İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) tarafından yürütülen güncel atmosfer araştırması, megakentin hava kalitesindeki bozulmayı somut verilerle gözler önüne serdi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile İstanbul Büyükşehir Belediyesine ait 26 izleme istasyonunun kayıtları üzerinden yapılan analizde, havadaki partikül madde (PM10) miktarının ekim ayında geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre yüzde 10,3 oranında tırmandığı saptandı. Kent genelinde metreküp başına düşen ortalama partikül konsantrasyonu 31,9 mikrogramdan 35,2 mikrogram seviyesine çıktı.
Kirlilik Karnesi: Zirvede Sultangazi, En Rahat Nefes Üsküdar'da
İncelemeye alınan 26 izleme noktasından 20'sinde hava kalitesinin gerilediği, sadece 6 istasyonda iyileşme kaydedildiği görüldü. Ölçümlerde bölgeler arasındaki derin uçurum dikkat çekti:
En kirli nokta: Metreküp başına 71,3 mikrogramlık konsantrasyonla Sultangazi 3 istasyonu oldu. Burayı 70,0 mikrogramla Kağıthane 1 ve 61,4 mikrogramla Selimiye takip etti.
En temiz nokta: Metreküp başına 18,1 mikrogramla Üsküdar 1 istasyonu kentin en temiz havaya sahip bölgesi olarak kayıtlara geçti. Beylikdüzü ise geçen yılki 60,5 mikrogramlık değerini bu yıl 19,5'e düşürerek en keskin iyileşmenin yaşandığı nokta oldu.
| İstasyon | 2025 Ortalama (μg/m3) | 2026 Ortalama (μg/m3) |
|---|---|---|
| Sultangazi 3 | 53,0 | 71,3 |
| Kağıthane 1 | 72,1 | 70,0 |
| Selimiye | 34,5 | 61,4 |
| Sancaktepe | 43,7 | 51,3 |
| Tuzla | 44,8 | 50,4 |
| Sultangazi 1 | 30,7 | 47,3 |
| Sultangazi 2 | 33,4 | 44,5 |
| Aksaray | 32,2 | 42,3 |
| Kadıköy | 35,3 | 38,6 |
| Yenibosna | 36,3 | 34,2 |
| Kumköy | 17,7 | 30,7 |
| Esenler | 28,9 | 30,4 |
| Çatladıkapı | 28,4 | 30,4 |
| Avcılar | 24,8 | 29,9 |
| Maslak | 23,2 | 28,6 |
| Sarıyer | 18,2 | 28,3 |
| Arnavutköy | 21,9 | 26,6 |
| Bağcılar | 39,5 | 26,1 |
| Kartal | 24,2 | 25,9 |
| Beşiktaş | 23,8 | 23,9 |
| Alibeyköy | 29,2 | 22,4 |
| Büyükada | 14,1 | 21,7 |
| Ümraniye 1 | 22,3 | 21,2 |
| Kandilli 1 | 19,1 | 19,8 |
| Beylikdüzü | 60,5 | 19,5 |
| Üsküdar 1 | 17,4 | 18,1 |
Meteorolojik Durgunluk ve 6 Milyonluk Araç Baskısı
Araştırmayı yürüten İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hüseyin Toros, kirlilik artışında meteorolojik faktörlerin belirleyici rol oynadığını vurguladı. Bu yıl eylül ayında yağış miktarının yüksek olmasına karşın, geçen yılki yağışların daha uzun periyotlara yayılması ve alçak basınç dinamiklerinin kenti daha temiz tuttuğu ifade edildi. Yüksek basınç merkezlerinin hakim olduğu durgun havalarda hava sirkülasyonunun durma noktasına gelmesi, kirleticilerin kentin üzerine çökmesine yol açıyor.
Meteorolojik etkinin yanı sıra megakentin kronikleşen yapısal yükü kirliliği beslemeye devam ediyor. İstanbul'da trafiğe kayıtlı 6 milyonu aşkın motorlu taşıtın oluşturduğu yoğunluk, normalde dakikalar sürecek mesafelerin yarım saate uzamasına ve rölantideki araçların yaydığı egzoz salımının katlanmasına neden oluyor. Sonbaharın gelişiyle birlikte küçük sanayi alanları ile kimi mahallelerde doğal gaz dışı yakıtların kullanımına dönülmesi de yerel kirlilik yükünü artıran başlıca etkenler arasında yer alıyor.
Beş Noktada Eşik Değer Aşıldı, DSÖ Standardı İkiye Katlandı
Halk sağlığını tehdit eden boyutlara işaret eden Prof. Dr. Toros, günlük güvenli üst sınır olan 50 mikrogram seviyesinin geçen yıl 3 istasyonda aşılmışken bu yıl 5 istasyonda birden geçildiğine dikkat çekti.
Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) yıllık ortalama için belirlediği 15 mikrogramlık kılavuz sınırın neredeyse iki kat üzerinde bir kirlilik tablosu yaşandığını belirten Toros, sanayi öncesi çağda 300 ppm altında olan atmosferik karbondioksit miktarının günümüzde 430 ppm bandına çıktığını anımsattı.
Antalya'da toplanacak olan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nın (COP31) hava kalitesi ve iklim krizine karşı atılacak küresel adımlar için kritik bir eşik olacağını aktaran uzmanlar, Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefine ulaşabilmesi için hem bireysel yakıt tercihlerinde hem de kentsel ulaşım politikalarında somut eylemlere acilen geçilmesi gerektiğinin altını çiziyor.
