Gülay YÜCEL
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, gazetelerin ekonomi müdürleriyle bir araya geldi. Petrol ve doğalgaz ithalatından, elektrik ve doğalgaz indirimine, nükleer projelerden sondaj çalışmalarına enerji gündemine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Bakan Fatih Dönmez, soruları yanıtladı ve şunları söyledi:
"Hedefimiz, 2023'te 600 ilçeye doğalgaz vermek. Şu anda 50 milyon kişi doğalgaz kullanıyor, bu da nüfusun yüzde 62'si. Aşağı yukarı 60 milyon kişinin de, yani 10 milyon ilave söylersek, doğalgaza erişim imkanı var, henüz dönüşüm yapmamış, abone olmamışlar var. Öyle baktığımızda 60 ile 80, yüzde 70'lerde doğalgazı kullandığını ya da erişme imkanı olduğunu söyleyebiliriz. Doğalgazda abone olmamış, bekleyen potansiyel abone diyoruz, 10 milyon civarında 50 de fiilen kullanan var ki bu oran Avrupa genelinde de baktığınızda, büyük ülkeleri baz aldığınızda potansiyel olarak ilk üçtedir. Türkiye ortalaması hane başı tüketim ortalama bin metreküp, yaklaşık konut abone sayımız 15 milyon."
DOĞALGAZ FİYATLARININ BELİRLENMESİ
"Doğalgaz fiyatları tespit edilirken petrole bağımlı bir formül var. O da son 6-9 aydaki petrol fiyatlarının ortalaması. Formülün içerisinde önemli bir ağırlık. Bugün, petrol fiyatları değiştiğinde en geç bir hafta içerisinde akaryakıt pompalarına yansıyor. Doğalgaz fiyatlarına yansıması 6-7 ayı buluyor, elektrik fiyatlarına yansıması da artı bir ay sonrayı buluyor, böyle zincirleme bir etkisi var. Doğalgaz fiyatlarına gelen fiyat değişimi elektrik santralleri üzerinden elektrik piyasasını domine ediyor, çünkü orada bir enerji borsası var."
PETROL VE DOĞALGAZ İTHALATI
"Son 10 yıl ortalaması petrol ve doğalgaz ithalatımız aşağı-yukarı 44 milyar dolar. O da bu son 10 yıl ortalaması petrol fiyatlarına bakmak lazım. Petrol fiyatları 50 dolar civarında seyrederse, biz muhtemelen bu rakamlarda 40'ın altında bir ithalatla kapatabiliriz. Yılın ortalama petrol fiyatlarına bakmak gerekiyor. Eğer, 2019'da petrol fiyatları bu seviyelerde olursa, biz 2019'da muhtemelen petrol ve gaz ithalatımız 40'ın altında olabilir."
ELEKTRİK VE DOĞALGAZDAKİ İNDİRİM
"Elektrik ve doğalgazdaki indirim gelecek yılki döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki projeksiyonlara göre oluştu. 6 ay sonra bu fiyatlar böyle giderse doğalgaz fiyatlarına indirim yönünde yansıyabilir diyebiliriz. Burada gazın kendi cinsinden fiyatını konuşuyoruz, ama elektrikte ve doğalgaz tarafında ayrıca dağıtım giderleri, diğer yatırımlar ve işletme giderleri var."
KURULU GÜÇ YAKLAŞIK 89 BİN MW
"2002'de 32 bin megavat olan elektrik kurulu gücümüz bu yıl 88 bini aştı, 89 binlere doğru gidiyoruz, neredeyse 2,5-3 kata yakın bir kurulu güç artışı oldu. Ve bu dönemde yapılan yatırımların büyük bir kısmı özel sektör eliyle yapıldı. Hem termik santrallerde ciddi bir kuruluş artışı oldu, hem de yenilenebilir de. 2002'den önce yenilebilir sadece Fırat-Dicle havzasındaki hidrolik santrallerimiz gibi yapılar mevcuttu. Yenilebilir enerji kaynaklarının desteklenmesiyle ilgili kanundan sonra da, biliyorsunuz o kanunla birlikte bir de alım garantisi verildi 10 yıl süreyle. Bugün itibarıyla baktığımızda, üretilen elektriğin kabaca 3'te birini yenilenebilir kaynaklardan elde ediyoruz, 3'te birini doğalgazdan, 3'te birini de kömürden. Kömürün de yarısı yerli, yarısı ithal gibi düşünebilirsiniz, yani böyle bir 3 parmak kuralıyla."
"81 İL 474 İLÇE'YE DOĞALGAZI ULAŞTIRDIK"
"Doğalgaz kullanımıyla ilgili 81 ilimize ve 474 ilçemize ulaştırdık. Şimdi 474 ilçede varız, 2023'e kadar 600'ün üstüne çıkartmayı hedefliyoruz. Doğalgazın gittiği yerlere bir dönüştürücü, değiştirici bir özelliği de var, yani sadece hava kalitesi açısından bakmayın. Belki birçoğunuz unuttu, ben sobalı evde bir memur çocuğuyum, bir odada soba yanıyordu, diğer odalar zaten Sibirya modunda. Şimdi evin her tarafı aynı sıcaklıkta ısınıyor. Annelerimiz, babalarımız kömür taşı, kül at bunlarla uğraşmıyor. Bunu şehirlerimiz belki 10-15 yıldır İstanbul daha da eski alıştığı için fark etti. Yeni ilçeler zaman zaman da "gaz bize de gelsin biz de kullanalım" yönünde bir talep var. İl merkezlerimizde bunların tamamı sağlanmış durumda. Birçok büyük ilçe merkezlerimizde bunlar aynı şekilde sağlanmış durumda."
BORDA TARİHİ REKOR
"Borda da gayet iyi neticeler alıyoruz. Dün Eti Maden Genel Müdürü bir mesaj paylaştı, bu sene ihracat 2 milyon 420 bin tona çıktı ve Türkiye tarihi rekorunu kırdı. Geçen sene 2 milyon 250 bin ton idi, bu sene onu 200 bin ton daha arttırdık ve 1 milyar dolar sınırını aşmış oldu, yani Eti Maden'in ihracatı çok fazla... Borda. Bunlar tabi yarı mamul, ham madde şeklinde oluyor. Fakat orada da uç ürünler için bir çalışma başlattık, şimdi Eti Maden uç ürün üretimine geçecek, özellikle savunma sanayinde kullanılan bor karbür gibi ürünlerle ilgili. Onlarla ilgili görüşmelerde de belirli bir noktaya geldi, inşallah en kısa süre içerisinde kamuoyuyla da paylaşmış olacağız."
TEMİZLİK ÜRÜNÜNE LANSMAN
"Ocak ayı içinde Eti Maden yeni temizlik ürünüyle piyasaya çıkacak, ismini vermeyelim şimdilik. Bordan, doğal, Etimatik vardı, şimdi biraz ürünün adı da değişiyor, konfigürasyon da değişiyor. Çok talep vardı, yetişemiyordu, kapasite artışı sağlandı, onun lansmanını da yapacağız."
KAYIP-KAÇAK
"Kayıp-kaçakla ilgili Türkiye ortalaması yüzde 14'e düştü. Şimdi batıda daha düşük. Güneyde yine bazı bölgelerde düştü, fakat hala yüksek, ama Türkiye ortalaması 14, buraya 20'lerden geldik. Orada belli hedefler var zaten, her yıl 1 puan azaltılması yönünde, Türkiye ortalaması bir hedefimiz var, onu tutturmaya çalışıyoruz."
MTA YURTDIŞI FAALİYETLERİ
"Yurt dışında MTA faaliyet gösterebilsin diye MTA International şirketi kurdu maden arama-işletme faaliyetleri için, ilk ruhsatı da Sudan'da aldı. İnşallah orada altın arayacak. Bir de Özbekistan'da yine benzer bir-iki ruhsatı var, orada metal, ağırlıklı altın gibi gözüküyor. Somali'yle ilgili şu anda görüşmeler devam ediyor, orada somutlaşmış bir şey yok. Dolayısıyla bu hem Hükümetimizin, hem de Bakanlığımızın dışa açılma politikası gereği, tabi oradaki kural, kaidelere, hakkaniyetlere uyacak şekilde. Normalde bu tip ham madde arama, üretim işlemlerimiz devam edecek. Nitekim TPAO bunu yıllardır, biliyorsunuz yurt dışında petrol arama, üretim yapıyor. Biraz madencilik tarafı da böylece girmiş oluyor."
"YEKA GELECEK YIL DA DEVAM EDECEK"
"YEKA İhalelerine devam edeceğiz, işte 2 tane 1000 megavat yaptık, önümüzdeki yıl da yine bunlara devam edeceğiz."
NÜKLEER PROJELER
"Nükleerle ilgili Akkuyu'da, biliyorsunuz temeli attık bu sene. İnşallah ilk üniteyi 2023'te işletmeye almayı planlıyoruz. Sinop'ta Japon Hükümetiyle bir anlaşma var, onlar fizibilitelerini Türk tarafına sundular, orada fizibilite değerlendirme çalışmaları devam ediyor, sonrasında da zaten yol haritasına göre devam edecek. Üçüncüyle ilgili de Trakya lokasyonu üzerinde çalışıyoruz, orada da Çinlilerle müzakereler devam ediyor. Tabi bu tip, nükleer projelerde hazırlık dönemi uzun işler. Normalde bizim piyasada bir santralin lisansından işletmeyi almaya kadar geçen süre ortalama 4 yıldır, büyük güçlerde daha da fazla olabilir. Ama nükleer dediğinizde bunu tabi en az 2'yle çarpmak gerekiyor. Çünkü lisansla birlikte yerin seçimi, kriterlerin tutulması, ÇED raporu, kamulaştırma bir sürü inşaat öncesi hazırlıklarımız var. Bir de bu işin finansman boyutu var, bunlar çünkü teknik, ekonomik ömrü uzun santraller. Dolayısıyla, masaya oturduk raftaki bir ürünü almıyorsunuz. Custom design, birçok kriteri dikkate alınması gereken hususlar var. Ama nükleer sürecimiz 50 yıldır bu memlekette çok tartışıldı, artık bir hayali daha gerçekleştirme imkanı en azından tünelin ucunda ışık gözüktü yani onu rahatlıkla söyleyebilirim."
FATİH SONDAJ GEMİSİ
"Alanya-1 kuyusunda Ekim'de başladık, 150 günlük bir programımız vardı, şu anda herhalde 2 ayı doldurduk, 60 günü dolmuş oldu. İşte 2-2,5 ay içerisinde netice almayı ümit ediyoruz. Yani bu netice şu: Tabi biz olmasını, bulmayı daha doğrusu ümit ediyoruz, ama en azından 'var veya yok' demek için o 150 günü beklemek zorundayız.
2. GEMİ ŞUBATTA AKDENİZ'DE
"Şimdi bizim ikinci gemimizde yolda. Mülkiyeti İskandinav ülkelerindeydi, Malezya'da operasyondaydı. Gemimiz şu anda seyir halinde. O da şubat ortası gibi inşallah Akdeniz'de olacak. Şimdi lokasyon belirliyoruz, her iki gemiyle de Akdeniz'de, Karadeniz'de inşallah. Her iki geminin de ortalama yılda 2 sondaj yapma imkanı var, tabi lokasyonun derinliğine göre de değişiyor bu. 4 sondaj demektir, derin deniz ki kolay bir şey değil. Bir de Mersin açıklarında başlattığımız bir sığ deniz operasyonumuz var, o ayaklı bir sistem. Öbür derin denizde gemi herhangi bir şekilde deniz tabanına oturmuyor yukarıdan yönetiliyor. Ondan sonra Adana Karataş mevkiine geçecek yine aynı şey, sığ derinde bir sondajımız da orada olacak tabi bu rastgele seçilmiyor. Sismik çalışmalar, petrol ve jeologlara aylarca süren bir çalışma yapıyor yani veri topluyor. Yerin altında hidrokarbon emaresi var mı, büyüklüğü nedir? Barbaros Hayrettin Paşa biliyorsunuz orada yıllardır çalışıyor. O veriler iki boyutlu, üç boyutlu analiz ediliyor. Olasılığı en yüksek yerde de bu sondaj kararı veriliyor. Bakalım inşallah biz ilkinde buluruz."
HAVADAN JEOFİZİK TARAMASI
"Havadan jeofizik görüntülemesinde iki uçak şu anda Türkiye'nin yüzde 80'inin havadan jeofizik haritasını görüntüleme işini tamamladı. O datalar tabi uçakla yerin altını aslında, belli bir mesafeden uçuyorsun da yerin altındaki maden rezervleri hakkında bilgi veriyor, bir yerde röntgen çekiyoruz. Sonra onu bizim jeologlarımız, maden mühendislerimiz yorumlayacak, o emarelere göre sondaj yapacağız. Nitekim sondaj programımızı da ona göre ilerliyor."
SONDAJDA TARİHİ REKOR
"Biz geçtiğimiz yıl 1 milyon metre sondaj yapmıştık, bu sene inşallah 1,5 milyonu bulacağız. Bunlar tarihi rekorlar. Bu bir yerde hani doktor röntgenden sonra, ya burada bir leke var, bir parça alalım, biyopsi örneği lazım diyor ya, bizim sondaj işi bir yerde biyopsi almak gibi bir şey, artık emin oluyoruz orada var veya yok demek için. 1,5 milyon metre sadece MTA'nın yaptığı sondaj miktarı. Özel sektör ayrıca yapıyor, bu sadece bizim MTA'nın, yani milli kuruluş Maden Teknik Arama Kurumumuzun yaptığı çalışma.
Burada ciddi miktarda kömür rezervi de ilave oldu. Ben size sadece onu söyleyeyim, 3.3 milyar ton, bu son 2017 ve 2018'de. Yani iki yılda ortaya çıkartılan madenlerde 3.3 milyar ton kömür rezervi. 1,5 milyar ton tenardit, burada biraz belki diğer metal, kurşun, çinko, bakır, altın gibi maden varlıklarına da rastlandı. Bunlar ilk keşifler, ekonomik karşılığı olması lazım, işletilebilir rezerv farklı bir şey.
Meclis konuşmamda da söyledim, sırf son 2 yılda bu yeni madenlerin toplam değeri 100 milyar doların üstünde. Fakat bunu deyince bir-iki gazetede 'artık paraya ihtiyacı yok' gibi başlık yapmış. O 100 milyar doları bir yılda, iki yılda değil, bu ekonomik değer belki ortalama 20-25 yılda ekonomiye kazandırılmış olur. Bizim maden sektörümüzün büyüklüğü 22 milyar lira ve Türkiye gayrisafi milli hasılasının da yüzde 1 civarında.
Madenci sektörünün şöyle bir faydası var: Yüzde 100 katma değer Türkiye'de kalıyor, çünkü sıfırdan olmayan bir şeyi çıkartıyorsun, işte bu metal, maden, mermer, doğal taş olabiliyor, kömür olabiliyor, istihdam yoğun bir sektör. Ham madde olarak sattığınızda 1 birim ediyorsa, yarı mamul 7-8 kat daha pahalı, uç ürüne dönüştürebilirseniz bu 25-30 kat..."