Pakistan ile Afganistan arasındaki 2.640 kilometrelik Durand Hattı boyunca tırmanan çatışmalar, iki ülkeyi yeniden açık gerilimin eşiğine taşıdı. Tehrik-i Taliban Pakistan (TTP) tehdidi, sınır ötesi operasyonlar ve sivil kayıplar güven krizini derinleştirirken, Türkiye ve Katar arabuluculuğunda sağlanan ateşkesin kırılganlığı dikkat çekiyor. Peki bundan sonraki süreç nasıl ilerleyecek, tarihî gerginlik sona erecek mi?
Durand Hattı Sorunu Çözülmeden Barış Mümkün mü?
1893’te çizilen Durand Hattı, Peştun kabilelerini ikiye bölen bir sınır olarak günümüze kadar uzanan ihtilafın merkezinde yer alıyor. Afganistan hattı resmen tanımıyor; Pakistan ise sınır boyunca inşa ettiği bariyerleri güvenlik gerekçesiyle savunuyor. Torkham ve Spin Boldak geçiş noktalarında sık sık yaşanan çatışmalar, sorunun sadece diplomatik değil, sahadaki askeri gerçekliklerle de iç içe olduğunu gösteriyor.
Kısa vadede hattın statüsünde köklü bir değişim beklenmiyor. Ancak sınır yönetimi, ortak devriye ve teknik komite mekanizmaları gibi ara formüller, tansiyonu düşürmek için masada kalabilir.
TTP Tehdidi İki Ülkeyi Nasıl Etkiliyor?
Tehrik-i Taliban Pakistan (TTP), Pakistan içinde şeriat düzeni hedefleyen bir yapı olarak sınırın iki tarafında da güvenlik baskısı oluşturuyor. 2025’te Kunar, Paktika ve Nangarhar’da yeniden örgütlendiği yönündeki istihbarat, Pakistan Hava Kuvvetleri’nin sınır ötesi operasyonlarına yol açtı. Kabil yönetimi bu adımları egemenlik ihlali olarak nitelendiriyor.
TTP’ye karşı ortak güvenlik mekanizması, Türkiye ve Katar arabuluculuğundaki ateşkes metninde yer alsa da sahadaki güvensizlik uygulamayı zorlaştırıyor. Sürecin kaderi, istihbarat paylaşımı ve karşılıklı teyit mekanizmalarının işlerliğine bağlı.
Sivil Kayıplar ve Mülteci Krizi Süreci Nasıl Etkiler?
Ekim 2025’te Torkham ve Spin Boldak’ta yaşanan çatışmalarda sivil kayıplar, kamuoyunda sert tepkilere yol açtı. Pakistan’ın 3 milyondan fazla Afgan mülteciye ev sahipliği yapması ve 2023’te bir milyondan fazla kişinin geri gönderilmesi, insani boyutu daha da hassas hâle getirdi.
Sivil kayıpların artması, diplomasi alanını daraltıyor. Uluslararası toplumun insani erişim ve gerilimi azaltma çağrıları, önümüzdeki dönemde daha görünür olabilir.
Ekonomik Bağımlılık Diplomasiyi Kurtarır mı?
Denize çıkışı olmayan Afganistan’ın ticaretinde Pakistan kilit rol oynuyor. 2010 tarihli Afganistan-Pakistan Transit Ticaret Anlaşması (APTTA) ekonomik bağı kurumsallaştırsa da güvenlik krizleri ticareti sekteye uğratıyor. 2023’te 1,86 milyar dolar seviyesindeki ticaret hacmi, iki ülkenin karşılıklı bağımlılığını gösteriyor.
Ekonomik kayıpların artması, tarafları masaya dönmeye zorlayabilecek en güçlü kaldıraçlardan biri olarak görülüyor.
Bölgesel Aktörler ve Büyük Güç Dengesi Ne Söylüyor?
Çin’in üçlü görüşmelerle istikrar arayışı, Hindistan’ın Afganistan’daki yatırımları ve İran’ın sınır güvenliği endişeleri, hattı bölgesel rekabetin merkezine taşıyor. ABD’nin bölgedeki askeri hareketliliği ve büyük güç dengesi de denklemi karmaşıklaştırıyor.
Bu tablo, sorunun sadece iki ülke arasında değil, çok katmanlı bir jeopolitik çerçevede ele alınacağını gösteriyor.
Türkiye ve Katar Arabuluculuğu Sonrası Olası Senaryolar
19 Ekim 2025’te imzalanan ateşkes; askeri faaliyetlerin durdurulması, istihbarat paylaşımı ve TTP’ye karşı ortak mekanizma öngörüyor. Ancak sahadaki son çatışmalar, metnin kırılganlığını ortaya koydu.
Önümüzdeki süreçte üç senaryo öne çıkıyor:
Kontrollü Gerilim: Sınırlı çatışmalar sürer, diplomasi kopmaz.
Genişleyen Çatışma: Sınır ötesi operasyonlar artar, bölgesel aktörler daha görünür olur.
Kademeli Normalleşme: Ortak güvenlik komitesi ve ekonomik iş birliği adımlarıyla tansiyon düşer.
Sonuç: Güven Krizi Aşılmadan Kalıcı Barış Zor
2025 itibarıyla Pakistan-Afganistan hattında güven eksikliği belirleyici unsur olmaya devam ediyor. Durand Hattı, TTP tehdidi ve karşılıklı suçlamalar çözülmeden kalıcı barış ihtimali sınırlı görünüyor. Buna karşın ekonomik bağımlılık ve bölgesel arabuluculuk girişimleri, diplomasinin tamamen kapanmasını engelliyor.
Kırılgan ateşkesin kalıcı bir sürece dönüşüp dönüşmeyeceği, sahadaki askeri adımlar ile masadaki siyasi iradenin eş zamanlı ilerleyip ilerleyemeyeceğine bağlı olacak.
