Cumhuriyetin tozlu raflarından çıkan 1939 tarihli bir kararname, Türkiye'nin enerji arayışlarına dair bilinmeyen bir dönemi aydınlattı. Arşiv belgeleri, Hollandalı bir girişimciye Erzurum'dan Toroslara kadar uzanan geniş bir coğrafyada petrol arama yetkisi verildiğini kanıtlıyor.
İsmet İnönü imzalı gizli petrol hamlesi: Erzurum ve Toroslar için 85 yıl önce düğmeye basılmış
Türkiye’nin enerji bağımsızlığı yolundaki adımlarının kökleri, İkinci Dünya Savaşı’nın hemen öncesine kadar uzanıyor. Araştırmacı Taner Özdemir tarafından gün yüzüne çıkarılan 31 Temmuz 1939 tarihli resmî belge, o dönemde devletin stratejik bir kararla Hollandalı girişimci Y. Roothaan’a petrol arama ruhsatı verdiğini ortaya koyuyor.
Devletin en üst kademesinden onay
Dönemin İcra Vekilleri Heyeti tarafından hazırlanan ve Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün imzasını taşıyan kararname, projenin devlet nezdindeki ciddiyetini gözler önüne seriyor. Söz konusu izin; Erzurum, Hasankale ve Tercan hattını kapsarken, aynı zamanda Adana’nın Toros eteklerini de içine alan geniş bir alanı hedefliyor. Genelkurmay Başkanlığı’nın onayı ve Dahiliye Vekâleti’nin teklifiyle şekillenen bu süreç, petrol arama faaliyetlerinin sadece ekonomik değil, aynı zamanda yüksek güvenlikli ve stratejik bir mesele olarak ele alındığını kanıtlıyor.
Palandöken’in jeolojik önemi
Belgeyi inceleyen Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi Taner Özdemir, bu girişimin bölgenin jeolojik potansiyeline dair erken dönemde yapılmış önemli bir keşif olduğunu vurguluyor. Özdemir, "Erzurum, sadece tarihî bir merkez değil, yer altı kaynakları bakımından da Cumhuriyet’in ilk yıllarında mercek altına alınan bir coğrafyaydı. Palandöken’in petrol arama sahası olarak belirlenmesi, devletin o yıllarda bölgenin jeolojik yapısına dair ciddi tespitlerde bulunduğunu gösteriyor" değerlendirmesinde bulundu.
Unutulan bir vizyonun izinde
Bugün enerji dünyasında yaşanan hareketlilik, 1939 yılında atılan bu adımların ne kadar vizyoner olduğunu bir kez daha hatırlatıyor. Uzmanlar, Erzurum’un sadece bir geçiş hattı değil, doğrudan bir enerji merkezi olarak değerlendirildiği bu tarihsel sürecin, günümüzdeki bilimsel çalışmalar için de önemli bir referans noktası oluşturduğuna dikkat çekiyor. Arşivlerden çıkan bu belge, Türkiye’nin yer altı zenginliklerini keşfetme hedefinin neredeyse bir asırlık bir geçmişe dayandığını tescilliyor.
