Sınıfında Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) bulunan öğrencilerle çalışan öğretmenler, ders düzenini öğrencinin ihtiyaçlarına göre yapılandırarak öğrenme sürecini kolaylaştırabilir. Uzman kuruluşların önerileri; net yönergeler, dikkat dağıtıcı unsurların azaltılması, görevlerin küçük parçalara bölünmesi ve olumlu davranışların hızlı biçimde desteklenmesi gibi yöntemlerin kullanılmasını öne çıkarıyor. Peki DEHB olan öğrenci sınıfta nasıl desteklenmeli, öğretmen hangi yöntemleri uygulamalı ve hiperaktif öğrencinin hareket ihtiyacı nasıl yönetilmeli?
DEHB olan öğrenci sınıfta nasıl desteklenmeli?
DEHB belirtileri öğrenciden öğrenciye değişebildiği için bütün çocuklara aynı yöntemin uygulanması beklenen sonucu vermeyebilir. Dikkat dağınıklığı, hiperaktivite veya dürtüsellik daha belirgin olabilir ve sınıf içindeki desteklerin öğrencinin ihtiyaçlarına göre uyarlanması gerekebilir.
Öğretmenin önceliği, öğrenciyi sürekli uyarmak yerine öğrenmesini kolaylaştıracak bir sınıf düzeni oluşturmak olmalı. CDC, okul, aile ve ilgili uzmanların iş birliği içinde olmasının DEHB bulunan çocukların okul başarısını destekleyebileceğini belirtiyor.
DEHB öğrencisi için oturma düzeni nasıl olmalı?
Öğrencinin dikkatini dağıtabilecek pencere, kapı veya yoğun görsel materyallerden uzak bir yere oturtulması bazı çocuklarda faydalı olabilir. Öğretmene yakın bir konum tercih edilebilir.
Öğrencinin yanına dikkatini dağıtmayacak, olumlu davranışlarıyla örnek olabilecek bir sınıf arkadaşı oturtulması da kullanılabilecek yöntemler arasında yer alıyor. Ancak bu düzenleme öğrencinin sürekli başka bir öğrencinin desteğine bağımlı hale gelmesine yol açmamalı.
DEHB olan öğrenciye yönergeler nasıl verilmeli?
Uzun ve çok aşamalı talimatlar yerine kısa, açık ve mümkünse yazılı yönergeler kullanılabilir. Öğretmen, öğrenciden görevi tekrar etmesini veya ne yapacağını kendi cümleleriyle açıklamasını isteyerek yönergenin anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol edebilir.
Örneğin, “Kitabınızı açın, 20. sayfaya gelin, üçüncü soruyu çözün ve ardından cevaplarınızı kontrol edin” şeklindeki uzun talimatlar yerine görevler küçük aşamalara ayrılabilir.
Tahtada günlük planın bulunması, yazılı kontrol listeleri ve ödev klasörleri gibi organizasyon araçları da öğrencinin takip yükünü azaltabilir.
DEHB öğrencisinin hareket ihtiyacı nasıl yönetilmeli?
Hiperaktivite belirtileri bulunan öğrenciler uzun süre hareketsiz kalmakta zorlanabilir. Bu nedenle ders içinde kontrollü hareket fırsatları oluşturulabilir.
Tahtaya bir şey yazmak, materyal dağıtmak, sınıf görevi üstlenmek veya kısa bir hareket molası vermek gibi uygulamalar öğrencinin hareket ihtiyacını yapılandırılmış biçimde karşılamaya yardımcı olabilir. CHADD, öğrencinin gerektiğinde ayakta çalışmasına veya sınıf içinde kontrollü şekilde hareket etmesine yönelik düzenlemelerin bazı öğrenciler için yararlı olabileceğini belirtiyor.
Ancak kullanılacak yöntemin öğrencinin dikkatini artırıp artırmadığı gözlemlenmeli. Çünkü aynı uygulama her DEHB öğrencisinde aynı etkiyi göstermeyebilir.
DEHB olan öğrencinin ödevleri nasıl düzenlenmeli?
Uzun ve tekrara dayalı görevler küçük bölümlere ayrılabilir. Öğrencinin tek seferde tamamlaması beklenen uzun bir çalışma yerine, daha kısa görevler ve aralarda uygun molalar planlanabilir.
Ödevin amacı değiştirilmeden uzunluğu veya sunuluş biçimi öğrencinin ihtiyacına göre uyarlanabilir. Örneğin bazı durumlarda daha az soru çözmesi, görevi farklı bir formatta tamamlaması veya ek süre kullanması değerlendirilebilir.
Buradaki amaç öğrencinin akademik hedeflerden tamamen uzaklaştırılması değil, bilgiyi gösterebilmesi için karşılaştığı gereksiz engellerin azaltılmasıdır.
DEHB öğrencisinde olumlu davranış nasıl desteklenmeli?
Sürekli olumsuz davranışları düzeltmeye çalışmak yerine öğrencinin doğru yaptığı davranışları zamanında fark etmek ve kısa, açık geri bildirim vermek önem taşıyor.
Örneğin öğrencinin yönergeyi takip ettiği, sırasını beklediği veya görevini tamamladığı anda verilen kısa bir olumlu geri bildirim, beklenen davranışın pekiştirilmesine yardımcı olabilir. CDC, davranışsal sınıf yönetiminde olumlu davranışların desteklenmesini ve anlık geri bildirimin kullanılmasını öneriyor.
CHADD de DEHB bulunan öğrencilerde olumlu davranışların daha sık takdir edilmesini ve geri bildirimin kısa ve düzenli olmasını öneriyor.
DEHB olan öğrenci için sınıf kuralları nasıl belirlenmeli?
Kuralların açık, anlaşılır ve tutarlı olması sınıf yönetimini kolaylaştırabilir. Öğrencinin hangi davranışın beklendiğini bilmesi, yalnızca istenmeyen davranışın söylenmesinden daha işlevsel olabilir.
Örneğin “Konuşma” demek yerine “Söz almak için elini kaldır” şeklinde beklenen davranış doğrudan ifade edilebilir. Kuralların dersler ve etkinlikler arasındaki geçişlerde de tutarlı biçimde uygulanması önem taşıyor.
DEHB öğrencisiyle öğretmen ve aile nasıl iletişim kurmalı?
Öğrencinin okulda yaşadığı güçlüklerin anlaşılması için öğretmen, aile ve okul rehberlik birimi arasında düzenli iletişim kurulması faydalı olabilir. CDC, aileler, eğitimciler ve sağlık profesyonellerinin birlikte çalışmasının okul başarısını destekleyebileceğini belirtiyor.
Öğretmenin gözlemleri de bu süreçte önem taşıyor. Öğrencinin hangi saatlerde daha fazla zorlandığı, hangi görevlerde dikkatinin dağıldığı ve hangi düzenlemelerden fayda gördüğü takip edilerek destek planı buna göre şekillendirilebilir.
DEHB olan öğrenciye ceza vermek yerine ne yapılmalı?
DEHB bulunan öğrenciler için yaklaşım yalnızca cezaya dayalı olmamalı. Olumlu davranışların desteklenmesi, açık beklentiler oluşturulması ve öğrencinin ihtiyaçlarına uygun sınıf düzenlemeleri yapılması öneriliyor.
Bununla birlikte öğretmenin sınıfın tamamı için belirlediği kuralların korunması gerekiyor. Amaç öğrenciyi sınıf kurallarından muaf tutmak değil, kurallara uyabilmesini kolaylaştıracak yöntemleri kullanmak olmalı.
Her öğrencinin DEHB belirtileri ve ihtiyaçları farklı olduğundan, bir öğrencide işe yarayan yöntemin başka bir öğrencide aynı sonucu vermesi beklenmemeli. Bu nedenle öğretmen, okul rehberlik servisi, aile ve gerektiğinde sağlık profesyonelleriyle birlikte öğrencinin ihtiyaçlarına uygun yaklaşımı belirlemeli.
