Ticaret Bakanlığı, dijital mecraların hızla yaygınlaşmasıyla birlikte tüketicilerin maruz kaldığı aldatıcı ve yönlendirici reklamların önüne geçmek için bir adım attı. Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren "Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" ile yapay zekadan sosyal medya fenomenlerine, yanıltıcı indirimlerden çevre beyanlarına kadar pek çok alanda kurallar sil baştan yazıldı.
1 Ağustos itibarıyla uygulamaya girecek olan düzenleme, tüketici haklarını dijital çağın dinamiklerine göre yeniden şekillendiriyor.
Yapay Zeka Karakterlerine "Açıklama" Zorunluluğu
Gelişen teknolojiyle birlikte reklamlarda sıkça karşımıza çıkan yapay zeka unsurları artık sıkı bir denetim mekanizmasına tabi olacak. Yeni döneme göre, reklamlarda insandan ayırt edilmesi zor olan dijital karakterler kullanıldığında, bu durumun tüketiciler tarafından net bir şekilde anlaşılması sağlanacak. En dikkat çekici yasak ise "dijital kopyalar" alanında oldu. Gerçek bir kişinin yapay zeka ile üretilen kopyasının, bir ürünü bizzat denemiş gibi gösterilmesi ya da tavsiye vermesi tamamen yasaklandı.
Çocuklara Hedefli Reklam Tamamen Yasaklandı
Tüketicilerin internet üzerindeki ayak izlerini ve kişisel verilerini takip ederek yapılan "hedefli reklamcılık" uygulamalarına da şeffaflık ayarı geldi. Şirketler artık reklamın hangi kriterlere dayanarak karşılarına çıktığını ve bu kriterlerin nasıl değiştirilebileceğini kullanıcıya açıkça sunmak zorunda. Öte yandan, en hassas grubu oluşturan çocukların korunması adına, kişisel veriler üzerinden profilleme yapılarak çocuklara yönelik hedefli reklam sunulması tamamen yasak kapsamına alındı.
Fenomenlerin Paylaşımlarına Şeffaflık Ayarı
Sosyal medya dünyasını yakından ilgilendiren düzenlemeyle, influencer ve içerik üreticilerinin kazanç sağladığı paylaşımlardaki belirsizlik son buluyor. Herhangi bir maddi gelir, indirimli ürün, hizmet veya etkinlik katılımı gibi menfaatler karşılığında yapılan tüm paylaşımlarda, ticari amacın gizlenmemesi adına "reklam" veya "tanıtım" ibarelerinin kullanılması zorunlu hale getirildi.
İndirimli Satışlarda "Son 10 Gün" Kriteri
Tüketicilerin en çok mağduriyet yaşadığı konulardan biri olan sahte indirim kampanyalarına karşı da bariyer örüldü. Koşullu satış reklamlarının da indirim kurallarına dahil edildiği yeni sistemde, bir ürünün indirimden önceki fiyatı belirlenirken, o ürünün son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyatı baz alınacak ve üzeri çizilerek gösterilecek. Meyve, sebze gibi çabuk bozulabilen ürünler ile hizmet sektöründeki reklamlarda ise bir önceki fiyat referans kabul edilecek.
"Çevre Dostu" İfadelerine Bilimsel Kanıt Şartı
Firmaların reklamlarında sıkça sığındığı "çevre dostu", "doğa dostu" gibi genel geçer ve altı doldurulmayan çevresel beyanlar, net bir açıklama olmaksızın kullanılamayacak. Bu tür iddialarda bulunan markalar, vaatlerinin ürünün hangi yaşam döngüsüne (üretim, lojistik, imha vb.) ait olduğunu açıkça belirtecek. Ayrıca bu iddialar; yetkili kurumlardan, üniversitelerin ilgili bölümlerinden veya akredite bağımsız kuruluşlardan alınacak belgelerle kanıtlanmak zorunda olacak.
Kumar ve Yasa Dışı Şans Oyunlarına Genişletilmiş Engel
Mevcut mevzuattaki falcı, medyum ve astrolog reklamlarına yönelik yasaklar genişletildi. Yeni düzenleme doğrultusunda, yasa dışı bahis ve kumar oyunlarının yanı sıra her türlü yasa dışı şans oyununa yönelik tanıtım ve reklamlar da tamamen yasak listesine eklendi.
Yorumlara Sıkı Takip ve Firmaların Cevap Süresinde Kısıtlama
İnternet alışverişlerinde yönlendirici etkisi yüksek olan tüketici yorumları da mercek altında. Satın alma sürecinin doğrulanamadığı mecralardaki kullanıcı değerlendirmelerinin yayımlanması yasaklanırken, olumlu ve olumsuz tüm yorumların aynı alanda, eşit erişilebilirlikte sunulması şart koşuldu. Ayrıca şikayet platformlarında firmaların kendilerini savunmaları için tanınan 72 saatlik cevap verme süresi 48 saate indirildi; bu süre zarfında yanıt vermeyen satıcıların süreçleri doğrudan yayımlanacak.
