sonucu taşınan kirlilik, aşırı organik yük ve hızla ilerleyen sığlaşma nedeniyle ekolojik bir felaketin eşiğine geldi. Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Fatma Çevik liderliğindeki bilimsel araştırmalar, lagünde gündüz fotosentezle yüksek seviyelere ulaşan oksijen oranının geceleri sıfıra kadar gerilediğini ortaya koydu.
Oksijen yetersizliği ve zararlı gaz çıkışları sebebiyle su yüzeyinde yosun patlamaları ve kitlesel yavru balık ölümleri gözleniyor.
Kendi kendini besleyen kirlilik döngüsü ve sığlaşma tehdidi
Çukurova Bölgesi'nin en kritik sulak alanlarından biri olan Akyatan Lagünü'ne etrafındaki yoğun tarım arazilerinden geçen drenaj kanalları aracılığıyla yüklü miktarda azot, fosfor ve kimyasal atık taşınıyor. Lagünün sığ yapısı ile birleşen bu besin maddesi girdisi, su içi bitki popülasyonunda kontrolsüz bir artışa yol açıyor. Yaşam döngüsünü tamamlayan bu bitkilerin dipte birikip ayrışması ise dışarıdan yeni kirletici girmese dahi gölün kendi kendini sürekli besleyen bir kirlilik döngüsüne girmesine neden oluyor.
Akyatan Lagünü'nde yürütülen saha incelemeleri ve laboratuvar analizleri, kirliliğin vardığı kritik boyutları bilimsel parametrelerle gözler önüne sermektedir.
| Parametre / Durum | Mevcut Durum ve Ekolojik Etkisi |
|---|---|
| Gündüz Oksijen Seviyesi | Yüksek (Yoğun su içi bitki fotosentezi kaynaklı) |
| Gece Oksijen Seviyesi | Sıfır ($0 \text{ mg/L}$ - Hücresel solunum ve organik ayrışma) |
| Temel Kirletici Kaynağı | Drenaj kanalları ile taşınan tarımsal azot ve fosfor |
| Birincil Biyolojik Sonuç | Yosun patlamaları ve kitlesel yavru balık ölümleri |
| Fiziksel Tehdit | Hızlı tortu birikimi ve kontrolsüz sığlaşma |
Bilimsel araştırmalar ve doğa temelli çözüm arayışları
Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Sadık Dinçer'in yürütücülüğünde sürdürülen proje kapsamında, ekibin mikroplastik varlığı ve fizikokimyasal kirlilik üzerindeki saha çalışmaları devam ediyor. Uluslararası çevre gündemlerinde de öne çıkan "doğa temelli çözümler" çerçevesinde, lagünün rehabilite edilmesi için biyolojik filtrasyon ve drenaj hatlarının kontrol altına alınması öneriliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü yönetim planları hazırlasa da mevcut mevzuatların kararlılıkla uygulanması ve üreticilerde toplumsal farkındalığın artırılması hayati önem taşıyor.
