BETÜL APAYDIN SALİM/ ÖZEL HABER
ABD Hava Kuvvetleri’ne ait üç F-15E Strike Eagle savaş uçağının Kuveyt hava sahasında müttefik bir ülkenin uçağı tarafından düşürülmesi, modern askeri havacılık tarihinin en dikkat çekici dost ateşi vakalarından biri olarak kayıtlara geçti.
İran’a karşı başlatılan Epic Fury Operasyonu sırasında yaşanan bu olay, koalisyon operasyonlarında komuta-kontrol sistemlerinin, dost-düşman tanıma mekanizmalarının ve pilot tecrübesinin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Defence Turk Yayın Koordinatörü ve savunma sanayii uzmanı Ahmet Alemdar, bu çarpıcı olayın arka planına ilişkin Yeni Birlik’e değerlendirmelerde bulundu.
Öncelikle bu olayın genel çerçevesini anlatır mısınız? Kuveyt hava sahasında tam olarak ne yaşandı?
Ahmet Alemdar: Kuveyt hava sahasında gerçekleşen dost ateşi vakası trajik bir olay Amerikan havacılık tarihine geçti. İran’a karşı başlatılan Epic Fury Operasyonu kapsamında görev alan ABD Hava Kuvvetlerine ait 3 adet F-15E Strike Eagle savaşı uçağı dost ateşi sonrasında düştü. ABD’nin 21. Yüzyılda, tek olay eksenindeki en fazla hava aracı kaybı verildi. Savaş uçaklarının Kuveyt Hava Kuvvetleri'ne (KAF) ait bir F/A-18 Hornet tarafından düşürülmesi ise modern askeri havacılık tarihinin en büyük komuta-kontrol ve tanımlama vakalarından biri olarak kayıtlara geçti.
Yakın geçmişte benzeri görülmemiş bu olay ise; ağ merkezli harp konseptlerinin, öz savunma ve dost/düşman tanıma sistemleri (IFF) ile müttefikler arasındaki müşterek ve bütünleşik operasyon yeteneklerinin kriz anlarında nasıl çökebildiğinin gösterimi oldu.
Amerikan ‘Kartalına’ Kuveyt’ten…
1 Mart 2026 tarihinde gerçekleşen olaya ilişkin ABD Merkez Kuvvetleri Komutanlığı’nın (CENTCOM) ilk açıklamasında ‘Kuveyt hava savunma unsurlarının’ dost ateşi sonucu üç uçağın düştüğü bildirildi. Bunun üzerine Kuveyt’in sahip olduğu kara tabanlı hava savunma operatörlerinin bir hatası sonucu olayın gerçekleştiği ilk değerlendirmelerin konusu oldu.
Takip eden süreçte hem CENTCOM hem de Kuveyt yetkilileri olayın KAF bağlısı F/A-18 Hornet savaşından ateşlenen füzelerden dolayı yaşandığı anlaşıldı. Her iki durumda ortada ciddi bir komuta-kontrol (C2) zafiyeti ve teknik eksiklerin olduğu gerçeğini göstermektedir.
Kuveyt Hava Kuvvetleri uzun süredir ABD menşeli sistemleri kullanıyor. Buna rağmen böyle bir hata nasıl ortaya çıkmış olabilir?
Ahmet Alemdar: Kuveyt Hava Kuvvetleri (KAF), uzun bir süredir ABD menşei savunma ve havacılık çözümlerini işlettiği bilinmektedir. Birinci Körfez Savaşı'ndan sonra gelişen dönemde KAF, önemli ölçüde F/A-18 C/D Hornet savaş uçaklarını işletti. Bu alışkanlık korunup daha modern aviyoniklere (AESA radar gibi) sahip F/A-18E/F Super Hornet platformları envantere alındı.
KAF bünyesindeki F/A-18 Hornet savaş uçakları, küçük bir coğrafyaya sahip olan ülkenin hava sahasını korumada önemli görevler üstlenmektedir. Yani son gelişmeler neticesinde birden gelişen bir görev tanımı değildir. Savaş uçakları hava savunma görevleri için gerekli kabiliyetlere, pilotlar ise gerekli eğitimlere sahiptirler. Kuveytli pilotların pilotaj eğitimleri ABD standartlarında olmasına rağmen yaşanan vaka trajedi ile sonuçlandı.
Çünkü pilotların bu kadar büyük ölçekli ve çok uluslu karmaşık hava harekâtlarında, yoğun stres altında görev yapmak gibi bir tecrübeleri yoktur. Özellikle böylesine büyük çaplı bir harekât ortamında karar verme ve hedef ayrıştırma konusunda muharebe tecrübesine sahip değillerdi.
Olayda düşürülen F-15E Strike Eagle uçakları nasıl platformlar? Bu savaş uçaklarının özellikleri ve operasyonlardaki rolü nedir?
Ahmet Alemdar: ABD Hava Kuvvetleri'nin (USAF) bölgeye konuşlandırdığı platformlar hem nitelik hem görev profilleri olarak farklılık göstermektedir. Muharip savaş uçakları olarak bakıldığında F-15E Strike Eagle önemli bir konuma sahiptir. Çok rollü yapıdaki uçaklar hem derin taarruz hem de hava üstünlüğü görevlerini aynı anda icra edebilecek donanımdadır.
Çift motorlu, iki kişilik (Pilot ve Silah Sistem Subayı) mürettebata sahiptir. Olay yaşanıncaya kadar F-15 serisi savaş uçakları havacılık tarihinde hava-hava muharebelerinde yenilgisiz (105-0) olarak kabul ediliyordu. Vakaya konu olan F-15E modeli ise daha ağırlıklı olarak hava-yer görevlerinde kullanılmaktadır.
Buna karşın yine F-15E savaş uçaklarının gerek Çöl Fırtınası Operasyonu'nda Mi-24 helikopterinin düşürülmesi ya da İran yapımı Shahed kamikaze insansız hava araçlarına karşı önleme gibi görevlerde kullanıldığı oldu.
Tek bir F/A-18 uçağının üç F-15E’yi vurabilmesi nasıl mümkün oldu?
Ahmet Alemdar: Kuveyt Hava Kuvvetlerine ait tek bir F/A-18 Hornet savaş uçağından aynı anda ateşlenen ve üç adet F-15E uçağını düşürülmesi farklı senaryoları gündeme getirmektedir. Dost ateşine konu hava-hava füzelerinin tipleri bu noktada önemli:
1- Görüş içi füzeler AIM-9 Sidewinder:
Bu füzeleri ateşlemek için pilot hedeflerle görsel teması gerekli yani yakın olması lazım. Karmaşık ortamda tespit ettiği hedeflerin İran'a ait savaş uçakları (Mig-29 ile arkadan bakıldığında kuyruk ve motor yapısı benzerlik gösterir) olarak değerlendirerek bu nedenle angajmanı gerçekleştirmiş olabilir.
2- Görüş ötesi füzeler AIM-120 AMRAAM
Burada ise benzer şekilde dost uçaktan gelen radar sinyallerini tehdit olarak algılamamış olabilir. Ancak ne zaman ki AIM-120 füzesi kendi radarı ile son dalış fazına geçtiğinde uçaklar ve mürettebatın kaçınma yapması gerekirdi. Tabii burada kısıtlı zamandan yani saniyelerden bahsedilmektedir.
Vurulan F-15E savaş uçaklarındaki durum ise elektronik ve yazılımsal körlük durumudur. Savaş uçaklarındaki öz savunma sistemi olarak bulunan Elektronik Harp ve Radar İkaz Alıcı (RWR) sistemleri, tehdit kütüphanesine göre çalışmaktadır. F-15 savaş uçağının RWR sistemi, kendisini tarayan Kuveyt F/A-18 Hornet savaş uçağını radar sinyallerini "Müttefik/Tehdit Değil" olarak sınıflandırmış olabilir.
Kuveyt hava sahasında yaşanan bu olay, çok uluslu hava operasyonlarında komuta-kontrol sistemlerinin işleyişi hakkında bize ne söylüyor?
Ahmet Alemdar: Yaşanan vaka temelde bölgesel hava savunmasının merkezindeki komuta-kontrol (C2) mimarisinin yetersizliğini göstermektedir. Normal şartlarda Orta Doğu'daki tüm koalisyon hava hareketliliği, Katar'daki Birleşik Hava Harekât Merkezi (CAOC) tarafından AWACS (Havadan Erken İhbar ve Kontrol) uçakları aracılığıyla koordine edilmektedir.
Kuveytli F/A-18 Hornet pilotunun, CAOC onayı olmadan üç hedefe karşı hava-hava füzelerini ateşlemesi, angajman yetkisinin kontrolsüz bir şekilde alt kademelere veya doğrudan pilota devredildiğini göstermektedir.
Kuveyt yer kontrolörleri (GCI) ile havada harekâtı yöneten AWACS unsurları arasında "Tek Birleştirilmiş Hava Resmi" (SIAP) paylaşılamaması da muhtemeldir. Her iki taraf kendi radar ekranlarındaki farklı ve eksik resme göre hareket etmektedir.
Komuta zincirindeki kopukluk sonucunda F/A-18 Hornet pilotunun o kaotik ortamda kendi inisiyatifiyle tetiğe basmasına zemin hazırlandı. Vakada sadece uçak kayıplarının olması, can kaybının olmaması ise daha büyük bir kaosa sürüklenilmemesini sağladı.
