Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, haziran ayı üretici ve market fiyatları ile girdi maliyetlerindeki değişimleri içeren güncel verileri yazılı bir açıklamayla kamuoyuna duyurdu.
Yaz mevsiminin gelmesine rağmen tezgahlardaki yüksek fiyatların dikkat çektiğini belirten Bayraktar, geçen ay markette incelenen 38 üründen 21'inde fiyat artışı, 17'sinde ise fiyat düşüşü yaşandığını bildirdi. Yapılan analize göre, haziran ayında markette fiyatı en fazla yükselen ürün yüzde 81'lik oranla çilek oldu.
Çilekteki bu çarpıcı yükselişi yüzde 52,2 ile havuç, yüzde 32,8 ile kabak, yüzde 32,5 ile kuru soğan ve yüzde 24,7 ile patates takip etti. Markette fiyatı en çok gerileyen ürün ise yüzde 37,8 ile domates oldu.
Tarladan tezgaha elma 4,8 kat katlandı
Haziran ayı verilerinde üretici ile market arasındaki uçurum bir kez daha gözler önüne serildi. Geçen ay üretici ve tüketici arasındaki en yüksek fiyat farkının yüzde 379,3 ile elmada görüldüğünü belirten Şemsi Bayraktar; elmanın 4,8 kat, havuç ve çileğin 3,8 kat, yeşil fasulyenin ise 3,5 kat fazlaya satıldığına işaret etti.
Rakamlara göre üreticide 18 lira 75 kuruş olan elma markette 89 lira 87 kuruşa, 22 lira 50 kuruş olan havuç 86 lira 45 kuruşa, 43 lira olan çilek 164 lira 91 kuruşa ve 57 lira 50 kuruş olan kiraz tüketicilere 199 lira 48 kuruşa ulaştı.
Üretici tarafında ise 30 ürünün 12'sinde fiyat artışı, 9'unda düşüş görülürken, 9 üründe fiyatlar sabit kaldı. Üreticide en çok fiyat düşüşü yüzde 54,8 ile karpuzda, en çok fiyat artışı ise yüzde 112,5 ile kabakta yaşandı.
Tarımsal üretimde iklimsel ve dönemsel arz sorunları
Üretici fiyatlarındaki dalgalanmaları değerlendiren TZOB Başkanı Bayraktar, seralarda sezonun bitmesiyle kabak, patlıcan ve sivri biber arzının düştüğünü ve fiyatların arttığını belirtti. Buna karşılık yayla kesimlerinde hasadın başlamasıyla domateste, üretim artışıyla da karpuzda arz yükseldi ve fiyatlar geriledi.
Yazlık patateste ise ilkbahar yağışlarının uzun sürmesi nedeniyle üründe bozulmalar yaşandığı ve arzın daralmasıyla fiyatların yükseldiği aktarıldı. Üreticilerin gübre, yem, elektrik ve ilaç maliyetleri haziran ayında da yükselmeye devam ederken, mazot fiyatlarında aylık bazda bir düşüş gözlendi.
Gıda enflasyonu ve tarımsal aracı marjlarının etkisi
Türkiye'de tarımsal üretim döngüsünde üretici ile market fiyatları arasındaki delta farkı, gıda enflasyonunun temel dinamiklerinden biri olarak öne çıkıyor. Ekonomi ve tarım uzmanlarının analizlerine göre, aracı zincirinin uzunluğu, lojistik maliyetler, soğuk zincir eksiklikleri ve ambalajlama giderleri tarladaki fiyatın rafa katlanarak yansımasına neden oluyor.
Küresel tarım piyasalarındaki yapısal dalgalanmalar incelendiğinde, tescilli veri modelleri ve pazar araştırmaları gelişmiş ekonomilerde üretici-tüketici fiyat farkının ortalama %50 ila %100 arasında seyrettiğini gösteriyor. Türkiye'deki bazı meyve ve sebze gruplarında bu farkın %300'ü aşması ise lojistik süreçlerin proaktif bir şekilde optimize edilmesi ve üretici kooperatiflerinin perakende ağındaki rolünün artırılması gerekliliğini ortaya koyuyor.
