Adet döneminden önce ortaya çıkan fiziksel ve duygusal değişimler birçok kadının günlük yaşamını etkileyebiliyor. Tıptaki adıyla Premenstrüel Sendrom (PMS) olarak bilinen adet öncesi gerginlik sendromu; şişkinlik, baş ağrısı, göğüslerde hassasiyet, halsizlik, iştah değişiklikleri ve ruh hali dalgalanmaları gibi farklı belirtilerle kendini gösterebiliyor. Memorial Sağlık Grubu'nun güncel bilgilerinde PMS'nin genellikle adetten 1-2 hafta önce başladığı ve adet kanamasının başlamasıyla belirtilerin ortadan kalktığı belirtiliyor.
PMS nedir, adet öncesi gerginlik sendromu ne anlama gelir?
PMS, adet döneminden önce ortaya çıkan fiziksel, duygusal ve davranışsal belirtilerin genel adı olarak tanımlanıyor. Belirtiler çoğunlukla adet kanamasından 1-2 hafta önce başlıyor ve adet döneminin başlamasıyla hafifleyerek ortadan kalkıyor.
Adet öncesi gerginlik sendromu yalnızca ruh hali değişikliklerinden oluşmuyor. Vücutta ödem ve şişkinlik, göğüslerde hassasiyet, baş ağrısı, halsizlik ve iştah değişiklikleri gibi fiziksel şikayetlerin yanında kaygı, sinirlilik, gerginlik ve depresif duygu durum gibi psikolojik belirtiler de görülebiliyor.
Memorial'ın verilerine göre PMS, kadınların yaklaşık yüzde 80'ini etkileyebiliyor. Ancak belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişiyor.
PMS belirtileri nelerdir, adet öncesi hangi şikayetler görülür?
PMS belirtileri hem fiziksel hem de ruhsal açıdan ortaya çıkabiliyor. Bazı kişilerde yalnızca birkaç belirti görülürken, bazı kişilerde günlük yaşamı zorlaştırabilecek kadar yoğun şikayetler yaşanabiliyor.
Öne çıkan PMS belirtileri arasında şunlar bulunuyor:
- Göğüslerde büyüme ve hassasiyet
- Baş ağrısı
- Halsizlik ve aşırı uyuma isteği
- İştah değişiklikleri ve belirli yiyeceklere yönelik yoğun istek
- Sinirlilik ve gerginlik
- Kaygı ve dikkat dağınıklığı
- Ruh hali değişiklikleri
- Sosyal ortamlardan uzaklaşma
- Vücutta ödem ve buna bağlı kilo artışı
- Bulantı ve kusma
- Kabızlık veya ishal
- Aşırı susama
- Akne
- Kas ve eklem ağrıları
Belirtilerin her adet döngüsünde benzer zamanda ortaya çıkması PMS açısından önemli bir ipucu olabilir.
PMS neden olur, adet öncesi gerginlik neden yaşanır?
PMS'nin kesin nedeni henüz tam olarak bilinmiyor. Ancak adet döngüsü sırasında meydana gelen hormonal değişikliklere karşı bazı kişilerin merkezi sinir sisteminin daha duyarlı olmasıyla ilişkili olduğu düşünülüyor.
Özellikle serotonin adı verilen beyin kimyasalındaki değişimlerin PMS belirtilerinin ortaya çıkmasında rol oynayabileceği belirtiliyor. Progesteron hormonunun da serotonin döngüsü ve duygu durumu üzerinde etkili olduğu değerlendiriliyor.
Bu nedenle PMS'nin yalnızca hormon seviyelerindeki değişikliklerden ibaret olmadığı, hormonal değişimlerin beyin kimyası ve kişinin bu değişimlere duyarlılığıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.
PMS nasıl teşhis edilir, hangi testler yapılır?
PMS'yi kesin olarak ortaya koyan tek bir laboratuvar testi bulunmuyor. Tanıda kişinin yaşadığı belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve adet döngüsüyle nasıl bir ilişki gösterdiği değerlendiriliyor.
Doktor, belirtilerin en az iki adet döngüsü boyunca takip edilmesini ve bir takvime veya günlüğe kaydedilmesini isteyebilir. Belirtilerin başladığı ve sona erdiği günlerin yanı sıra adet kanamasının başlangıç ve bitiş tarihlerini not etmek tanı sürecine yardımcı olabilir.
Çünkü kronik yorgunluk, tiroid hastalıkları, depresyon ve anksiyete gibi bazı sağlık sorunları PMS ile benzer belirtilere neden olabilir. Gerekli görüldüğünde tiroid fonksiyon testleri veya ruh hali değerlendirmeleri yapılabilir.
PMS nasıl geçer, adet öncesi gerginlik nasıl azaltılır?
Hafif ve orta şiddetteki PMS belirtilerinde yaşam tarzı değişiklikleri şikayetlerin hafiflemesine yardımcı olabilir. Düzenli egzersiz, yeterli uyku, dengeli beslenme ve stres yönetimi bu dönemin daha rahat geçirilmesinde önem taşıyor.
Memorial'ın önerileri arasında şeker, tuz, kahve, alkol ve sigara tüketiminin azaltılması, düzenli egzersiz yapılması ve uyku düzeninin korunması yer alıyor. Ayrıca stresin azaltılması ve dengeli beslenme de PMS döneminde önerilen yaşam tarzı değişiklikleri arasında bulunuyor.
Vitamin ve mineral takviyeleri konusunda ise kişisel ihtiyaçların doktor tarafından değerlendirilmesi gerekiyor. Her takviyenin herkes için uygun olmadığı ve takviyelerin etkisine ilişkin kanıtların bazı durumlarda sınırlı olduğu belirtiliyor.
PMS tedavisi nasıl yapılır, hangi yöntemler uygulanır?
PMS tedavisinde temel amaç belirtilerin azaltılması ve kişinin günlük yaşam kalitesinin yükseltilmesi. Tedavi yöntemi, belirtilerin şiddetine ve kişinin ihtiyaçlarına göre değişebiliyor.
Hafif belirtilerde psikoeğitim, egzersiz, gevşeme teknikleri ve yaşam tarzı düzenlemeleri yeterli olabilir. Bazı durumlarda bilişsel davranışçı terapi de tedavi seçenekleri arasında değerlendirilebiliyor.
Belirtilerin daha şiddetli olduğu durumlarda doktor tarafından ilaç tedavisi, hormonal tedavi veya uygun hastalarda doğum kontrol yöntemleri değerlendirilebilir. Memorial, PMS tedavisinde serotonin üzerinden etki gösteren bazı antidepresanların da kullanılabildiğini belirtiyor.
Bu ilaçların kullanım şekli ve süresi kişiye göre değiştiğinden, doktor önerisi olmadan ilaç başlanmaması gerekiyor.
PMS ne zaman doktora gitmeyi gerektirir?
Adet öncesi belirtiler günlük yaşamı, sosyal ilişkileri, iş veya okul hayatını belirgin şekilde etkiliyorsa doktora başvurulması gerekiyor. Özellikle yaşam tarzı değişikliklerine rağmen şikayetlerin devam etmesi veya giderek şiddetlenmesi durumunda kadın hastalıkları ve doğum uzmanından değerlendirme alınması önem taşıyor.
Şiddetli ruhsal belirtilerin eşlik ettiği durumlarda ise PMS'nin daha ağır bir tablosu olan Premenstrüel Disforik Bozukluk (PMDB) açısından da değerlendirme yapılabilir. PMS belirtileri kişinin yaşam kalitesini ciddi biçimde etkiliyorsa yalnızca adet döneminin doğal bir parçası olarak görülmemesi ve profesyonel destek alınması gerekiyor.
PMS döneminde hamile kalınır mı?
PMS ile hamile kalma arasında doğrudan bir ilişki bulunmuyor. PMS genellikle adet döngüsünün son döneminde ortaya çıkarken, yumurtlama çoğunlukla döngünün daha erken günlerinde gerçekleşiyor. Ancak adet döngüsünün uzunluğu kişiden kişiye değişebildiği için yalnızca takvim hesabına güvenerek gebelikten korunmak mümkün değil.
Korunmasız cinsel ilişki söz konusuysa döngünün farklı dönemlerinde gebelik ihtimali bulunabileceğinden uygun korunma yöntemi kullanılmalı.
PMS belirtilerinin şiddeti kişiden kişiye değişebildiği için sürekli veya günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen şikayetlerde uzman değerlendirmesi önem taşıyor. Doğru tanı ile yaşam tarzı düzenlemeleri, psikolojik destek ve gerektiğinde tıbbi tedavi seçenekleri birlikte değerlendirilebiliyor.
