6 Şubat depremlerinin ardından sosyal medya çağrısıyla bir araya gelen gönüllü ekip, sıfır bütçeyle bin 500 tarihi alanı kayıt altına alarak Avrupa Miras Ödülleri’nde zirveye yerleşti.
Türkiye, 6 Şubat 2023 tarihinde yaşanan büyük yıkımın ardından kültürel mirasını korumak için başlattığı seferberlikte tarihi bir başarıya imza attı. Akdeniz Üniversitesi’nden Doç. Dr. Nusret Demir ve Ege Üniversitesi’nden Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu’nun öncülüğünde yürütülen "Kültürel Miras Alanlarında Deprem Hasarının Değerlendirilmesi" projesi, Avrupa’nın kültürel miras alanındaki en önemli ödülü olan Europa Nostra 2026’ya layık görüldü.
Sosyal medya çağrısıyla başlayan kolektif güç
Felaketin hemen ardından Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu’nun sosyal medya üzerinden yaptığı tarihi alanların belgelenmesi çağrısı, kısa sürede çığ gibi büyüdü. Doç. Dr. Nusret Demir’in uzay teknolojileri konusundaki uzmanlığıyla sürece dahil olmasıyla birlikte; arkeologlar, mimarlar ve mühendislerden oluşan 50 kişilik gönüllü bir ordu kuruldu. Hiçbir resmi bütçe ayrılmadan, tamamen sivil inisiyatifle yürütülen bu çalışma, dijital dünyanın imkanlarını afet yönetimine entegre etti.
NASA teknolojisiyle bin 500 nokta tarandı
Proje ekibi, veri toplama sürecinde WhatsApp ve Instagram gibi gündelik iletişim araçlarını birer veri merkezine dönüştürdü. Sahadan gelen anlık raporlar, NASA ve Caltech laboratuvarlarının sunduğu uydu tabanlı SAR verileriyle harmanlandı. Bu yenilikçi yöntemle Göbekli Tepe’den Diyarbakır Kalesi’ne kadar 1.500’ü aşkın arkeolojik nokta detaylıca incelendi. Elde edilen veriler, tarih öncesi höyüklerin Osmanlı dönemi yapılarına kıyasla sismik sarsıntılara karşı çok daha dirençli olduğunu kanıtlayarak literatüre yeni bir bakış açısı kazandırdı.
Dünyaya örnek bir afet modeli
Europa Nostra jürisi, Türkiye’den çıkan bu projeyi "dünyaya örnek bir model" olarak nitelendirdi. Özellikle akademik gönüllülük ile uzaktan algılama teknolojilerinin düşük maliyetli ve ölçeklenebilir bir yapıda birleştirilmesi, jüri üyelerinden tam not aldı. 2025 yılında tüm verilerin kamuoyuna açık bir harita üzerinden erişime açılması, projenin şeffaflık ilkesini de pekiştirdi.
Lefkoşa’da görkemli ödül töreni
Projenin başarısı, 26-30 Mayıs 2026 tarihleri arasında Güney Kıbrıs’ta düzenlenen Avrupa Kültürel Miras Zirvesi’nde taçlandırıldı. Lefkoşa Belediye Tiyatrosu’nda gerçekleştirilen törende ödüllerini alan Türk bilim insanları, Avrupa Birliği fonu almadan, sadece toplumsal dayanışma ve bilimsel merakla ulaşılan bu başarının, afet sonrası kültürel miras yönetimi için yeni bir küresel standart belirlediğini vurguladı.
