Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), sosyal güvenlik sisteminin dengesini korumak ve haksız kazançların önüne geçmek amacıyla geriye dönük en kapsamlı denetim hareketlerinden birini başlattı. Kurum müfettişleri ve denetmenleri, geçmiş yıllara ait sigorta dosyalarını dijital veri analizleri ve saha incelemeleriyle mercek altına aldı. Özellikle Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin yürürlüğe girmesinin ardından yoğunlaşan incelemelerde, mercek altına alınan temel parametrelerin başında "18 yaş altı sigorta başlangıçları" ve "paravan şirketler üzerinden yürütülen sahte sigortalılık" süreçleri geliyor. Yapılan tespitler doğrultusunda, usulsüzlük saptanan binlerce vatandaş için emekliliğin iptal edilmesi ve bugüne kadar ödenen tüm aylıkların yasal faiziyle birlikte tahsil edilmesi riski doğdu.
Milyonlarca Liralık Yaptırım: Ödenen Aylıklar Faizle Geri Alınıyor
SGK'nın yürüttüğü sahte sigortalılık ve kayıt dışı istihdamla mücadele eylem planı, usulsüz işlem yaptığı belirlenen kişiler için oldukça ağır ekonomik ve hukuki yaptırımları beraberinde getiriyor. Denetimler neticesinde fiilen herhangi bir çalışması bulunmadığı halde, sırf prim gün sayısını doldurmak ya da erken sigortalılık avantajı elde etmek amacıyla bir iş yerinde sigortalı gösterildiği tespit edilen kişilerin tüm prim günleri sistemden siliniyor.
Daha da önemlisi, bu primlerle emekli aylığı almaya hak kazanmış olan kişilerin maaşları derhal kesiliyor. Kurum, geriye dönük olarak ödenen tüm maaş tutarlarını yasal faiz işleterek vatandaştan talep ediyor. Yatırılan sahte primlerin ise sisteme gelir kaydedilerek hiçbir şekilde iade edilmediği süreçte, usulsüz işlemlerin tarafları hakkında adli makamlara suç duyurusunda bulunuluyor. Verilere göre, yalnızca son 5 yıllık periyotta sahtecilik ve usulsüzlük gerekçesiyle tam 12 bin 209 kişinin emeklilik işlemi iptal edildi.
Genç ve Çocuk İşçilerde Yasal Mevzuat Ne Diyor?
Erken yaşta sigortalılık durumunda mevzuatın çizdiği yasal sınırlar büyük önem arz ediyor. İş Kanunu ve ilgili sosyal güvenlik mevzuatına göre; 14 yaşını bitirmiş ancak 15 yaşını doldurmamış bireyler "çocuk işçi", 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış olanlar ise "genç işçi" statüsünde istihdam edilebiliyor. Bu yaş gruplarının çalıştırılabilmesi için işin niteliğine uygunluğu gösteren sağlık raporlarının bulunması yasal bir zorunluluk oluşturuyor.
Ancak kamuoyunda en çok yanılgıya düşülen nokta, çıraklık, stajyerlik ya da mesleki eğitim döneminde yapılan sigorta girişleri oluyor. Okullar veya işletmeler tarafından bu dönemlerde yatırılan primler yalnızca iş kazası, meslek hastalığı ve genel sağlık sigortasını (GSS) kapsıyor. Dolayısıyla, bu primler uzun vadeli sigorta kollarına (emeklilik primlerine) sayılmadığı için emeklilik yaşını veya sigortalılık süresini öne çekmiyor; sadece şartlar sağlandığında toplam prim gün hesabına dahil edilebiliyor.
Aile Şirketlerinde 'Hakim Onayı' Olmayan Sigorta Geçersiz
Özellikle Türkiye'deki küçük ve orta ölçekli aile işletmelerinde, anne veya babaya ait iş yerlerinde çocukların erken yaşta sigortalı gösterilmesi geleneği, SGK denetimlerinin en yoğunlaştığı alanlardan biri haline geldi.
Türk Medeni Kanunu gereğince, velayet altındaki çocuk ile anne-baba arasında bir hizmet sözleşmesi yapılabilmesi için çocuğa bir vasi atanması ve bu sözleşmenin mutlaka Sulh Hukuk Mahkemesi hakimi tarafından onaylanması gerekiyor. Bu resmi prosedür yerine getirilmeden, aile şirketinde çalışıyor gibi gösterilen çocuklerin sigortalılık süreleri denetimlerde doğrudan iptal ediliyor ve bu durum gelecekte zincirleme hak kayıplarına yol açıyor.
