ABD’nin İran’a yönelik saldırı tehditlerinin arttığı bir dönemde Avrupa Birliği, kritik bir karara imza atarak İran Devrim Muhafızları’nı (IRGC) terör örgütü listesine ekleme sürecini başlattı. Kararın gerekçesi olarak, İran’da yönetim karşıtı gösterilerin kanlı biçimde bastırılması, insan hakları ihlalleri ve bölgesel silahlı faaliyetler gösterildi. Gözler bu gelişmeyle birlikte Devrim Muhafızları nasıl kuruldu, görev ve yetkileri neler, İran’daki etkisi ne kadar? sorularına çevrildi.
Devrim Muhafızları nasıl ve neden kuruldu?
İran Devrim Muhafızları, 1979’daki İslam Devrimi’nin hemen ardından, devrimin lideri Ruhullah Humeyni tarafından kuruldu. Kuruluş amacı, yeni rejimi korumak, devrim karşıtı unsurlarla mücadele etmek ve düzenli orduya alternatif, ideolojik olarak bağlı bir güç oluşturmaktı.
Başlangıçta sınırlı bir askeri yapı olarak tasarlanan Devrim Muhafızları, zamanla klasik bir güvenlik gücünün çok ötesine geçti. Özellikle Ayetullah Ali Hamaney döneminde hem askeri hem de siyasi anlamda güçlenerek İran’ın en etkili kurumu haline geldi.
Devrim Muhafızları’nın askeri gücü ne kadar?
Bugün Devrim Muhafızları’nın 190 binin üzerinde askeri personeli bulunuyor. Yapı;
- Kara kuvvetleri
- Deniz kuvvetleri
- Hava ve füze kuvvetleri
- İstihbarat birimleri
şeklinde örgütlenmiş durumda. İran’ın balistik füzeleri, insansız hava araçları ve stratejik silahlarının büyük bölümü doğrudan Devrim Muhafızları’nın denetimi altında bulunuyor.
Ayrıca dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın kontrolü de bu yapıya verilmiş durumda. Bu durum, Devrim Muhafızları’nı sadece İran için değil, küresel enerji güvenliği açısından da kritik bir aktör haline getiriyor.
Besiç gücü ne işe yarıyor?
Devrim Muhafızları’na bağlı Besiç (Basij) direniş gücü, gönüllülerden oluşan yarı askeri bir yapı olarak biliniyor. Sayıları zamanla 100 bine ulaşan Besiç güçleri;
Yönetim karşıtı protestoların bastırılması
Toplumsal kontrol
Kadınların başörtüsü zorunluluğuna uyup uymadığının denetlenmesi
gibi iç güvenlik faaliyetlerinde aktif rol oynuyor. Son yıllarda İran’da yaşanan protestolarda, sert müdahalelerin büyük bölümünde Besiç güçleri ön plana çıktı.
Kudüs Gücü nedir, hangi ülkelerde faaliyet gösteriyor?
İran’ın bölgesel nüfuzunu artırmak amacıyla Devrim Muhafızları bünyesinde Kudüs Gücü kuruldu. Bu birim, İran’ın “direniş ekseni” olarak tanımladığı gruplarla doğrudan bağlantı kuruyor.
Kudüs Gücü’nün destek verdiği yapılar arasında:
- Lübnan Hizbullahı
- Irak’taki Şii milis gruplar
- Gazze’de Hamas ve İslami Cihad
- Yemen’de Husiler
yer alıyor. Özellikle Suriye iç savaşında Esad rejiminin ayakta kalmasında ve Irak’ta DAEŞ’e karşı mücadelede Kudüs Gücü belirleyici rol oynadı.
Kasım Süleymani’nin rolü neydi?
Kudüs Gücü’nün en etkili komutanı Kasım Süleymani, bu yapının Ortadoğu’daki gücünü şekillendiren isim olarak öne çıktı. Süleymani, 2020 yılında ABD’nin Bağdat’ta düzenlediği hava saldırısında öldürüldü.
Washington yönetimi, Kudüs Gücü’nü ve Süleymani’yi, Irak ve bölgede Amerikalıların ölümüyle sonuçlanan saldırıların sorumlusu olarak gördüğünü açıkça ilan etmişti.
Devrim Muhafızları İran siyasetinde nasıl etkili oldu?
Devrim Muhafızları yalnızca askeri bir güç değil, aynı zamanda siyasi bir aktör haline geldi. Çok sayıda eski Devrim Muhafızı:
Parlamento üyeliği
Bakanlık
Cumhurbaşkanlığı
gibi üst düzey görevlere yükseldi. Mahmud Ahmedinejad ve Ali Laricani bu isimler arasında yer aldı. Ahmedinejad döneminde, devletin kilit noktalarına onlarca eski Devrim Muhafızı atandı.
Ekonomideki rolleri neden tartışmalı?
Devrim Muhafızları, yan kuruluşları aracılığıyla İran ekonomisinin en az üçte birini kontrol ediyor. Savunma sanayinin yanı sıra;
- İnşaat
- Baraj ve yol projeleri
- Petrol ve doğal gaz
- Ulaşım, gıda ve eğitim
gibi birçok sektörde faaliyet gösteriyor. “Peygamber’in Mührü” adlı mühendislik birimi, milyarlarca dolarlık ihaleler alan dev bir yapı haline geldi.
Avrupa Birliği neden terör listesine alıyor?
Avrupa Birliği’nin Devrim Muhafızları’nı terör listesine ekleme kararında;
İran’daki protestoların sert şekilde bastırılması
İnsan hakları ihlalleri
Bölgesel silahlı gruplara verilen destek
başlıca gerekçeler olarak gösteriliyor. Batılı analistler, Devrim Muhafızları’nı İran’da demokrasinin önündeki en büyük engellerden biri olarak tanımlıyor.
Gelişmeler, Devrim Muhafızları’nın yalnızca İran’ın değil, küresel siyasetin en tartışmalı güçlerinden biri olmaya devam edeceğini gösteriyor.
