Dang virüsü, özellikle tropikal ve subtropikal bölgelerde görülen, Aedes cinsi sivrisineklerin taşıdığı viral bir enfeksiyondur. Halk arasında dang humması olarak bilinen hastalık; yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, göz arkasında ağrı, kas ve eklem ağrıları, bulantı, kusma ve döküntü gibi belirtilerle ortaya çıkabiliyor. Enfeksiyonların önemli bölümü hafif veya belirtisiz seyretse de bazı hastalarda ağır dang gelişebiliyor. Son dönemde hastalığın yeniden gündeme gelmesiyle birlikte dang virüsünün nereden geldiği, bulaşıcı olup olmadığı ve Türkiye'de görülüp görülmediği araştırılıyor.
Dang virüsü nedir, nereden gelir ve dang humması nedir?
Dang virüsü, DENV olarak adlandırılan ve dang hummasına yol açan bir virüstür. Virüsün DENV-1, DENV-2, DENV-3 ve DENV-4 olmak üzere dört ana serotipi bulunuyor. Bir serotiple geçirilen enfeksiyon aynı serotipe karşı uzun süreli bağışıklık sağlayabilirken diğer serotiplere karşı aynı düzeyde koruma sağlamıyor. Özellikle daha önce dang geçirmiş kişilerde farklı bir serotiple yeniden enfeksiyon ağır hastalık açısından daha yüksek risk oluşturabiliyor.
Hastalık daha çok sıcak ve nemli iklimlerin hâkim olduğu tropikal ve subtropikal bölgelerde görülüyor. Güneydoğu Asya, Güney ve Orta Amerika, Karayipler, Pasifik Adaları ve bazı Afrika bölgeleri dang açısından öne çıkıyor. Dünya Sağlık Örgütü, artan uluslararası seyahat, sıcaklık değişimleri ve Aedes sivrisineklerinin farklı bölgelere yayılması nedeniyle dangın Avrupa'da da daha fazla önem kazandığını belirtiyor.
Dang virüsü kimlerde görülür, kimler daha fazla risk altında?
Dang virüsü, enfekte Aedes sivrisineklerinin bulunduğu bölgelere seyahat eden veya bu bölgelerde yaşayan kişilerde görülebiliyor. Hastalık yalnızca belirli bir yaş grubuna özgü değil; çocuklar, gençler ve yetişkinler enfekte olabiliyor.
Bununla birlikte bazı gruplarda ağır dang gelişme riski daha yüksek. Daha önce dang enfeksiyonu geçiren kişilerde ikinci enfeksiyonun ağır seyretme ihtimali artarken, hamileler, küçük çocuklar ve ileri yaştaki kişiler de risk grupları arasında değerlendiriliyor.
Dang enfeksiyonu geçiren herkes hastalık belirtisi göstermeyebiliyor. CDC verilerine göre yaklaşık dört dang enfeksiyonundan biri belirti verirken, vakaların bir kısmı hafif ateşli hastalık şeklinde seyrediyor.
Dang virüsü bulaşıcı mı, nasıl bulaşır?
Dang virüsü, temel olarak enfekte Aedes sivrisineklerinin insanı ısırmasıyla bulaşıyor. Sivrisinek virüsü enfekte bir kişiden aldıktan sonra başka bir kişiyi ısırarak enfeksiyonun yayılmasına neden olabiliyor. Aedes aegypti başta olmak üzere Aedes albopictus da virüsün taşınmasında rol oynayabiliyor.
Dang, normal şartlarda grip veya COVID-19 gibi doğrudan kişiden kişiye yayılan bir hastalık değil. Ancak enfekte kişinin kanında virüs bulunduğu dönemde sivrisinek tarafından ısırılması, virüsün başka insanlara taşınmasına yol açabiliyor. Nadiren kan, organ ve bazı diğer biyolojik yollarla bulaşma da bildiriliyor.
Aedes sivrisinekleri gün içinde de aktif olabildiği için korunmanın yalnızca gece saatlerinde yapılması yeterli görülmüyor. Özellikle sabah ve akşam saatlerinde sivrisinek ısırıklarına karşı daha dikkatli olunması gerekiyor.
Dang virüsünün belirtileri nelerdir, dang humması nasıl anlaşılır?
Dang enfeksiyonunda belirtiler genellikle sivrisinek ısırmasından birkaç gün sonra ortaya çıkıyor. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre belirtilerin gelişmesi çoğunlukla 4 ila 10 gün sürüyor.
En sık görülen dang humması belirtileri arasında yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, gözlerin arkasında ağrı, kas ve eklem ağrıları, bulantı, kusma ve ciltte döküntü bulunuyor. Bazı hastalarda burun veya diş eti kanaması gibi hafif kanama belirtileri de görülebiliyor.
Hastalığın ağırlaşması durumunda şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma, hızlı nefes alma, kanama, aşırı halsizlik, huzursuzluk, yoğun susuzluk ve soğuk-soluk cilt gibi belirtiler ortaya çıkabiliyor. Özellikle ateşin düşmesinin ardından bu belirtilerin görülmesi acil tıbbi değerlendirme gerektiriyor.
Dang virüsünün tedavisi var mı, hangi ilaç kullanılır?
Dang virüsünü doğrudan ortadan kaldıran özel bir antiviral tedavi bulunmuyor. Tedavinin temelini istirahat, yeterli sıvı alımı, ateş ve ağrının kontrolü ile hastanın ağırlaşma belirtileri açısından takip edilmesi oluşturuyor. Ağır dang gelişen hastaların hastanede izlenmesi gerekebiliyor.
Dang şüphesi bulunan kişilerin doktor değerlendirmesi olmadan ilaç kullanmaması önem taşıyor. Özellikle aspirin ve ibuprofen gibi kanama riskini artırabilecek ilaçlardan kaçınılması öneriliyor. Ateş ve ağrı kontrolünde hangi ilacın kullanılacağı konusunda sağlık uzmanının tavsiyesi alınmalı.
Dang virüsü ölümcül mü, hangi belirtiler tehlikeli?
Dang enfeksiyonlarının büyük bölümü hafif seyrediyor ve hastalar genellikle bir ila iki hafta içinde iyileşiyor. Ancak enfeksiyon bazı kişilerde ağır danga ilerleyerek şok, ciddi kanama veya organ yetmezliği gibi yaşamı tehdit eden tablolara neden olabiliyor.
Özellikle şiddetli karın ağrısı, durmayan kusma, diş eti veya burun kanaması, kanlı kusma ya da dışkı, hızlı nefes alma, aşırı halsizlik, huzursuzluk, aşırı susama ve soğuk-soluk cilt gibi belirtiler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor. Erken tanı ve uygun tıbbi takip, ağır dangda ölüm riskini önemli ölçüde azaltıyor.
Dang virüsü Türkiye’de görüldü mü, Türkiye’de dang humması var mı?
Dang humması Türkiye'de yaygın ve yerleşik bir hastalık olarak kabul edilmiyor. Sağlık Bakanlığı'nın Seyahat Sağlığı portalında dang humması bir seyahat hastalığı olarak yer alırken, Türkiye'de özellikle yurt dışından gelen kişiler açısından hastalığın dikkate alınması gerektiği görülüyor.
Türkiye'de geçmiş yıllarda yurt dışında dang enfeksiyonu geçiren kişilerin tedavi edildiğine ilişkin resmi kayıtlar bulunuyor. Örneğin Sağlık Bakanlığı, Tayland'da dang hummasına yakalanan Leyla Bilginel'in Türkiye'ye getirilerek İstanbul'da tedavi edildiğini açıklamıştı. Bu tür vakalar, Türkiye'de görülen hastalığın çoğunlukla seyahat bağlantılı olabileceğini gösteriyor.
Bu nedenle özellikle dangın yaygın olduğu ülkelere seyahat eden ve dönüş sonrasında yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, kas-eklem ağrıları veya döküntü yaşayan kişilerin doktora başvururken seyahat geçmişini mutlaka belirtmesi gerekiyor.
