Avrupa kıtası, haziran ayı için alışılagelmişin çok dışında, ekstrem bir sıcak hava dalgasıyla adeta eriyor. Fransa, İspanya, İtalya, Hollanda, Belçika ve İngiltere gibi pek çok ülkede termometreler rekor seviyeleri zorlarken, hayat durma noktasına geldi. İtalya'da 8 kent için en yüksek seviye olan "kırmızı" alarm verilirken, İngiltere'de sıcaklıkların 38 dereceye kadar tırmanması bekleniyor. Meteoroloji uzmanları, bu olağanüstü doğa olayının sıradan bir yaz sıcağı olmadığını, atmosferik bir kilitlenme olan "Omega Blokajı"ndan kaynaklandığını belirtiyor.
Omega Blokajı Nedir? Havayı Nasıl Hapsediyor?
İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Avrupa'nın üzerine adeta bir kabus gibi çöken bu sistemi detaylandırdı. Yunan alfabesindeki "Omega" ($\Omega$) harfine benzeyen devasa bir yüksek basınç sırtının kıta üzerinde kurulduğunu ifade eden Kadıoğlu, bu yapının hava akımlarının batıdan doğuya doğru olan doğal hareketini tamamen engellediğini vurguladı.
Sistemin merkezinde güçlü bir sıcak hava sırtı, iki yanında ise alçak basınç alanları bulunduğunu kaydeden Kadıoğlu, mekanizmayı şu sözlerle özetledi:
"Omega blokajında yüksek basınç nedeniyle hava alçalır, bulutlar dağılır ve güneş ışınları yeryüzünü kesintisiz şekilde ısıtır. Atmosferik sistemler hareket edemediği için sıcaklık her geçen gün birikerek üst üste biner. Henüz haziran ayındayken bu ısının Norveç ve İskandinavya gibi kuzey enlemlerine kadar taşınması, sürecin ne kadar anormal ve iklim normallerinin üzerinde olduğunu gösteriyor."
En Büyük Risk Batı ve Orta Avrupa'da
Prof. Dr. Kadıoğlu, yüksek basınç sırtının tam odağında kalan Fransa, İspanya, Almanya, İngiltere ve Benelüks ülkelerinin en yüksek riskli bölgeler olduğunu aktardı. Güneyden gelen sıcak ve kuru havanın bu coğrafyalara sürekli pompalandığını söyleyen uzman, sistemin durağan yapısı sebebiyle kavurucu sıcaklara şiddetli kuraklık ve orman yangını risklerinin de eşlik edeceği konusunda uyardı. Fransa'da şimdiden 60 vilayette alarm seviyesi turuncuya çıkarılmış durumda.
Türkiye Paradoksal Olarak Korunuyor Ancak Sel Riski Var
Avrupa sıcaktan kavrulurken, Türkiye bu devasa atmosferik sistemin doğu kanadında yer alıyor. Ülkemizin, blokajın yarattığı serin ve yağışlı alçak basınç oluğunun içinde kalması, bizi batıdaki ekstrem sıcaklardan koruyor. Kuzeyden gelen hava akımları yurdun büyük bölümünde sıcaklıkları mevsim normallerinin bile altına çekiyor.
Ancak bu durum madalyonun diğer yüzünde farklı tehlikeleri barındırıyor. Kadıoğlu, iç, kuzey ve doğu kesimlerde ani gök gürültülü sağanaklar, dolu ve şiddetli rüzgarlar görülebileceğini, özellikle Karadeniz bölgesinde takılı kalan hava kütlelerinin taşkın ve sel riskini maksimuma çıkardığını hatırlattı.
Haziran Sonunda Dengeler Değişecek
Atmosferdeki bu kilitlenmenin haziran sonuna doğru çözüleceğini öngören Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Avrupa'da sıcağın biraz hafifleyeceğini ancak Türkiye’de oluğun zayıflamasıyla birlikte sıcaklıkların hızla yükseleceğini belirtti. Temmuz ve ağustos aylarının zaten Türkiye'nin en sıcak dönemi olduğunu hatırlatan Kadıoğlu, yaz boyunca bu tarz blokajların tekrarlayabileceğini, bu nedenle Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) ve AFAD’ın kısa vadeli tahminlerinin yakından izlenmesi gerektiğini söyledi.
Hayati Önlemler: Nelere Dikkat Edilmeli?
Uzmanlar, küresel ısınmanın atmosferin temel sıcaklık zeminini yükselttiğini, bu nedenle geçmiş yıllara kıyasla blokajların çok daha ekstrem tepe sıcaklıkları ürettiğini hatırlatarak şu hayati tavsiyelerde bulunuyor:
Güneşin en dik geldiği 11.00 - 16.00 saatleri arasında zorunlu olmadıkça dışarı çıkılmamalı.
Susuzluk hissi oluşmasa bile bol bol su tüketilmeli; kafeinli ve alkollü içecekler sınırlandırılmalı.
Orman yangınlarına karşı azami hassasiyet gösterilmeli; kesinlikle anız yakılmamalı ve izmarit atılmamalı.
Türkiye'deki yağışlı bölgelerde ise dere yataklarından uzak durulmalı, ani sel ve su baskını uyarıları ciddiyetle takip edilmeli.
