Dünya genelinde buzulların büyük bölümü iklim krizi nedeniyle hızla erirken, “dalgalanma” olarak adlandırılan nadir bir doğa olayı bazı buzulların beklenmedik biçimde hızlanarak ilerlemesine neden oluyor. Bilim insanları, bu hareketliliğin yerleşim yerleri ve altyapı üzerinde risk oluşturduğunu ortaya koyan kapsamlı bir çalışma yayımladı.
Araştırma, dünya genelinde 3 binden fazla “dalgalanan” buzulu kapsıyor. Normal koşullarda hareketleri gözle fark edilemeyecek kadar yavaş olan buzulların, bu özel durum gerçekleştiğinde haftalar içinde hızlanabildiği ve günde 60 metreye kadar ilerleyebildiği belirlendi.
Ani hızlanmanın nedeni: Buz altındaki su birikimi
Çalışmaya göre buzulların ani hızlanmasının temel nedeni, buzun altında biriken suyun tahliye edilememesi. Bu durum, buz ile zemin arasındaki sürtünmeyi azaltıyor ve devasa buz kütlelerinin kısa sürede hız kazanmasına yol açıyor.
Araştırmada, bu tür hızlanmaların haftalar içinde gerçekleşebildiği ve normalde uzun yıllar süren durağan dönemlerin ardından ortaya çıktığı kaydedildi. Buzulların bu hareketliliği, yüzeyde gözlemlenebilir ölçüde yer değiştirmelerine neden oluyor.
Hızlı ilerleyiş sel riskini artırıyor
Buzulların ani şekilde ilerlemesi, buz kaybını azaltmak yerine süreci hızlandırıyor. Hızla hareket eden buz kütleleri, nehir yataklarını tıkayarak yapay göllerin oluşmasına neden oluyor. Bu göllerin aniden boşalması ise aşağı havzadaki yerleşim yerlerinde yıkıcı sellere yol açabiliyor.
Karakurum Dağları’ndaki Shisper Buzulu bu duruma örnek olarak gösteriliyor. Söz konusu buzula bağlı taşkınların, son yıllarda Pakistan ile Çin arasındaki stratejik yollar üzerinde büyük hasara neden olduğu bildirildi.
Küresel ölçekte dağılım ve risk alanları
Dünya genelindeki buzulların yalnızca yüzde 1’i “dalgalanma” özelliği gösteriyor. Buna karşın bu buzullar, toplam buzul alanının yüzde 16’sını oluşturuyor. Hareketliliğin özellikle Arktik bölgesi, Himalayalar ve And Dağları’nda yoğunlaştığı belirtiliyor.
Isınan iklim koşullarının bu süreci daha öngörülemez hale getirdiği ifade ediliyor. Yoğun yağışlar ve aşırı erime dönemleri, normalde on yıllar süren durağanlık süreçlerini bozarak buzulların daha erken harekete geçmesine neden olabiliyor.
Bilim insanları, daha önce bu tür hareketlilik görülmemiş olan Antarktika gibi bölgelerin de gelecekte ani ve hızlı buz akıntılarına sahne olabileceği uyarısında bulunuyor. Çalışmada, küresel ölçekte izleme ve değerlendirme faaliyetlerinin önemine dikkat çekiliyor.
