Diyarbakır’da bulunan birinci derece arkeolojik sit alanı Birkleyn mağaralarında, madencilik faaliyetleri yürütülen hukuki süreç sonucunda durduruldu.
Lice ilçesi Örtülü köyündeki Birkleyn mağaraları, geçen yıl maden, taş ocağı ve kırma-eleme tesislerine açılarak, bu projelerin iptali için hukuki süreç başlatılmıştı. Yapılan itirazlar neticesinde mahkeme, yürütmeyi durdurma kararı vererek, projeyi durdurdu.
Konuyla ilgili açıklama yapan Diyarbakır Barosu avukatlarından Çevre Komisyonu Başkanı Ahmet İnan, Birkleyn mağaralarının birinci derece arkeolojik sit alanı olduğunu belirterek, "Buna rağmen bu mağaraların bulunduğu alan maalesef maden ruhsatlarına, taş ocaklarına ve kırma-eleme tesislerine açılmıştı. Yaklaşık bir yıl önce bu projelerin iptali için hukuki bir süreç başlatmıştık. Taş ocağı, kırma-eleme tesisi ve beton santrali, aslında birbirini tamamlayan ve burayı tamamen yok edecek projeler. Birkleyn mağaraları sadece arkeolojik sit alanı değil, aynı zamanda Uluslararası Doğa Koruma Örgütü tarafından ‘önemli doğal alan’ ilan edilmiş, endemik flora ve fauna türlerinin bulunduğu çok değerli bir bölgedir. Diyarbakır halkı için yaz sıcaklarında serinlediği, suya girdiği bir alan konumundadır. İçerisinde hala 8 bin yıllık kitabeler ve Asur dönemine ait heykeller bulunmaktadır. Bu tehlikeli madencilik faaliyetinin başlatılmasına karşı Diyarbakır Barosu ve yöre halkıyla birlikte dava açmıştık ve mahkeme, bu tarihi ve arkeolojik alanın tehlike altında olduğunu, ekosistemin zarar göreceğini belirterek yürütmeyi durdurma kararı vermiştir. Proje şu an durdu,” dedi.
Bölgenin kendileri için evrensel bir miras olduğunu vurgulayan İnan, "Buraya 1990’lı yıllarda Alman ve İngiliz arkeologlar geliyor ve buranın inanılmaz bir antik kent potansiyeli taşıdığını, bugüne kadar yeterli bir çalışmanın yapılmadığını belirtiyorlar. Bunu raporlardaki bilgilerle destekleyerek ortaya koymuşlardır. Öncelikle bu yıkım projelerini buradan uzak tutmak istiyoruz. Burada gerçek değerin tespiti için kapsamlı bir çalışma yapılması gerekiyor. Çünkü mağara uzantıları kilometrelerce devam ediyor ve bugüne kadar hiçbir detaylı kazı çalışması yapılmamış durumda. Tepede bir antik kent, bir kale ve mezarlıklar bulunmaktadır. Bu değerlerin ortaya çıkarılması için arkeologlar, kamu kurumları ve sivil toplumun bir araya gelerek hareket etmesi gerektiğini düşünüyoruz. Bu konuyla ilgili Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü’ne başvuruda bulunduk ve tüm bakanlıklara da başvurumuzu ilettik. Kültürel varlıklarımızı korumak zorundayız. Enerji politikalarında kamu, yerel halk, bölge ekosistemi ve kültürel değerlerin gözetilmesi sağlanmalıdır," şeklinde konuştu.
Birkleyn mağaralarının UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dahil edilmesi için başvuru süreci başlatacaklarını belirten İnan, "Ancak UNESCO’ya başvuru kolay bir süreç değil. Bu nedenle kamu kurumlarıyla iyi bir koordinasyon yürütmemiz gerekiyor. Burası UNESCO’ya girecek nitelikte bir alan. Çünkü hem önemli bir doğal alan hem de arkeolojik sit alanı olması çok ender rastlanan bir durum. Dicle Üniversitesi’nin yaptığı akademik çalışmaya göre burası aynı zamanda bir jeomiras alanıdır. Jeomiras alanı, sadece insanların izlerini taşımıyor, evrenin oluşumundan bugüne kadar geçen sürece ilişkin kayaç yapısıyla da önemli izler ve bilgiler barındırıyor. Bu özelliklerin bir arada bulunduğu başka bir yer olmayabilir. Buraya gittiğinizde büyüleyici bir yapı ile karşılaşırsınız. Bu üç özelliğin bir araya gelmesi nedeniyle de buranın koruma statüsünün güçlendirilmesi ve uluslararası miras listesine alınması için gerekli süreçleri başlatacağız."
DİYARBAKIR BAROSU AVUKATI VE ÇEVRE KOMİSYONU BAŞKANI AHMET İNAN, BIRKLEYN MAĞARALARININ BİRİNCİ DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI OLDUĞUNU İFADE ETTİ.
