Adana’nın Kozan ilçesinde 30 yıldır dokuma tezgâhının başından ayrılmayan 52 yaşındaki dokuma ustası Feyyaz Atar, sandıklarda bekleyen ya da çöpe gitme tehlikesi bulunan eski kazak ve penyeleri 10 metrekarelik atölyesinde el emeği kilim ve yolluğa dönüştürüyor. Güneri Caddesi üzerinde yer alan mütevazı dükkânında geleneksel çift mekik yöntemini kullanan usta, bir yandan tekstil atıklarını geri dönüştürürken diğer yandan ilçede yalnızca iki kişinin sürdürdüğü zanaatı ayakta tutuyor.
İlkokul eğitiminin ardından amcasının yönlendirmesiyle çırak olarak tezgâh başına geçen Atar, kalfalık ve ustalık evrelerini tamamlayarak meslekte 30 yılı geride bıraktı. Geçimini bu küçük dükkândan sağlayan usta, iki kızını da dokuma tezgâhından elde ettiği gelirle büyüttü.
Sökülen ipler nasıl dokunuyor?
Üretim sürecinde kullanılan ana hammaddeyi, vatandaşların getirdiği kullanım dışı giysiler oluşturuyor. Müşterilerin evlerinde söküp yumak haline getirdiği eski kazak ipleri ya da atıl penye parçaları tezgâha bağlanıyor; talep doğrultusunda sıfır iplerle de dokuma yapılabiliyor. Geleneksel ahşap tezgâhta yürütülen bu süreçte günde ortalama 5 ila 6 metre yolluk dokunabiliyor. Ürünler kullanım alanına göre sedir üstü için tek savan veya zemin için dayanıklı çift mekik kilim ve yolluk olarak hazırlanıyor.
Eski trikoların defalarca yıkanmış olması, kimyasal boyaların akmış ve liflerin oturmuş olmasını sağladığı için bu ürünler astım ve bronşit hastaları tarafından özellikle tercih ediliyor. Seri üretim sentetik halılara kıyasla toz tutmayan ve kimyasal salınımı minimum olan bu el dokumaları, doğal yapısıyla öne çıkıyor.
Ahşap tezgâhın ritmik vuruşları arasında geçen saatler, dokumacılığın yalnızca fiziksel bir üretim değil, liflerin gerginliğini ve mekiğin geçiş hızını milimetrik hissetmeyi gerektiren bir sabır sınavı olduğunu gösteriyor. Atılmış bir kazağın sökülen her ilmeği, tezgâhın tarak dişleri arasından geçerken sert ve tok bir zemine kavuşuyor; fabrikasyon ürünlerin mekanik düzgünlüğünün aksine, her ilmekte dokuyanın el baskısının ve kumaşın geçmişinin izi kalıyor.
Geleneksel dokuma ve üretim detayları
| Özellik | Detay |
|---|---|
| Usta ve deneyim | Feyyaz Atar (52 yaşında) – 30 yıllık dokuma ustası |
| Üretim yeri | Kozan / Adana – 10 metrekarelik atölye |
| Kullanılan malzeme | Sökülmüş eski kazak ipleri, penye kumaş atıkları, yeni ip |
| Dokuma tekniği | Sedirler için tek savan, zemin için çift mekik dokuma |
| Günlük kapasite | 5 – 6 metre |
| Sağlık avantajı | Yıkanmış lifler nedeniyle tozutmaz, astım ve bronşit hastalarına uygun |
