Kuzey Makedonya, Asırlar boyunca farklı medeniyetlerin bir arada yaşam pratiği geliştirdiği, çok etnikli ve çok dinli yapısını koruyan Balkan coğrafyasının en belirgin örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Ülkede Makedon ve Arnavut nüfusun yanı sıra Türkler, Romanlar, Sırplar, Boşnaklar ve Ulahlar toplumsal dokunun ayrılmaz parçalarını oluşturuyor. Bu etnik grupların ana dillerinin korunması ve kamusal alanda yaşatılması, toplumsal huzurun anahtarı sayılıyor.
Yasal çerçevede yürürlükte olan "hakça temsil" ilkesine göre, bir belediye sınırları içerisinde nüfusu yüzde 20'nin üzerinde olan etnik grubun dili, ilgili yerel yönetimde resmi dil statüsü kazanıyor. Ancak başkent Üsküp'e bağlı Çayır Belediyesi, bu yasal zorunluluğun ötesine geçen özel bir uygulamayla dikkat çekiyor.
Yüzde 20 Eşiği Olmadan Gelen Tarihi Karar
Çayır Belediyesi'nde Türk nüfusu yasal sınır olan yüzde 20 oranına ulaşmamasına rağmen, 11 Ekim 2013 tarihinde alınan Belediye Meclisi kararıyla Türkçe resmi dil olarak kabul edildi. Kararla birlikte Türk bayrağı da belediyenin resmi sembolleri arasındaki yerini aldı. Kararın alındığı dönemde Çayır Belediye Başkan Vekilliği görevini yürüten Prof. Dr. Süleyman Baki, sürecin siyasi bir uzlaşı ve toplumsal bir ihtiyacın yansıması olarak geliştiğini vurguluyor.
Dönemin yerel yönetim vizyonu ve Türk Demokratik Partisi (TDP) temsilcilerinin girişimleriyle hayata geçen bu adım, yaklaşık bir asır aradan sonra Üsküp'teki bir belediyede Türkçenin yeniden resmiyet kazanması açısından tarihi bir nitelik taşıyor. Bugün belediye binasında ve çevresinde Türk bayrağı dalgalanmaya devam ediyor.
Asırlık Kültür Köprüsü: Türkçe
Üsküp ve çevresi, tarihi Taşköprü başta olmak üzere çok sayıda Osmanlı mimari eseriyle Türk kültürünün derin izlerini barındırıyor. Bölgede Türkçenin etkisi yalnızca nüfus oranlarıyla sınırlı kalmayıp edebiyat, sanat, ticaret ve günlük yaşamda güçlü bir iletişim aracı olarak varlığını sürdürüyor. Çayır, Saray ve Gazi Baba gibi belediye isimleri de bu köklü geçmişin somut işaretleri arasında yer alıyor.
Eğitim alanında da karşılığı bulunan bu statü sayesinde, belediye sınırları içerisindeki Tefeyyüz İlköğretim Okulu ile Yaşar Bey Üsküplü İlkokulu'nda Türkçe eğitim veriliyor. Sivil toplum kuruluşları ve bölge halkı, dilin kamusal alandaki varlığını korumak adına hak taleplerini sürdürüyor.
Kuzey Makedonya'nın Güncel Demografik Tablosu
Eylül 2021 tarihinde gerçekleştirilen nüfus ve konut sayımı verilerine göre Kuzey Makedonya’nın toplam nüfusu 1 milyon 836 bin 713 olarak kayıtlara geçti. Nüfus dağılımında öne çıkan oranlar şu şekildedir:
Makedonlar: %58,44
Arnavutlar: %24,30
Türkler: %3,86
Romanlar: %2,53
Sırplar: %1,30
Boşnaklar: %0,87
Ulahlar: %0,47
Diğer: %1,03
Toplam nüfus içinde üçüncü büyük etnik grubu oluşturan Türkler, Çayır Belediyesi'ndeki bu model sayesinde yasal nüfus sınırına bağlı kalmaksızın dilsel ve kültürel haklarını resmi düzeyde temsil etme imkanına sahip bulunuyor.
