Ortadoğu’da haftalardır devam eden askeri hareketlilik, ABD ablukası ve Hürmüz Boğazı'ndaki sıcak çatışma atmosferinin ardından küresel piyasaları ve jeopolitiği sarsacak tarihi bir dönüm noktasına gelindi.
ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'dan yaptığı çarpıcı açıklamada, İran ile yürütülen nükleer ve bölgesel müzakerelerde nihai bir anlaşmaya varıldığını iddia etti. Ortadoğu'daki askeri gerilimi bir anda diplomatik bir zafer söylemine çeviren Trump, "İran ile mükemmel bir anlaşma yaptık, önümüzdeki günlerde resmi imzaların atılması mümkün" diyerek diplomatik sürecin tamamlandığı müjdesini verdi.
Anlaşmanın imza töreninin bu hafta sonu Avrupa’da gerçekleşebileceğini belirten ABD Başkanı, törene bizzat katılamayacağını ancak kendisini Başkan Yardımcısı JD Vance’in temsil edeceğini aktardı.
Açıklamasında küresel güç dengeleri açısından kritik bir "Türkiye" detayına da yer veren Donald Trump, krizin aşılması sürecinde Ankara'nın yürüttüğü proaktif arabuluculuk faaliyetlerine övgüler yağdırdı. Önümüzdeki günlerde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile konuya ilişkin özel bir telefon görüşmesi gerçekleştireceğini belirten Trump, "Müzakerelerde Cumhurbaşkanı Erdoğan gerçekten harikaydı, Türkiye ile de bu süreci detaylıca görüşeceğiz" ifadelerini kullandı.
Trump; Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Suudi Arabistan liderleriyle de temas kurduğunu belirterek, mutabakatın tüm bölge aktörleri tarafından geniş bir kavramsal çerçevede onaylandığını savundu.
Nitekim Trump, İran liderliğinin en üst düzeyinden (Hamaney) anlaşmaya onay verildiği bilgisinin kendisine ulaştığını belirterek, "Bu garantiye dayanarak, bu akşam İran'a karşı planlanan hava saldırılarını ve bombardımanları tamamen iptal ettim. İmzalar atıldığı an Hürmüz Boğazı yeniden uluslararası trafiğe açılacak" dedi. Ancak resmi imzalar kuruyana kadar uygulanan deniz ablukasının tam güçle devam edeceğini de sözlerine ekledi.
İsrail ve İran cephelerinden farklı açıklamalar geldi
ABD Başkanı Trump'ın bu sansasyonel ve barışçıl ilanına karşın, krizin diğer taraflarından temkinli ve gerilimli açıklamalar gelmeye devam ediyor. İsrail Başbakanlık Ofisi’nden yapılan resmi açıklamada, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun Trump ile mutabakat metni üzerinde görüştüğü doğrulanırken, "İsrail söz konusu mutabakatın resmi bir tarafı değildir. Ancak Başbakan, Trump'ın İran'ın uranyum zenginleştirmesini engelleme ve vekil güçlerin desteğini kesme konusundaki kararlılığını takdir etmektedir" denilerek mesafeli bir duruş sergilendi.
| Aktör | Resmi Pozisyon / Açıklama |
|---|---|
| ABD (Donald Trump) | "İran ile mükemmel bir anlaşma yaptık, bu akşamki bombardımanları iptal ettim." |
| Türkiye (Cumhurbaşkanı Erdoğan) | Trump: "Müzakerelerde Erdoğan harikaydı, yakında kendisiyle görüşeceğim." |
| İsrail (Binyamin Netanyahu) | "Mutabakatın tarafı değiliz ancak Trump'ın kararlılığını takdir ediyoruz." |
| İran (Fars Haber Ajansı) | "ABD ile mutabakat zaptı konusunda henüz resmi bir anlaşmaya varılmadı." |
Madalyonun Tahran cephesinde ise karmaşa hakim. İran'ın yarı resmi Fars Haber Ajansı, üst düzey diplomatik kaynaklara dayandırdığı haberinde, ABD ile henüz resmi bir mutabakata varılmadığını iddia ederek Trump'ın açıklamalarını adeta yalanladı.
Bu açıklamadan hemen önce ise bölgedeki askeri gerilim zirve yapmıştı; Hürmüz'de ABD'ye ait bir Apache helikopterinin düşürülmesinin ardından Trump, İran'ın petrol merkezi olan Hark Adası'nı ele geçirmekle tehdit etmiş, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise "Fevri kararlar enerji piyasalarını havaya uçurur, Washington yıllarca çıkamayacağı bir bataklığa gömülür, karşınızda bambaşka bir İran bulursunuz" diyerek rest çekmişti.
Bölgede imzaların atılıp atılmayacağı netliğini korurken, gözler hafta sonu Avrupa'da yapılması planlanan zirveye çevrildi.
