Azerbaycan'da Birinci ve İkinci Karabağ savaşlarının üzerinden yıllar geçmesine rağmen, savaşın bıraktığı derin izler ve kayıp vatandaşların akıbetine dair belirsizlik sürüyor. Azerbaycan Esir, Kayıp ve Rehin Alınmış Vatandaşlarla İlgili Devlet Komisyonu'nun güncel verileri, savaşın acı bilançosunu tüm çıplaklığıyla ortaya koyuyor. Resmi kayıtlara göre iki savaşta toplam 4 bin 10 vatandaş kayboldu. Bu kişilerin 4 bin 4'ü Birinci Karabağ Savaşı'nda, 6'sı ise İkinci Karabağ Savaşı'nda sırra kadem bastı.
Kayıp listesinin büyük bir bölümünü 3 bin 222 kişiyle askeri personel oluştururken, sivil kayıpların boyutu da savaşın yıkıcı etkisini gösteriyor. Kayıplar arasında 71 çocuk, 288 kadın ve 319 yaşlı vatandaş bulunuyor. Aradan geçen uzun yıllara rağmen 3 bin 682 kişiden halen hiçbir haber alınamıyor.
İşgalden Kurtarılan Topraklarda 32 Toplu Mezar Bulundu
Karabağ'ın işgalden kurtarılmasıyla birlikte, bölgede başlatılan kapsamlı arama ve kazı çalışmaları hız kazandı. Yıllardır evlatlarından, eşlerinden ve yakınlarından bir iz bekleyen aileler için bu kazılar yeni bir umut kapısı oldu. Bugüne kadar yürütülen saha çalışmalarında, işgalden arındırılmış bölgelerde 32 toplu mezar tespit edildi.
Uzman ekiplerin büyük bir titizlikle yürüttüğü mezar açma işlemlerinde, şu ana kadar 913 kişiye ait insan kalıntılarına ulaşıldı. Çıkarılan bu kalıntılar, kimlik tespiti için kapsamlı adli tıp incelemelerine ve DNA testlerine gönderiliyor. Ancak laboratuvarlardan çıkan sonuçlar sadece kimlikleri değil, aynı zamanda savaş suçlarını da belgeliyor. İnsan kalıntıları üzerinde yapılan detaylı incelemeler, esir alınan ve öldürülen Azerbaycan vatandaşlarının ağır işkencelere maruz kaldığını kanıtlıyor.
Yıllar Sonra Gelen Veda: 273 Şehit Ailelerine Teslim Edildi
Bilimsel araştırmalar ve DNA eşleşmeleri, yavaş da olsa sonuç vermeye başladı. Adli tıp raporlarına göre bugüne kadar 328 kişinin kimliği kesin olarak tespit edildi. Bu kişilerden 273'ünün cenazesi, yıllardır onlardan bir haber bekleyen ailelerine teslim edilerek gözyaşları içinde defnedildi. Cenazelerine kavuşan aileler, on yıllar süren bekleyişin ardından yakınlarıyla vedalaşma imkanı bulurken, geride kalan binlerce aile için umutlu ve acı bekleyiş devam ediyor.
Kurumlar, 3 bin 682 kayıp kişinin tamamına ulaşana kadar sahada arama, kazı ve laboratuvarlarda kimliklendirme süreçlerine devam edeceklerini vurguluyor.
Aliyev: "Kayıp Vatandaşlarımızın Hiçbiri Unutulmadı"
Süreci yakından takip eden Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, esir ve rehinelere yönelik tutumun uluslararası hukukun açık bir ihlali olduğuna dikkat çekti. İşlenen suçların örtbas edilmesinin ve savaş esirlerinin işkenceyle öldürülmesinin hukuki bir karşılığı olması gerektiğini belirten Aliyev, devletin bu konudaki kararlılığını şu sözlerle ifade etti:
"Kayıp vatandaşlarımızın hiçbiri unutulmamakta ve onların akıbetinin belirlenmesi sürekli olarak devletin dikkat merkezinde bulunmaktadır. Bu trajediyle karşılaşan her aileye kapsamlı destek ve ilgi göstermek, onların acılarını paylaşmak bizim manevi yükümlülüğümüzdür."
