Doğal dengenin en önemli parçası olan canlı türleri, insan faaliyetleri ve iklimsel değişimler nedeniyle yok olma tehdidiyle karşı karşıya kalıyor. Yeryüzünde bir dönem yaşamış birçok tür tamamen haritadan silinirken, bazı canlıların ise coğrafi bazda varlığı sona erdi. Biyoçeşitliliğin hızla azaldığı günümüzde hem küresel ölçekte hem de yerel coğrafyalarda kaydedilen kayıplar tehlikenin boyutunu gözler önüne seriyor.
Küresel Ölçekte Nesli Tükenen Hayvanlar ve Doğadan Silinen Türler
Dünya genelinde yok olan canlıların başında Mauritius adasına özgü Dodo kuşu geliyor. Uçma yeteneği bulunmayan bu kuş türü, 17. yüzyılın sonlarına doğru denetimsiz avcılık ve yaşam alanlarının tahrip edilmesi sonucu tamamen ortadan kalktı. Kuzey Amerika’da bir zamanlar milyarlarca bireyden oluşan devasa sürüler halinde uçan Yolcu Güvercini de kitlesel avcılık yüzünden 20. yüzyılın başında yok edilen türler arasında yerini aldı.
Deniz memelileri ve dev sürüngenler de benzer bir kaderi paylaştı. Pinta Adası dev kaplumbağalarının son temsilcisi olan "Yalnız George" rumuzlu bireyin 2012 yılındaki ölümü, türün sonunu tescilledi. Afrika ve Avustralya coğrafyalarına özgü canlılar da bu süreçten etkilendi. Keseli bir etçil olan Tazmanya kurdu, bilinen son ferdinin 1936'da ölmesiyle kayıtlara veda etti. Kaçak avcılık ve boynuz ticareti mağduru Batı Afrika siyah gergedanı ise 2011 yılında resmi olarak doğadan silinen canlılar arasına katıldı.
Tarih öncesi dönemlerde yaşamış dev canlılar ile Yeni Zelanda'nın kanatsız dev kuşu Moa da yok olan biyolojik mirasın bir diğer yüzünü oluşturuyor. Dinozorlar, mamutlar ve mağara ayıları antik çağlardaki ani iklim değişiklikleri veya doğal felaketler sebebiyle gezegene veda ederken; Moa türü insan yerleşimi ve bilinçsiz avlanma neticesinde tarih sahnesinden çekildi.
Türkiye’de Varlığı Sona Eren ve Soyu Tükenmiş Yırtıcı Canlılar
Anadolu toprakları geçmişte oldukça zengin bir fauna yapısına ev sahipliği yapıyordu. Ancak kontrolsüz avcılık ve habitat tahribatı, Türkiye sınırlarındaki birçok yırtıcı ve memeli türünün varlığını sonlandırdı. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde varlık gösteren Hazar kaplanı, 1970'li yıllarda son bireylerinin vurulması sonucu hem Türkiye'de hem de küresel çapta tamamen yok oldu.
Anadolu bozkırlarının ve ormanlarının simgesi sayılan birçok büyük memeli türü de zaman içinde coğrafyamızdan çekilmek zorunda kaldı. Antik dönemlerden itibaren bölgede yaşayan Asya fili ile bozkırlarda avlanan Asya çitası günümüzde ülke sınırlarındaki varlığını kaybetti. Yüzyıllar önce Anadolu ormanlarında dolaşan Kafkas bizonu ile geniş coğrafyalara yayılan Asya aslanının da Türkiye'deki soyu tükendi; Asya aslanı günümüzde yalnızca Hindistan'daki koruma alanlarında hayatta kalma mücadelesi veriyor.
Gözlemlenmesi zor olan bazı türler konusunda ise umut verici gelişmeler yaşanıyor. Yıllardır ülkemizde soyu tükendiği sanılan Anadolu parsı, son yıllarda Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde kurulan fotokapanlar sayesinde yeniden görüntülendi. Çok az sayıda bireyin varlığı tespit edilen bu özel yırtıcı, sıkı koruma tedbirleriyle izlenmeye devam ediyor.
Dünya Genelinde Ciddi Tehlike Altındaki Canlı Türleri
Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından hazırlanan Kırmızı Liste verileri, çok sayıda türün yok olma eşiğinde bulunduğunu gösteriyor. Okyanuslarda yaşayan en küçük deniz memelisi olan Vaquita (Körfez muturu), kaçak avcılık ve balıkçı ağlarına takılma gibi nedenlerle popülasyonu kritik seviyeye gerileyen türlerin başında geliyor. Asya coğrafyasına özgü Cava gergedanı, Sumatra gergedanı ve Amur leoparı da yaşam alanlarının daralması yüzünden var olma savaşı veriyor.
Küresel iklim değişikliği ve eriyen buzullar sebebiyle yaşam alanları daralan kutup ayıları ile bambu ormanlarının azalmasıyla sıkıntı yaşayan dev pandalar da tehdit altındaki canlılar arasında bulunuyor. Özel koruma programları, üretme çiftlikleri ve uluslararası yasaklarla desteklenen projeler sayesinde bu türlerin geleceğe taşınması amaçlanıyor.
