Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) envanterinde süresi dolan veya kullanım dışı kalan klasik mühimmat, roket, füze ve mayınlar, Kırıkkale’nin Yahşihan ilçesindeki Mühimmat Ayırma ve Ayıklama Tesisi'nde (MAAT) yüksek güvenlik standartlarıyla işleniyor. Toplam 216 bin metrekarelik alana kurulan dev kompleks; 12 atölye, 17 hizmet binası ve 3 mühimmat deposuyla savunma sanayi atıklarını çevreye duyarlı birer ekonomik değere dönüştürüyor.
Tesiste görev yapan subay, astsubay, sivil memur ve uzman işçiler; iş sağlığı, patlayıcı güvenliği ve teknik donanım konularında kapsamlı eğitimlerden geçerek süreçleri yönetiyor.
Çapı 60 santimetreye varan mühimmata modüler müdahale
MAAT bünyesinde kabul edilen mühimmatlar, türlerine ve fiziksel boyutlarına göre kategorize edilerek özel atölyelere yönlendiriliyor. Süreç şu uzmanlık birimlerinde yürütülüyor:
F-20 Atölyesi: Kovansız mühimmatlar ve havan topları.
F-30 Atölyesi: Kovanlı mühimmatlar ile kara mayınları.
F-40 Atölyesi: Roketler ve füze sistemleri.
Modüler altyapı sayesinde 40 milimetreden 600 milimetreye kadar değişen geniş bir yelpazedeki mühimmat, otomasyona dayalı emniyet protokolleriyle sökülüyor. Bu aşamada tapa, ateşleyici, patlayıcı dolgu ve metal gövde birbirinden güvenle ayrılıyor. Standart yöntemlerle müdahale edilemeyen hassas mühimmatlar ise komisyon kararıyla F-50 Su Jeti ile Kesim Atölyesi’ne alınarak su jeti, şerit testere ve giyotin pres aracılığıyla soğuk kesim işleminden geçiriliyor.
Tehlikeli aşamalarda insan eli değmeyen otomasyon
Patlayıcıların tahliye edildiği F-60 Atölyesi'nde tüm operasyonlar insansız olarak, uzaktan kumandalı kontrol odalarından idare ediliyor. Otomatik konveyör hatlarıyla sıcak sulu boşaltma istasyonlarına taşınan mühimmat gövdelerindeki patlayıcı eritilerek tahliye ediliyor.
Eritilen TNT, B-Terkibi ve amatol gibi patlayıcılar kurutulup şekillendirildikten sonra insan müdahalesi olmadan otomatik tartım ve paketleme sistemine aktarılıyor. Süreçte kullanılan su, arıtma tesisinde filtrelenerek kapalı devre sistemle tekrar üretime dahil ediliyor.
Ayrıştırma esnasında ortaya çıkan hassas bileşenler (tapa, buster ve ateşleyiciler) F-80 Zırhlı Yakma Fırını’nda; patlayıcı dolgulu kutular ise F-81 Atölyesi’ndeki robotik sistemler ve statik fırınlar vasıtasıyla güvenle imha ediliyor. Flaş fırınlarında gazları arıtılan gövdeler, ulusal ve Avrupa Birliği çevre normlarına tamamen uygun hale getiriliyor.
Savunma sanayisi artıklarından hammaddeye
Tehlikeli bileşenlerinden arındırılan metaller, F-70 Son İşlem Atölyesi'nde niteliği bozulacak şekilde preslenerek çelik, alüminyum, bakır ve pirinç sanayisine geri kazandırılıyor. Ahşap koruma ambalajları yetkili marangozlarca palet üretimine yönlendirilirken, kimyasal emdirilmiş sandıklar F-130 Ahşap Yakma Atölyesi’nde enerji üretimi amacıyla yakılıyor. Diğer tüm yan atıklar ise protokoller kapsamında lisanslı geri dönüşüm firmalarına aktarılıyor.
NATO standartlarında AQAP-2110 sertifikalı dev tesis
Çevreye zarar vermeden bertaraf amacıyla 2007 yılında temelleri atılan tesis; Milli Savunma Bakanlığı (MSB), ROKETSAN ve NATO Destek ve Tedarik Ajansı (NSPA) iş birliğiyle yürütülen modernizasyon projesiyle bugünkü yüksek teknoloji altyapısına kavuştu.
5 Şubat 2020’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla açılan tesis, 1 Aralık 2022’de tamamlanan modernizasyonunun ardından NSPA tarafından uluslararası yeterlilik sertifikası aldı. MSB Kalite Güvence Daire Başkanlığı denetimlerini başarıyla tamamlayarak AQAP-2110 Kalite Güvence Belgesi'ni kazanan komplekste, fabrikasyon ve firma düzeyinde mühimmat ıslah ile bakım süreçleri yürütülmeye devam ediyor.
