ABD-İran gerilimi Hürmüz Boğazı’nı riskli hâle getirirken, şu anda Türk armatörlerine doğrudan bir geçiş yasağı uygulanmıyor. Tanker ve LNG taşımacılığında güvenlik önlemleri artırıldı, sefer planları temkinli bir şekilde yeniden düzenleniyor. Türk Armatörler Birliği Genel Sekreteri Hüseyin Çınar, gemi geçişlerinde risk analizlerinin yoğunlaştığını belirtti.
Sigorta ve Navlun Maliyetleri Yükseliyor
Çınar, gerilimin özellikle savaş primine bağlı sigorta maliyetlerini artırdığını, bunun da navlun fiyatlarına yansıdığını söyledi. Etkinin özellikle Orta Doğu bağlantılı tanker ve gaz taşımacılığında daha belirgin olduğu ifade edildi.
Alternatif Rotalar ve Süre Uzaması
Kalıcı bir gerilim durumunda, alternatif rotaların kullanılması taşıma sürelerini 7-15 gün uzatacak. Yakıt, sigorta ve operasyonel giderler nedeniyle maliyetlerin yüzde 15-30 artması öngörülüyor. Bu durum, Türk deniz ticaret filosunun yıllık navlun gelirlerinde yüzde 5-10 civarında dalgalanmaya yol açabilir.
Dış Ticaret ve Enerji Tedarik Zincirine Etki
Çınar, bu gelişmenin yalnızca armatörleri değil, Türkiye’nin dış ticaret maliyetlerini, enerji ithalat harcamalarını ve tedarik zincirinin sürekliliğini de etkileyebileceğini vurguladı.
Hürmüz Boğazı’nın Küresel Önemi
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlayan ve en dar yerinde yaklaşık 33 km genişliğinde olan stratejik bir enerji geçiş noktasıdır. Günlük ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü bu boğazdan geçiyor; bu miktar dünya petrol tüketiminin yüzde 20’sine ve deniz yoluyla taşınan petrol ticaretinin yüzde 25-30’una denk geliyor. Ayrıca küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si buradan akıyor.
Ülkeler Üzerindeki Etkiler
Körfez ülkeleri ihracatlarının büyük bölümünü bu rotadan gerçekleştirirken, kapanma durumunda alternatif boru hatları sınırlı kapasiteye sahip. Asya ülkeleri (Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore) enerji ithalatının önemli kısmını Hürmüz’den sağlıyor. Türkiye de doğrudan bağımlılığı düşük olsa da küresel fiyat artışlarından etkileniyor.
Navlun Maliyetleri ve Ticaret
Navlun, taşımacılık ve dış ticarette yükün bir yerden başka yere taşınması karşılığında ödenen ücret olarak tanımlanıyor. Taşıma süresi, rotası, yakıt fiyatları, sigorta primleri ve jeopolitik riskler navlun bedelini belirleyen başlıca unsurlar arasında yer alıyor. Hürmüz Boğazı krizleri navlun maliyetlerinde ani yükselmelere yol açabilir ve tedarik zincirini doğrudan etkiler.
