Osmanlı İmparatorluğu’nun sosyal ve demografik yapısını kökünden sarsan Celali isyanlarının izleri, Bayburt’un Çayıryolu köyünde tarihin karanlık dehlizlerinden günümüze taşınıyor.
Anadolu’nun dört bir yanını saran Celali isyanları, sadece askeri bir başkaldırı değil, aynı zamanda imparatorluğun yerleşim düzenini değiştiren devasa bir kırılma noktası oldu. Bayburt Üniversitesi’nden Dr. Erdem Saka, 17. yüzyılın ortalarına kadar süren bu çalkantılı dönemin, Bayburt ve çevresindeki köyleri nasıl ıssızlaştırdığını ve halkı hayatta kalmak için dağ başlarına sürüklediğini gözler önüne seriyor.
Kuyucu Murad Paşa’nın sert müdahalesi
İsyanların bastırılmasında en kilit isim olan Kuyucu Murad Paşa, sadece askeri dehasıyla değil, uyguladığı acımasız yöntemlerle de tarihe geçti. Hakkındaki "Kuyucu" lakabının, hem bir kuyuya düşme hikayesinden hem de isyancıları infaz ettikten sonra kuyulara gömme geleneğinden geldiği rivayet ediliyor. Paşa, 1607-1608 yıllarında Canboladoğlu ve Kalenderoğlu gibi büyük isyancı liderleri etkisiz hale getirerek Anadolu’da sükuneti yeniden tesis etmeye çalıştı.
Sünür köyü: İnfazların ve karargâhın merkezi
Bugünkü adıyla Çayıryolu, o dönemde Osmanlı ordusunun stratejik üslerinden biriydi. Akkoyunlu mirasını da bünyesinde barındıran bu tarihi köy, aynı zamanda Celali isyanlarının bastırılmasında kanlı bir sahneye dönüştü. İspir civarında yakalanan 3 bin 500 isyancıdan 3 bininin kellesinin kesildiği, kalan 500 kişinin ise köyde kazılan kuyulara gömüldüğü tarihi kayıtlara geçti.
Köydeki kemik kalıntıları iddiaları doğruluyor
Bölge sakinlerinin zaman zaman toprak altında rastladığı kemik parçaları, Dr. Erdem Saka’nın aktardığı tarihi anlatıları destekler nitelikte. Paşa’nın otağının önünde kurulan kelle kuleleri ve toplu infazlar, Çayıryolu’nun sadece bir karargâh değil, aynı zamanda isyanın bastırıldığı son duraklardan biri olduğunu kanıtlıyor. Yavuz Sultan Selim ve IV. Murad gibi padişahların da konakladığı bu topraklar, bugün hala o dönemin ağır izlerini taşımaya devam ediyor.
