Hürmüz Boğazı’nda yaşanan lojistik aksamalar ve tedarik zinciri kırılmaları, küresel enerji dengelerini sarsmaya devam ediyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından yayımlanan Yıl Ortası Elektrik Sektörü Güncellemesi, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzında yaşanan şokun, ülkelerin enerji üretim modellerine bağlı olarak elektrik fiyatlarında tarihi bir ayrışmaya yol açtığını ortaya koydu.
Doğal gaz santrallerinin elektrik fiyatını belirlediği ve dışa bağımlılığı yüksek pazarlarda maliyetler rekor kırarken; güçlü yenilenebilir altyapıya, yüksek batarya kapasitesine ve ucuz yerli gaz kaynaklarına sahip ülkeler bu krizden en az zararla sıyrılmayı başardı.
Asya ve Avrupa'da Fiyatlar Tavan Yaptı
Ortadoğu'daki krizin etkisiyle 2 Mart - 16 Temmuz tarihleri arasında Asya spot LNG fiyatları kriz öncesi döneme kıyasla ortalama %65, Avrupa’nın gösterge gaz fiyatı TTF ise %50’den fazla artış gösterdi. Bu durum, gaz santrallerinin toptan elektrik fiyatlarını doğrudan belirlediği bölgelerde anında yankı buldu.
Japonya: LNG fiyatlarında yaşanan megavatsaat başına yaklaşık 40 dolarlık artış, yılın üçüncü çeyreğine yönelik elektrik vadeli fiyatlarının megavatsaat başına yaklaşık 75 dolar yükselmesine neden oldu. Ülkede ikinci çeyrek elektrik fiyatları %30'un üzerinde sıçradı.
Avrupa Birliği: AB genelinde toptan elektrik fiyatları yılın ilk yarısında ortalama %15 artarak megavatsaat başına yaklaşık 105 dolar seviyesine ulaştı. Almanya'da fiyatlar %17, İtalya'da %18 yükselirken, Birleşik Krallık da artış trendinden payını aldı.
Yenilenebilir Enerji ve Batarya Teknolojisi Kalkan Oldu
Fosil yakıtlardaki fiyat şokuna rağmen, üretkenliğini alternatif kaynaklara kaydıran ülkeler elektrik piyasalarındaki yangını söndürmeyi başardı. IEA raporu, yeşil dönüşümün ve depolama teknolojilerinin kriz anlarında nasıl bir emniyet supabı olduğunu gözler önüne serdi.
İspanya: AB genelindeki yükseliş trendine tezat oluşturacak şekilde, güçlü rüzgar ve güneş üretimi ile yüksek hidroelektrik rezervuarlarının desteğiyle elektrik fiyatlarını %16 düşürmeyi başardı.
Avustralya: Ulusal Elektrik Piyasası'nda ortalama toptan elektrik fiyatı yılın ilk yarısında %30 gerileyerek megavatsaat başına 49 dolara düştü. Yeni batarya yatırımları sayesinde gündüz üretilen fazla elektriğin akşam saatlerine aktarılması üç katına çıkarıldı; böylece yüksek talep saatlerinde pahalı doğal gaz ve kömür santrallerine olan ihtiyaç minimize edildi.
Yerli Gaz ve Sınırlı İthalat Şoku Frenledi
Devasa nüfuslarına ve yüksek enerji taleplerine rağmen bazı küresel aktörler, Hürmüz Boğazı'ndaki krizden doğrudan etkilenmedi.
Hindistan: İthal LNG’nin elektrik üretimindeki payının son derece düşük kalması sebebiyle, bölgedeki savaştan ve spot piyasadaki dalgalanmalardan etkilenmedi. Ülkede toptan elektrik fiyatı ilk yarıda %7 azalarak 48 dolar seviyesine çekildi.
ABD: Küresel pazarlara kıyasla oldukça ucuz olan yerli doğal gaz imkanları sayesinde fiyat geçişkenliğini sınırladı. Yılın başında yaşanan aşırı soğukların etkisiyle ilk yarıda %10 artışla 52 dolara çıkan toptan elektrik fiyatlarının, ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) tahminlerine göre yılın ikinci yarısında %8 gerileyerek 48 dolara düşmesi bekleniyor.
2022 Enerji Krizine Kıyasla Daha Dirençli Bir Tablo
IEA uzmanları, Kuzey Amerika'da devreye giren yeni LNG sıvılaştırma tesislerinin, diğer ihracatçı ülkelerin kapasite artışlarının ve küresel ölçekte büyüyen yenilenebilir enerji payının mevcut krizi yumuşattığına dikkat çekiyor. Yapılan değerlendirmelerde, mevcut şokun elektrik piyasalarına olan etkisinin, 2022 yılında yaşanan yıkıcı küresel enerji krizine kıyasla çok daha sınırlı kaldığı vurgulanıyor.
