Sosyal medya platformu TikTok'ta daha önce slime yoğurma ve sanal halay gibi içeriklerle gündeme gelen canlı yayın akımlarına, Kâbe'nin üç boyutlu görüntüsü kullanılarak yapılan sanal tavaf yayınları eklendi.
Bu yayınlarda kullanıcıların isimlerini taşıyan dijital karakterler Kâbe maketi veya görüntüsü etrafında döndürülürken, izleyiciler gerçek parayla satın aldıkları jetonları hediye olarak göndererek zemzem ikramı, şeytan taşlama ve dua animasyonları talep ediyor.
İncelenen örnek bir yayında 1 jetonluk hediyeye "İsmin nurlanır, gül yağar", 10 jetona "Adına kafile katılır", 100 jeton ve üzerine "Harem ışıkları yakılır", 500 jeton ve üzerine ise "Kâbe nurlanır, büyük dua" seçeneklerinin sunulduğu görüldü.
TikTok'un Türkiye tarifesinde 350 jetonun 235 TL'den satıldığı baz alındığında, 10 jeton yaklaşık 7 TL, 100 jeton 67 TL ve 500 jeton 336 TL'ye karşılık geliyor. Aynı anda 45 kişinin katıldığı ve 79 sanal tavafın tamamlandığı bir yayında ise beş kullanıcının toplam 62 jeton (yaklaşık 42 TL) harcadığı tespit edildi.
İlahiyatçılardan "dinî değerlerin istismarı" uyarısı
Konuyu değerlendiren İlahiyatçı Prof. Dr. Yasin Pişgin, sosyal medyanın ticari bir yapıya dönüştüğünü ve insanların manevi duygularının bu sistemde kazanç aracı haline getirildiğini belirtti.
Kâbe görüntüsü veya maketi etrafında yapılan sanal dönüşlerin hiçbir şekilde ibadet yerine geçmeyeceğini vurgulayan Pişgin, "Sanal medya üzerinden bunları bir kazanç aracına dönüştürmek dinî değerlerin istismarıdır. Zemzem ikram etmek güzel bir davranıştır ancak bunu sanal hediyelere, bağışlara ve maddi çıkarlara bağlamak kesinlikle dine uygun ve caiz değildir" ifadelerini kullandı.
Kullanıcılar sanal yayınlara neden para gönderiyor?
İzleyicilerin gerçek bir hac veya umre ibadeti olmadığını bilmelerine rağmen bu yayınlara para harcamasının arkasındaki nedenleri değerlendiren Psikolog Sümeyye Demiroğlu, bu davranışın yalnızca bilgisizlik veya kandırılmayla açıklanamayacağını söyledi.
Kullanıcıların bu yayınlara yönelmesinde bir topluluğa ait hissetme, görünür olma, manevi yakınlık kurma ve kendini özel bir deneyimin parçası olarak görme gibi psikolojik ihtiyaçların etkili olabileceğine dikkat çeken Demiroğlu, dijital görüntünün yapaylığı ile kişinin hissettiği duygunun gerçekliği arasındaki ayrıma işaret etti. Demiroğlu, insanların ekrandaki görüntünün kurgu olduğunu bilmesinin o görüntünün kendilerinde uyandırdığı manevi duyguyu engellemediğini ifade etti.