Gaziantep mutfağının yöresel içeceklerinden menengiç kahvesi, kahve çekirdeği kullanılmadan hazırlanmasıyla klasik kahvelerden ayrılıyor. Menengiç meyvelerinin kurutulup kavrulması ve öğütülmesiyle hazırlanan ürün, özellikle sütle pişirilerek tüketiliyor. Gaziantep Menengiç Kahvesi, 16 Aralık 2020'de Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından menşe adı olarak tescil edildi. Kafein içerip içermediği ve evde nasıl hazırlanacağı ise menengiç kahvesini denemek isteyenlerin en çok araştırdığı konular arasında yer alıyor.
Gaziantep menengiç kahvesi nasıl yapılır?
Gaziantep menengiç kahvesinin temelini, menengiç ya da melengiç olarak bilinen Pistacia terebinthus L. ağacının meyveleri oluşturuyor. Coğrafi işaret kaydına göre meyveler hasat edildikten sonra yıkanıp güneşte kurutuluyor. Kuruyan meyveler kahverengi renk alana kadar kavruluyor ve ardından dövülerek ya da değirmende çekilerek macun kıvamına getiriliyor.
Hazırlanan menengiç macunu kullanılmadan önce karıştırılıyor. Ürünün yağ oranı yüksek olduğu için kavanozun üzerinde yağ tabakası oluşabiliyor. Bu nedenle pişirme öncesinde ürünün homojen hale gelmesi için karıştırılması gerekiyor.
Evde menengiç kahvesi hazırlamak için menengiç kahvesi ve süt kullanılabiliyor. Menengiç ürünü sütle birlikte cezveye alınarak kısık ateşte karıştırılıyor ve kaynama noktasına kadar pişiriliyor. Geleneksel sunumda ise kahve kapaklı bakır fincanda servis ediliyor.
Menengiç kahvesinin hazırlanışında süt kullanılması, içeceğin kıvamını klasik Türk kahvesinden farklılaştırıyor. Ürünün kendisindeki yağ oranı da kahvenin daha yoğun bir yapıya sahip olmasına katkı sağlıyor.
Menengiç kahvesinin faydaları nelerdir?
Menengiç kahvesinin besin özellikleri, kullanılan menengiç meyvesinin yapısından kaynaklanıyor. Türk Patent ve Marka Kurumu'nun coğrafi işaret belgesinde Gaziantep'te yetişen menengiç meyvesinin yağ oranı yüzde 44-56, protein oranı ise yüzde 18-20 olarak belirtiliyor. Meyvede ayrıca yüzde 5-6 oranında su, yüzde 3-3,5 oranında kül, yüzde 6-6,5 oranında şeker ve yüzde 2-2,5 oranında lif bulunuyor.
Menengiç kahvesiyle ilgili farklı sağlık iddiaları bulunmasına rağmen, bu içeceği herhangi bir hastalığın tedavisi olarak değerlendirmek doğru değil. Özellikle “ödem attırır”, “zayıflatır” veya belirli hastalıklara iyi gelir şeklindeki ifadeler için güçlü klinik kanıtların bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Tüketim miktarı da önem taşıyor. Menengiç meyvesinin yağ oranı yüksek olduğu için kahvenin besin değeri kullanılan miktara ve hazırlanış şekline göre değişebiliyor. Süt veya şeker eklenmesi de içeceğin toplam enerji değerini artırabiliyor.
Bu nedenle menengiç kahvesi, dengeli beslenme düzeni içerisinde tüketilebilecek yöresel bir içecek olarak değerlendirilmeli; herhangi bir sağlık sorununda tedavi amacıyla kullanılmamalı.
Menengiç kahvesi kafein içerir mi?
Gaziantep menengiç kahvesinin en önemli özelliklerinden biri kafein içermemesidir. Bunun temel nedeni, ürünün kahve çekirdeklerinden değil, menengiç meyvesinden hazırlanmasıdır. Türk Patent ve Marka Kurumu'nun coğrafi işaret belgesinde de Gaziantep Menengiç Kahvesi'nin “kafein içermez” özelliği açıkça belirtiliyor.
Bu özellik nedeniyle menengiç kahvesi, kahve tüketiminde kafein almak istemeyen kişiler için farklı bir seçenek oluşturuyor. Ancak kafein içermemesi, içeceğin sınırsız miktarda tüketilebileceği anlamına gelmiyor. Özellikle süt ve şekerle hazırlanan tariflerde porsiyon miktarı ve kullanılan malzemeler dikkate alınmalı.
Menengiç kahvesinin kafeinsiz olması aynı zamanda klasik Türk kahvesiyle arasındaki temel farklardan birini oluşturuyor. Türk kahvesinde kavrulmuş kahve çekirdekleri kullanılırken menengiç kahvesinde kavrulup öğütülen menengiç meyveleri kullanılıyor.
Menengiç kahvesi hangi malzemelerle hazırlanır?
Geleneksel Gaziantep menengiç kahvesinin hazırlanmasında temel olarak menengiç macunu ve süt kullanılıyor. Coğrafi işaret belgesindeki üretim yönteminde macun kıvamına getirilen menengiç ürününün sütle kısık ateşte karıştırılarak kaynayıncaya kadar pişirilmesi gerektiği belirtiliyor.
Evde hazırlanırken kullanılan menengiç miktarı, süt miktarı ve şeker tercihi damak tadına göre değişebiliyor. Sade tüketmek isteyenler şeker eklemeden hazırlayabilirken daha tatlı bir içim isteyenler tercihlerine göre şeker kullanabiliyor.
Menengiç macununun yağ bakımından zengin olması nedeniyle ürünün saklandığı kavanozda yağın yüzeye çıkması normal kabul ediliyor. Kahve hazırlanırken ürünün önce iyice karıştırılması, yağın ve menengiç kısmının homojen hale getirilmesi gerekiyor.
Gaziantep menengiç kahvesi nerede yetişiyor ve nasıl tescillendi?
Gaziantep Menengiç Kahvesi, Gaziantep'in dağlık kesimlerinde yabani olarak yetişen menengiçlerin kullanılmasıyla hazırlanıyor. Ürün, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 16 Aralık 2020 tarihinde 627 tescil numarasıyla “menşe adı” olarak coğrafi işaret kapsamında tescillendi.
Gaziantep Büyükşehir Belediyesi'nin coğrafi işaret platformunda da Antep Menengiç Kahvesi ve Gaziantep Menengiç Kahvesi, kentin tescilli ürünleri arasında yer alıyor. Ürünün üretim yöntemi ve ayırt edici özellikleri coğrafi işaret kaydında tanımlanmış durumda.
Menengiç kahvesi, 2026 yılında Avrupa Birliği'nde de coğrafi işaret tescili alan Gaziantep ürünleri arasında yer aldı. Böylece ürünün coğrafi işaret koruması Türkiye'nin yanı sıra AB düzeyine de taşınmış oldu.
