Türkiye'de yaklaşık 400 bin ailenin geçim kaynağı olan fındık piyasasında rekabet ihlali iddiaları araştırılıyor. Rekabet Kurumu, büyük alıcılarla yerel işletmeler arasında fiyatları düşürmeye yönelik bağlantı bulunup bulunmadığını inceliyor.
Fındık piyasasında 6 büyük şirket incelemede
Rekabet Kurumu Başkanı Birol Küle, yürütülen çalışmalar kapsamında sektörün önde gelen 6 teşebbüsü hakkında ciddi rekabet ihlali şüphesi bulunduğunu ve 22 Ekim tarihinde resmi soruşturma sürecinin başlatıldığını bildirdi.
Eylül ayında başlayan ön araştırma kapsamında Karadeniz'in batısından doğusuna kadar farklı üretim bölgelerinde faaliyet gösteren şirketlerde yerinde incelemeler yapıldı. Elde edilen bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinin ardından soruşturma aşamasına geçildi.
İncelemenin merkezinde ise iki önemli iddia bulunuyor. Bunlardan ilki, büyük ölçekli alıcıların yerel ve orta büyüklükteki işletmeler aracılığıyla üreticiden daha düşük fiyatlarla alım yapılmasını sağlayıp sağlamadığı. İkinci iddia ise piyasada birbirleriyle rekabet etmesi gereken alıcıların kendi aralarında anlaşarak ortak fiyat belirleyip belirlemediği.
Rekabet Kurumu, bu ihtimallerin üreticinin pazarlık gücünü ortadan kaldırıp kaldırmadığını araştırıyor.
400 bin ailenin geçimi fındığa bağlı
Türkiye, dünya fındık üretiminin yaklaşık yüzde 70'ini karşılıyor. Özellikle Ordu, Giresun, Trabzon ve Düzce başta olmak üzere Karadeniz Bölgesi'nde yüz binlerce aile geçimini fındık üretiminden sağlıyor.
Yaklaşık 400 bin ailenin doğrudan bu sektöre bağlı olduğunu hatırlatan Küle, fındığın yalnızca ticari bir ürün olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.
Üreticilerin yıl boyunca verdiği emeğin karşılığını almasının önemini vurgulayan Küle, piyasadaki rekabet koşullarının korunmasının hem çiftçilerin gelirleri hem de sektörün geleceği açısından büyük önem taşıdığını belirtti.
Ferrero'nun taahhütleri yakından takip ediliyor
Rekabet Kurumu'nun fındık sektöründeki çalışmaları yeni değil. Kurum, 2023 ve 2024 yıllarında sektörün en büyük alıcılarından Ferrero hakkında da pazar gücünün kötüye kullanıldığı iddiaları üzerine inceleme yürütmüştü.
Soruşturma sırasında şirket tarafından sunulan taahhütler Rekabet Kurulu tarafından değerlendirilmiş ve kabul edilmişti. Böylece 2024, 2025 ve 2026 fındık alım sezonlarını kapsayan yükümlülükler şirket açısından bağlayıcı hale gelmişti.
Küle, söz konusu taahhütlerin uygulanıp uygulanmadığının yakından izlendiğini belirterek şirketin yükümlülüklerini ihlal etmesi veya bunları dolanarak üreticiyi zarara uğratması halinde ağır idari para cezalarının gündeme gelebileceğini ifade etti.
Daha önce 31 şirkete para cezası uygulanmıştı
Fındık piyasasında fiyat oluşumuna ilişkin incelemeler kapsamında geçmişte de önemli yaptırımlar uygulanmıştı.
2024 yılında bazı teşebbüslerin kendi aralarında anlaşarak fındık alım ve satım fiyatlarını belirlediği iddiaları üzerine iki ayrı soruşturma yürütüldü. Süreç sonunda Trabzon'da faaliyet gösteren 21, Düzce'de faaliyet gösteren 10 teşebbüse idari para cezası verildi.
Rekabet Kurumu, yerel ölçekte gerçekleşse dahi üreticinin aleyhine fiyat belirlenmesine yönelik anlaşmalara izin verilmeyeceğini vurguluyor.
Soruşturmanın kapsamı genişleyebilir
Rekabet Kurumu Başkanı Birol Küle, devam eden incelemelerde yeni ihlallerin ortaya çıkması halinde başka şirketlerin de soruşturmaya dahil edilebileceğini açıkladı.
Kurumun önceliğinin fındık üreticisinin emeğinin karşılığını alabilmesi olduğunu belirten Küle, fiyatların şirketler arasındaki anlaşmalarla değil, serbest rekabet koşullarında oluşması gerektiğinin altını çizdi.
İncelemelerin tamamlanmasıyla birlikte fındık piyasasındaki fiyat oluşumuna ilişkin iddiaların açıklığa kavuşturulması hedefleniyor. Rekabet Kurumu, üreticiyi zarara uğratabilecek uygulamalara karşı denetimlerini sürdürmeye kararlı olduğunu bildiriyor.
