıs Türk halkının haklarını korumaya kararlı olduğumuzu gösterdik diğer taraftan da hakça paylaşımdan yana olduğumuzu da göstermeye çalıştık. Çok taraflı Doğu Akdeniz Konferansı çerçevesinde görüş ayrılıklarımız olsa da bunları konuşabiliriz ve Akdeniz'de gerginlik azalabilir" dedi.
Çavuşoğlu, AB'nin vize serbestisi konusunda Türkiye'nin yerine getirdiği maddelerden birkaçına küçük detaylar nedeniyle takıldığını belirterek, "Vize serbestisi ve Gümrük Birliği olur mu olur. Gümrük Birliği AB'nin yararına hatta bizden daha fazla yararlanacak ülkeler var ama bizim de terörle mücadelede beklentilerimiz ortada. AB bu konularda adımlar atarsa, bahsettiğimiz olumlu atmosfer diğer alanlardaki ilişkilerimizin önünü de açar" ifadelerini kullandı.
ALTILI PLATFORM OLUŞMASI HALİNDE ÖNEMLİ PLATFORM OLACAK
Çavuşoğlu, Azerbaycan'ın talebiyle oluşturulacak bölgesel Altılı Platforma ilişkin ise bazı ülkelerin çekincelerinin olduğunu ancak oluşması halinde bölge için önemli bir siyasi ve ekonomik platform olacağını da sözlerine ekledi.
İYON DENİZİ
Yunanistan'ın İyon Denizi'nde karasularını 12 mile çıkarmak istediğine dair açıklamayla ilgili Çavuşoğlu, bu konunun daha önce de gündeme geldiğini söyledi.
Türkiye'nin daha önce bu konuya ilişkin, "Eğer Ege'ye yönelik adım atarsanız, Türkiye'nin cevabını iyi biliyorsunuz dedik ve Ege'ye yönelik bu adımı atmayacaklarını söylediler" ifadesini kullanan Çavuşoğlu, İtalya tarafından atılan adımın Türkiye'yi ilgilendirmediğini kaydetti.
Yunanistan'ın silahsızlandırılmış adaların statüsünü 1950'li yıllardan beri ihlal ettiğine dikkati çeken Çavuşoğlu, bunu 1974'e kadar inkar ettiğini ve daha sonra Türkiye'den tehdit algılandığı iddiasıyla adaları silahlandırdığını kabul ettiğini anımsattı.
Çavuşoğlu, istikşafi görüşmelerde ele alınması gereken konulardan birinin bu olduğuna işaret ederek, "Yunanistan 'Uluslararası Adalet Divanının (UAD) yetkisini tanımayacağım' diyor. Biz de şu gerçeği söylüyoruz, bir sivil havacılıkla ilgili konular, iki silahsızlandırılmış adaların statüsü ve üç deniz yetki alanları var. Yunanistan, bu alanlarda UAD'nin yetkisini tanımıyor. İkili diplomatik yollarla da çözülür ama mahkemeye giderse de biz haklıyız" değerlendirmesinde bulundu.
KIBRIS
Kıbrıs meselesiyle ilgili ise iki devletli çözüm konusunda öncellikli olarak "5+5" formatında gerçekleşecek gayriresmi toplantıda bir müzakere zemini oluşması halinde hemen müzakereye başlanabileceğini ifade eden Çavuşoğlu, "İki devletli çözüm olursa müzakere edilecek konu sayısı çok az olur. Dolayısıyla çok daha çabuk bitebilir. Ancak 2021'de bu gerçekleşir mi, bir şey diyemem çünkü sadece bize bağlı değil. Karşı tarafın tutumuna da bağlı" diye konuştu.
Çavuşoğlu, Kapalı Maraş'ın da kimsenin mülkiyet hakkına zarar vermeden açıldığını, Rum kesiminden vatandaşların bile Türkiye'ye teşekkür etmeye başladığını kaydetti.
Envanter çıkarıldıktan sonra da Birleşmiş Milletler (BM) kararlarına uygun şekilde herkesin mülkiyet hakkına sahip çıkarak teslim edileceğini vurguladı.
SPUTNİK V AŞISI
Rusya'nın "Sputnik V" aşısına" ilişkin bir soru üzerine Çavuşoğlu, tüm aşı üreten ülkelerde olduğu gibi Rusya'nın aşıyla ilgili bilgileri Türkiye'ye gönderdiğini belirtti.
Türkiye'deki uzmanlar ve Bilim Kurulunun ilave bilgi talep ettiğini ve bunun da gelmeye başladığını ifade eden Çavuşoğlu, "Rusya bize ve bazı diğer ülkelere bu aşının ortak üretimi için teklifte bulundu. Cumhurbaşkanımız da iki tarafın yararına olacak şekilde bunu yapabileceğimizi söyledi ve bir mutabakat zaptı imzalandı. Bilgilerin tamamen gelip incelenmesinden sonra adımlar atılacak" açıklamasında bulundu.
SURİYE
Çavuşoğlu, ABD'yle açıklanan ortak deklarasyon ve daha sonra Soçi'de imzalanan mutabakat zaptına göre, Rusya'nın kendilerinin bulunduğu bölgelerdeki PKK/YPG'lileri en az 30 kilometre güneye çıkarmak zorunda olduğunu hatırlattı.
Mutabakata göre, teröristlerin bu bölgeden çıkmaması durumunda Türkiye'nin gerekeni yapabileceğine dikkati çeken Çavuşoğlu, Rusya'nın söz verdiği bölgeden teröristlerin çıkmadığı bilgisini paylaştı.
Teröristlerin Fırat Kalkanı, Barış Pınarı ve bazı diğer bölgelerine sızmaya çalıştığını ve Türkiye'nin söz konusu teröristleri etkisiz hale getirdiğini ifade eden Çavuşoğlu, "PKK/YPG bundan rahatsız oldu." diye konuştu.
Çavuşoğlu, Rusya ile yapılan görüşmede iki konuda net mesaj verdiklerini belirterek, "Hafter tehdit dili kullanıyor, bize karşı bu söylemleri devam ettirirse bilin ki Hafter bizim için meşru hedeftir. PKK/YPG için de aynı şeyi söyledik. Bakın biz sizinle bir anlaşma imzaladık. Teröristleri çıkarma yükümlülüğünüz var dedik. Mesajı aldılar" dedi.
"TEMASLARIMIZI ARTTIRACAĞIZ"
Türk dış politikasında benimsenen "akıllı güç" yaklaşımı ile ABD ile ilişkilerde S-400 ve diğer konularda Türkiye'nin haklılığının anlatılmasına, Türkiye'nin iletişim stratejilerine ilişkin bir soru üzerine Çavuşoğlu, "Akıllı gücü dengeli kullanmamız sayesinde, gerek diplomaside gerekse ihtiyaç duyduğumuzda sahada attığımız adımlar sayesinde Türkiye'nin artık oyun kurucu ve oyun bozucu bir ülke olduğunu artık herkes anladı" değerlendirmesinde bulundu.
Çavuşoğlu, Türkiye ile ilişkilerinin geliştirilmesinin önemine inanan ülke sayısının arttığını, ABD'de de S-400 ve diğer konulara ilişkin olumsuz tutum ve açıklamalara rağmen bir taraftan da Türkiye'nin önemini vurgulayan siyasetçi, akademisyen ve uzman sayısının da artmaya başladığını söyledi. Haritaya bakıldığında bölgede Türkiye'den daha istikrarlı ve güvenilir bir ülkenin olmadığını söyleyen Çavuşoğlu, şöyle devam etti:
"Bunu daha iyi anlatmamız lazım. Kamu diplomasisi stratejileri kapsamında, bizim Bakanlığın ve tüm mensuplarımızın çabalarına ilaveten İletişim Başkanlığımız ve TBMM ile çalışmalarımız var. Yeni yönetimle beraber özellikle ABD'ye yönelik bu tür temaslarımızı da arttıracağız. Sadece yönetime yönelik değil, Kongre'ye de yönelik, hatta sadece Washington'da değil eyaletlere yönelik de iletişim stratejilerimiz var."
ÇİN'LE İMZALANAN SUÇLULARIN İADESİNE YÖNELİK ANLAŞMA
Çavuşoğlu, Türkiye ve Çin arasında 2017'de imzalanan ancak TBMM'nin henüz onaylamadığı "Suçluların İadesi Anlaşması"na ilişkin soru üzerine, Türkiye'nin birçok ülkeyle mutat suçluların iadesi ya da adli iş birliği anlaşması imzaladığını belirterek "Fakat Çin'le olan bu anlaşmayı 'Uygurları Türkiye Çin'e teslim edecek.' diye yorumlamak doğru değil" değerlendirmesinde bulundu.
Anlaşmanın suçluların iadesiyle ilgili olduğunun altını çizen Çavuşoğlu, bugüne kadar Çin'in Türkiye'deki Uygurlara yönelik iade taleplerinin olduğunu ancak Türkiye'nin bu konuda adım atmadığını belirtti. Çavuşoğlu, "Teröristlerle masum insanlar arasında ayrım yapılması gerektiğini söylüyoruz. Aynı şekilde, bunun suistimal edilmemesi gerektiğini de söylüyoruz. Herkese söylüyoruz Çin'e de diğerlerine de. Yani terörle mücadele bahanesiyle masum insanlara zulmetmeyi biz kabul etmeyiz" dedi.
Bu anlaşmanın herkesle imzalanan suçluların iadesine yönelik rutin bir anlaşma olduğunu, Uygur Türklerine yönelik olmadığını belirten Çavuşoğlu, bu anlaşmayı onaylayıp onaylamamanın Meclis'in takdirinde olduğunu söyledi.
