Matematik ve ekonomi alanında yaptığı çalışmalarla bilim tarihine damga vuran John Nash, geliştirdiği Oyun Teorisi (Game Theory) ve Nash Dengesi kavramlarıyla yalnızca akademik dünyayı değil, siyaset, biyoloji, psikoloji ve sosyal bilimleri de derinden etkiledi. Nobel Ekonomi Ödülü ve Abel Ödülü sahibi olan Nash, aynı zamanda şizofreniyle verdiği uzun soluklu mücadele ve bu sürecin ilham veren yönüyle de hafızalara kazındı. Peki John Nash kimdir, neden öldü, bilim dünyasına ne kazandırdı?
John Nash kimdir?
Tam adıyla John Forbes Nash Jr., 13 Haziran 1928 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’nin Batı Virginia eyaletine bağlı Bluefield kentinde dünyaya geldi. Babası elektrik mühendisi, annesi ise öğretmendi. Küçük yaşlardan itibaren sayılara ve analitik düşünmeye özel bir ilgi duyan Nash, içine kapanık ama son derece meraklı bir çocukluk geçirdi.
Bilimsel merakı ve sıra dışı düşünme biçimi, onu kısa sürede yaşıtlarından ayırdı. Matematiksel problemlere yaklaşımındaki özgünlük, ilerleyen yıllarda adını bilim tarihine yazdıracak çalışmaların temelini oluşturdu.
Eğitimi ve akademik kariyerinin başlangıcı
John Nash, 1945 yılında Carnegie Mellon Üniversitesi’nde eğitim hayatına başladı. İlk olarak kimya mühendisliği okusa da, matematiğe olan ilgisini kısa sürede fark ederek bu alana yöneldi. Akademik başarısı sayesinde 1948 yılında Princeton Üniversitesi’nde doktora programına kabul edildi.
Henüz 21 yaşındayken hazırladığı ve yalnızca 27 sayfadan oluşan doktora tezi, bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı. Bu tezde ortaya koyduğu Nash Dengesi, oyun teorisinin en temel kavramlarından biri haline geldi ve yıllar sonra kendisine Nobel Ödülü kazandıran çalışmanın temelini oluşturdu.
Oyun Teorisi ve Nash Dengesi nedir?
Oyun Teorisi, bireylerin ya da kurumların stratejik karar alma süreçlerini inceleyen matematiksel bir disiplindir. John Nash’in geliştirdiği Nash Dengesi ise, her oyuncunun diğerlerinin stratejilerini göz önünde bulundurarak kendi en iyi seçimini yaptığı ve hiç kimsenin tek başına strateji değiştirerek daha iyi bir sonuç elde edemediği durumu tanımlar.
Bu kavram:
Ekonomi ve piyasa teorilerinde,
Siyaset bilimi ve uluslararası ilişkilerde,
Biyoloji ve evrimsel stratejilerde,
Sosyal bilimler ve davranış analizlerinde
yaygın biçimde kullanılmaya başlandı. Nash’in teorileri, modern ekonominin ve stratejik analizlerin vazgeçilmez yapı taşları arasında yer aldı.
Nobel Ekonomi Ödülü ve Abel Ödülü
John Nash, geliştirdiği oyun teorisi çalışmaları sayesinde 1994 yılında Nobel Ekonomi Ödülü’ne layık görüldü. Bu prestijli ödülü, John C. Harsanyi ve Reinhard Selten ile paylaştı. Nobel komitesi, Nash’in teorilerinin ekonomik analizlerde devrim niteliğinde olduğunu vurguladı.
2015 yılında ise matematik dünyasının en saygın ödüllerinden biri olan Abel Ödülü’nü kazandı. Böylece Nash, hem ekonomi hem de matematik alanında en üst düzey ödülleri alan nadir bilim insanlarından biri oldu.
John Nash ve şizofreniyle mücadelesi
John Nash’in hayatı yalnızca bilimsel başarılarla değil, aynı zamanda zorlu bir şizofreni mücadelesiyle de şekillendi. 1950’li yılların sonlarında paranoid şizofreni teşhisi konulan Nash, yaklaşık 25 yıl boyunca halüsinasyonlar, sanrılar ve ağır tedavilerle mücadele etti.
Zaman zaman kendisine başka gezegenlerden mesajlar gönderildiğine inandığını dile getiren Nash, bu süreçte akademik hayattan büyük ölçüde uzak kaldı. Ancak yıllar içinde, ilaçlardan ziyade kendi zihinsel disipliniyle bu düşünceleri gerçek dışı olarak kabul etmeyi başardı.
1980’li yıllardan itibaren yeniden üniversite ortamına dönen Nash, seminerlere katıldı ve akademik çalışmalara sınırlı da olsa katkı sunmaya devam etti. Bu yönüyle, bilim dünyasında az rastlanan bir kişisel direniş ve iyileşme hikâyesi yazdı.
John Nash neden öldü?
“John Nash neden öldü?” sorusu da sıkça merak edilen başlıklar arasında yer alıyor. John Nash, 23 Mayıs 2015 tarihinde, eşi Alicia Nash ile birlikte New Jersey eyaletinde geçirdikleri taksi kazası sonucu hayatını kaybetti.
Kazanın ardından olay yerinde yaşamını yitiren Nash, 86 yaşındaydı. Aynı kazada eşi Alicia Nash de hayatını kaybetti. Bu ani ve trajik ölüm, dünya genelinde bilim camiasında büyük bir üzüntüyle karşılandı.
“A Beautiful Mind” (Akıl Oyunları) ve John Nash’in mirası
John Nash’in hayatı, Sylvia Nasar’ın yazdığı biyografiden uyarlanan “A Beautiful Mind (Akıl Oyunları)” filmiyle milyonlarca insana ulaştı. Russell Crowe’un Nash’i canlandırdığı film, 2001 yılında vizyona girdi ve 4 dalda Oscar kazandı.
Film, Nash’in hem Oyun Teorisi ve Nash Dengesi ile bilim dünyasına yaptığı katkıları hem de şizofreniyle verdiği mücadeleyi dramatik bir anlatımla gözler önüne serdi.
John Nash neden hâlâ bu kadar önemli?
John Nash, yalnızca matematiksel denklemler üreten bir bilim insanı değil; insan zihninin sınırlarını, kırılganlığını ve direncini temsil eden bir figür olarak görülüyor. Oyun teorisiyle modern dünyayı anlamlandırma biçimimizi değiştiren Nash, yaşadığı tüm zorluklara rağmen bilimsel mirasını kalıcı hale getirdi.
Bugün John Nash kimdir, neden öldü soruları sorulurken, geride bıraktığı teoriler ve ilham verici yaşam öyküsü, onu bilim tarihinin en unutulmaz isimlerinden biri yapmaya devam ediyor.
