DİJİTAL ÇAĞIN REKLAM TUZAKLARINA KARŞI BAKANLIKTAN KIRMIZI ÇİZGİ: YENİ DÖNEM BAŞLIYOR
Gelişen teknoloji ve dijitalleşmeyle birlikte tüketicilerin her an maruz kaldığı ticari reklam ve ilanlar, Ticaret Bakanlığı tarafından çok daha sıkı bir mercek altına alınıyor. Bakanlık, özellikle sanal dünyada sıkça karşılaşılan aldatıcı uygulamaların önüne geçmek ve tüketici haklarını en üst seviyede korumak amacıyla "Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği"nde köklü değişikliklere gitti. Resmi Gazete'de yayımlanan ve 1 Ağustos itibarıyla yürürlüğe girecek olan yeni düzenleme, yapay zekadan sosyal medya fenomenlerine kadar geniş bir yelpazede ezberleri bozmaya hazırlanıyor.
Yapay Zeka Karakterlerine ve Dijital Kopyalara Sıkı Denetim
Son dönemde reklam sektöründe hızla yayılan yapay zeka teknolojileri, yeni yönetmelikle sıkı kurallara bağlanıyor. Bundan böyle reklamlarda yer alan ve insandan ayırt edilmesi neredeyse imkansız olan dijital karakterlerin, yapay zeka ürünü olduğu açık, anlaşılır ve fark edilebilir bir şekilde belirtilmek zorunda olacak. Daha da önemlisi; gerçek bir kişinin yapay zeka ile oluşturulmuş dijital kopyasının, bir ürünü bizzat denemiş ya da tavsiye ediyormuş gibi gösterildiği reklamlar tamamen yasaklandı.
Hedefli Reklamcılığa Şeffaflık, Çocuklara Tam Koruma
Kullanıcıların internet üzerindeki ayak izlerini, arama geçmişlerini ve kişisel verilerini analiz ederek kişiye özel sunulan "hedefli reklamlar" için de yeni bir dönem başlıyor. Reklam verenler artık, söz konusu reklamın hangi kriterlere dayanarak karşılarına çıkarıldığını ve bu kriterlerin kullanıcı tarafından nasıl değiştirilebileceğini açık ve kolay erişilebilir bir şekilde sunmakla yükümlü olacak. Öte yandan, en savunmasız kitle olan çocukların verileri üzerinden kişiselleştirilmiş profilleme yapılması ve onlara yönelik hedefli reklam sunulması tamamen yasaklandı.
Fenomen Paylaşımlarında "Netlik" Dönemi ve Şartlı İndirim Oyunu
Sosyal medya içerik üreticileri (influencerlar), iş birlikleri kapsamında elde ettikleri kazanç, indirimli ürün veya etkinlik katılımı gibi her türlü menfaati takipçilerine açıkça beyan etmek zorunda kalacak. Paylaşımlarda reklam niteliğinin net bir şekilde anlaşılmasını sağlayacak "reklam" veya "tanıtım" ibarelerinin kullanılması artık bir tercih değil, yasal bir zorunluluk.
Tüketicilerin en çok mağdur olduğu indirimli satışlar konusunda da kurallar katılaşıyor. Bir şarta bağlı olarak sunulan "koşullu satış" reklamları da artık indirimli satış kurallarına tabi olacak. İndirimli ilanlarda, indirimden önceki fiyat olarak yalnızca son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat baz alınabilecek ve bu fiyatın üzeri çizilebilecek. Meyve ve sebze gibi çabuk bozulabilen ürünler ile anlık hizmetlerde ise bir önceki fiyat kriter alınacak.
"Çevre Dostu" Sloganlarına Akredite Belge Şartı
Firmaların pazarlama stratejilerinde sıkça kullandığı "çevre dostu", "yeşil" veya "doğa dostu" gibi genel geçer ifadeler, altı doldurulmadığı sürece reklamlarda yer alamayacak. Bu tür çevresel beyanların, ürünün yaşam döngüsünün hangi aşamasına (üretim, lojistik, geri dönüşüm vb.) ait olduğunun açıkça belirtilmesi istenecek. Ayrıca bu iddiaların; yetkili kurumlardan, üniversitelerin ilgili bölümlerinden veya akredite bağımsız test kuruluşlarından alınan bilimsel belgelerle ispatlanması zorunlu olacak. Akademik unvanlar da tüketicinin bilgi eksikliğini istismar edecek şekilde yanıltıcı olarak kullanılamayacak.
Sahte Yorumlar Engelleniyor, Şikayet Süresi Düşüyor
İnternetten alışveriş yaparken tüketicilerin en çok güvendiği alan olan "tüketici yorumları" da manipülasyondan temizleniyor. Satın alım sürecinin yasal olarak doğrulanamadığı platformlardaki tüketici değerlendirmelerinin yayınlanmasına izin verilmeyecek. Yorumlar; ürün, teslimat veya satıcı gibi farklı kategorilere ayrılıyorsa, tüm bu başlıklar aynı alanda, dengeli ve kolayca erişilebilir şekilde sunulacak.
Ayrıca şikayet sitelerinde tüketicilerin yazdığı olumsuz yorumlara karşı satıcı veya sağlayıcılara tanınan 72 saatlik cevap verme süresi 48 saate indirildi. Bu süre içinde firmadan açıklama gelmediği takdirde, tüketici şikayeti doğrudan yayına alınacak.
Fal, Medyum ve Yasa Dışı Şans Oyunlarına Geçit Yok
Yönetmelikle birlikte kumar, yasa dışı bahis, falcı, medyum ve astrologlar tarafından verilen hizmetlerin reklam yasaklarının kapsamı daha da genişletildi. "Yasa dışı şans oyunları" da net bir şekilde bu yasak kapsamına dahil edildi. Ticaret Bakanlığı, tüketicilerin tecrübesizliğini istismar eden ve haksız rekabet yaratan tüm bu uygulamalara karşı yürüttüğü yoğun denetimlerin kararlılıkla devam edeceğini vurguladı.
