Orta Doğu’da artan gerilimle birlikte Hürmüz Boğazı yeniden dünya gündeminin merkezine yerleşti. Küresel petrol taşımacılığının önemli bir kısmının geçtiği bu dar su yolu hakkında en çok merak edilen soruların başında “Hürmüz Boğazı İran’ın mı?” ve “Hürmüz Boğazı’nda komşu olan ülkeler hangisi?” geliyor. İşte coğrafi konumu, kıyıdaş ülkeleri ve hukuki statüsüyle Hürmüz Boğazı hakkında bilinmesi gerekenler.
HÜRMÜZ BOĞAZI İRAN'IN MI? Hukuki ve coğrafi durum
Hürmüz Boğazı yalnızca İran’a ait değildir. Boğaz, kuzey kıyısında İran, güney kıyısında ise Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri ile komşudur. Dolayısıyla Hürmüz Boğazı tek bir ülkenin egemenliğinde değildir.
Uluslararası hukuka göre Hürmüz Boğazı, uluslararası deniz trafiğine açık bir geçiş noktasıdır. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi çerçevesinde, bu tür boğazlarda “zararsız geçiş” ve “transit geçiş” hakkı bulunur. Bu nedenle boğazdan geçen ticari ve askeri gemiler uluslararası kurallara tabidir.
İran, boğazın kuzey kıyısında yer aldığı için önemli bir stratejik konuma sahiptir. Ancak boğazın tamamı İran’ın kontrolünde değildir.
Hürmüz Boğazı’nda komşu olan ülkeler hangisi?
Hürmüz Boğazı’nda komşu olan ülkeler şunlardır:
İran (kuzey kıyısı)
Umman (Musandam Yarımadası üzerinden güney kıyısı)
Birleşik Arap Emirlikleri (güneybatı hattı)
Özellikle Umman’a bağlı Musandam Yarımadası, boğazın güney kesiminde kritik bir noktadadır. Bu coğrafi yapı nedeniyle Hürmüz Boğazı yalnızca İran’ın değil, aynı zamanda Arap Yarımadası’ndaki ülkelerin de kıyıdaş olduğu bir geçittir.
Bu nedenle “Hürmüz Boğazı İran’ın mı?” sorusunun yanıtı hayırdır; boğaz çok uluslu bir kıyı yapısına sahiptir.
Hürmüz Boğazı neden bu kadar önemli?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne ve oradan da Hint Okyanusu’na bağlayan dar bir su yoludur. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçmektedir.
Su yolunun en dar noktası yaklaşık 33 kilometredir. Bu dar geçiş, bölgeyi stratejik açıdan son derece hassas hale getirir. Küresel enerji piyasaları açısından kritik öneme sahip olması nedeniyle boğazda yaşanabilecek herhangi bir kriz, petrol fiyatlarını doğrudan etkileyebilir.
İran’ın boğaz üzerindeki askeri varlığı ve bölgedeki deniz üsleri, jeopolitik tartışmaları daha da yoğunlaştırmaktadır.
Uluslararası geçiş rejimi nasıl işliyor?
Hürmüz Boğazı uluslararası deniz taşımacılığına açık bir geçiş noktasıdır. Bu tür boğazlarda transit geçiş hakkı uygulanır. Yani ticari gemiler, belirli kurallar çerçevesinde serbestçe geçiş yapabilir.
İran zaman zaman boğazı kapatma tehdidinde bulunsa da uluslararası hukuk ve bölgedeki çok taraflı yapı nedeniyle bu tür adımlar ciddi diplomatik krizlere yol açabilir.
Boğazın hem İran hem Umman hem de Birleşik Arap Emirlikleri ile komşu olması, tek taraflı bir kontrolü fiilen zorlaştırmaktadır.
