ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in İran’a yönelik ekonomi politikalarına dair yaptığı açıklamalar, Ortadoğu’da yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi. Bessent, Washington yönetiminin İran’da kasıtlı olarak dolar likiditesini daralttığını ve bunun doğrudan toplumsal hareketlere yol açtığını açıkça dile getirdi.
“Finansal kuşatma” itirafı Washington’dan geldi
Bir panelde konuşan Bessent, İran ekonomisine yönelik stratejiyi “finansal kuşatma” olarak tanımladı. ABD’nin uyguladığı politikalarla İran’da yapay bir dolar kıtlığı oluşturulduğunu belirten Bessent, bu hamlenin enflasyonu kontrol edilemez bir seviyeye taşıdığını söyledi. Bakan, artan hayat pahalılığının halk üzerinde ciddi bir baskı yarattığını ve bunun sokak gösterilerini tetiklediğini kabul etti.
Bessent’in açıklamaları, ekonomik araçların doğrudan siyasi sonuçlar üretmek üzere kullanıldığına dair nadir ve açık ifadelerden biri olarak değerlendiriliyor.
28 Aralık’ta kıvılcım Tahran Büyük Çarşı’da yandı
ABD’li Bakanın sözünü ettiği sürecin sahadaki ilk yansımaları, 28 Aralık 2025’te Tahran Büyük Çarşı’da ortaya çıktı. Yerel para biriminin kısa süre içinde döviz karşısında hızla değer kaybetmesi üzerine esnaf kepenk kapattı. Ticaretin durma noktasına gelmesiyle başlayan protestolara, geçim sıkıntısı yaşayan binlerce kişi katıldı.
Bankacılık kanallarının işlemez hale gelmesi, doların karaborsaya düşmesine neden oldu. Temel gıda ve ilaç fiyatlarının bir ay içinde birkaç kat artması, toplumsal öfkeyi daha da derinleştirdi.
Gösteriler kısa sürede ülke geneline yayıldı
Tahran’da başlayan protestolar, Meşhed, Tebriz ve İsfahan başta olmak üzere birçok büyük kente sıçradı. Ocak ayının ilk haftasında başkentte tansiyon yükselirken, yönetim internet erişimini kısıtlayarak bilgi akışını kontrol altına almaya çalıştı.
İran Şehit ve Gaziler Vakfı’nın Adli Tıp Kurumu verilerine dayandırdığı açıklamaya göre, gösteriler sırasında güvenlik güçleri ve siviller dahil olmak üzere 3 bin 117 kişi hayatını kaybetti. Yetkililer, ölenlerin önemli bir bölümünün “silahlı terör grupları” tarafından hedef alındığını öne sürdü.
