Türkiye’nin ilk kadın arkeoloğu unvanını taşıyan Jale İnan, yalnızca bilim dünyasında değil kültürel miras mücadelesinde de iz bırakan isimlerden biri oldu. Side ve Perge kazılarıyla yüzlerce eserin gün yüzüne çıkmasını sağladı, Yorgun Herkül heykelinin Türkiye’ye iadesi için yıllarca mücadele verdi. Akademik disiplini ve saha çalışmalarıyla Türk arkeolojisinin temel taşlarından biri olarak kabul ediliyor. Peki Jale İnan kimdir ve Türkiye arkeolojisine nasıl yön verdi?
Jale İnan kimdir ve Türkiye’nin ilk kadın arkeoloğu nasıl oldu?
1914 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Jale İnan, arkeolojiyle çok küçük yaşlarda tanıştı. Babası Aziz Ogan, hem müzeci hem de arkeolog olarak görev yapıyordu. Bu ortam, onun bilimsel merakını erken yaşta şekillendirdi.
Lise eğitiminin ardından Atatürk’ün yurt dışına öğrenci gönderme programı kapsamında Almanya’ya gitti. Berlin ve Münih üniversitelerinde klasik arkeoloji eğitimi aldı. Avrupa’daki akademik birikimini doktora çalışmasıyla taçlandırdı. Bu süreç, onun Türkiye’nin ilk kadın arkeoloğu olarak bilim dünyasında yer almasının önünü açtı.
Akademik kariyeri nasıl başladı, İstanbul Üniversitesi’nde ne yaptı?
Eğitimini tamamladıktan sonra Türkiye’ye dönen Jale İnan, İstanbul Üniversitesi’nde akademik görev üstlendi. Burada klasik arkeoloji alanında dersler verdi, bilimsel araştırmalar yürüttü ve öğrenciler yetiştirdi.
Akademik çalışmalarını saha deneyimiyle birleştiren İnan, yalnızca teorik bilgi üretmekle kalmadı; kazı alanlarında aktif rol aldı. Disiplini, sistemli çalışma tarzı ve liderlik becerisi kısa sürede dikkat çekti.
Side ve Perge kazıları neler kazandırdı?
Jale İnan’ın adı en çok Side ve Perge kazılarıyla anılıyor. Prof. Dr. Arif Müfid Mansel ile birlikte yürütülen bu kazılar, Anadolu arkeolojisi açısından büyük önem taşıdı.
Side Antik Kenti’nde yapılan çalışmalar, Roma dönemine ait çok sayıda heykel ve mimari yapının gün yüzüne çıkmasını sağladı. Perge kazıları ise antik kentin planlı yapısını ortaya koydu ve bölgenin tarihine ışık tuttu.
Mansel’in vefatının ardından kazı başkanlığını devralan Jale İnan, bu iki önemli çalışmayı uzun yıllar sürdürdü. Böylece hem bilimsel sürekliliği sağladı hem de Türkiye arkeolojisine kurumsal bir yapı kazandırdı.
Antalya ve Side müzelerine nasıl katkı sağladı?
Kazılarda ortaya çıkarılan eserlerin korunması en az keşif kadar önemliydi. Jale İnan, arkeolojik buluntuların sağlıklı koşullarda sergilenmesi için Antalya ve Side müzelerinin kurulmasına öncülük etti.
Bu adım sayesinde eserler yalnızca depolarda saklanan objeler olmaktan çıktı; bilimsel araştırmaya ve kültürel turizme katkı sunan değerler hâline geldi. Müzeleşme sürecine verdiği destek, onun arkeolojiye bütüncül yaklaşımını gösterdi.
Yorgun Herkül heykeli Türkiye’ye nasıl döndü?
1980’li yıllarda Side’den kaçırılan “Yorgun Herkül” heykelinin üst kısmı yurt dışına çıkarıldı. Heykelin alt bölümü Türkiye’de bulunurken, üst kısmı ABD’de sergileniyordu.
Jale İnan, heykelin iki parçasının aynı esere ait olduğunu bilimsel verilerle kanıtladı. Ölçümler, fotoğraflar ve arkeolojik belgelerle yürütülen bu mücadele yıllar sürdü. Onun ısrarlı çabaları sayesinde heykelin üst bölümü 2011 yılında Türkiye’ye iade edildi.
Bu süreç, yalnızca bir eserin geri dönüşü değil, kültürel mirasın korunması adına verilen kararlı bir mücadelenin simgesi oldu.
Jale İnan ne zaman vefat etti ve arkeolojiye bıraktığı miras nedir?
Hayatını arkeolojiye adayan Jale İnan, 2001 yılında yaşamını yitirdi. Ardında yüzlerce bilimsel yayın, sayısız arkeolojik eser ve yetiştirdiği öğrenciler kaldı.
Türkiye’nin ilk kadın arkeoloğu olarak açtığı yol, sonraki kuşaklara ilham verdi. Side ve Perge kazılarıyla bilim dünyasına kazandırdığı veriler hâlâ araştırmalara kaynaklık ediyor. Yorgun Herkül heykelinin iadesi ise onun kararlılığının ve bilimsel titizliğinin en somut örneklerinden biri olarak hafızalarda yer alıyor.
Jale İnan’ın hayatı, akademik başarı ile kültürel miras bilincinin birleştiği güçlü bir örnek olarak Türk arkeoloji tarihinde önemini koruyor.
