Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, 16. yüzyıldan bu yana küresel ölçekte standart kabul edilen geleneksel dünya haritasını rafa kaldırmaya hazırlanıyor. Afrika ülkelerinin öncülüğünde sunulan ve kıtaların gerçek yüz ölçümlerini eksiksiz yansıtan "Equal Earth" (Eşit Dünya) projeksiyonunun kullanımını teşvik eden karar tasarısı kabul gördü. Bağlayıcılığı bulunmasa da bu adımın, ders kitaplarından dijital harita uygulamalarına kadar genis bir yelpazede kartografik bir dönüşüm başlatması bekleniyor.
Mercator Projeksiyonu Neden Çarpıtıyordu?
Günümüzde kullanılan standart harita tasarımı, Flaman kartograf Gerardus Mercator tarafından 1569 yılında denizcilerin rotalarını kolayca hesaplayabilmeleri amacıyla geliştirildi. Ancak küre şeklindeki gezegeni düz bir kağıda aktarırken kullanılan bu metodoloji, ciddi alan sapmalarına yol açtı. Teknik nedeniyle ekvatordan uzaklaşıp kutuplara yaklaştıkça kara parçaları olduğundan katbekat devasa görünürken, ekvator çizgisindeki coğrafyalar ise ölçek olarak küçüldü.
Togo Dışişleri Bakanı Robert Dussey, girişimin ideolojik bir çekişme olmadığının altını çizerek, "Bu adım siyasi bir tartışma değil; tamamen bilimsel gerçeklerin hakkını teslim etme mücadelesidir" değerlendirmesinde bulundu.
Grönland ile Afrika Arasındaki Akılalmaz Fark
Mevcut haritalardaki ölçek hatası en somut haliyle Afrika ve Grönland kıyaslamasında ortaya çıkıyor. Standart görselleştirmelerde Grönland ile Afrika neredeyse eşit büyüklükte algılansa da gerçek veriler bambaşka bir tablo sunuyor. Afrika kıtası, yüz ölçümü bakımından Grönland'ın tam 14 katı büyüklüğünde. Öyle ki Afrika'nın toplam kara parçası; ABD, Çin, Hindistan, Japonya, Meksika ve Avrupa coğrafyasının büyük bir bölümünü aynı anda içine alabilecek devasa bir kapasiteye sahip.
Haritalardaki Sömürgecilik Mirası Siliniyor
Tarihçiler ve coğrafya uzmanları, 5 asırdır kullanılan Mercator modelinin yalnızca teknik bir hata olmadığını, aynı zamanda Küresel Kuzey'i görsel olarak baskın kılıp Küresel Güney'i önemsizleştiren psikolojik bir üstünlük algısı yarattığını savunuyor.
Afrika Birliği üyesi 54 ülkenin ortak kararlılığıyla desteklenen süreç, bu algısal çarpıklığı ortadan kaldırmayı amaçlıyor. 2018 yılında uluslararası bilim insanları tarafından tasarlanan "Equal Earth" modeli, kara parçalarının oranlarını gerçeğe en yakın şekilde sunarak küresel coğrafya standartlarını yeniden belirlemeyi hedefliyor.
