Türkiye yakın tarihinin en çok konuşulan isimlerinden Mahir Çayan, bir dönemin sokakları kadar fikir dünyasında da iz bıraktı. Onu “sadece bir isim” olmaktan çıkaran şey, son ana kadar süren kararlılığıydı. Kızıldere’de yaşananlar ise aradan geçen yıllara rağmen hâlâ aynı soruları canlı tutuyor. Cevaplar, dönemin gerilimi kadar anlatımların farklılığında saklı.
Mahir Çayan Nereli?
Mahir Çayan nereli sorusunun yanıtı nettir: Mahir Çayan, 15 Mart 1946’da Samsun’da doğdu. Ailesinin köklerinin Amasya hattına uzandığına dair bilgiler bulunsa da kamuoyunda “Samsun doğumlu” kimliğiyle bilinir. Ortaokul ve lise eğitimini İstanbul’da Haydarpaşa Lisesi’nde tamamlaması, gençlik yıllarının önemli bölümünü İstanbul’da geçirdiğini gösterir. 1946 doğumlu olan Çayan, 30 Mart 1972’de hayatını kaybettiğinde 26 yaşındaydı.
Eğitim Yılları ve Siyasi Hattın Şekillenmesi
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne 1963’te kaydolduktan sonra eğitimine Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde devam etti. Bu yıllarda TİP ve öğrenci hareketleriyle temas kurması, siyasal yönelimini hızla belirginleştirdi. Fikir Kulüpleri Federasyonu içinde etkinleşmesi ve ardından DEV-GENÇ sürecinde öne çıkması, onu dönemin gençlik hareketinin en bilinen figürlerinden birine dönüştürdü. Mahir Çayan ismi, kısa sürede teorik üretim ve örgütlenme pratiğiyle birlikte anılmaya başladı.
Mahir Çayan Nasıl Öldü?
Mahir Çayan nasıl öldü sorusu, doğrudan 30 Mart 1972 Kızıldere Olayına uzanır. Mahir Çayan ve beraberindeki grup, Tokat’ın Niksar ilçesine bağlı Kızıldere köyünde bir evde kuşatıldı. Teslim ol çağrılarına karşılık verildiği ve ardından silahlı çatışmanın başladığı aktarılır. Çayan, çatışma sırasında aldığı kurşun yarasıyla yaşamını yitirdi.
Kızıldere’ye Giden Yol
Bu dönemde amaç, idamları gündemde olan Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan’ın serbest bırakılmasına dönük bir baskı zemini oluşturmaktı. Ünye’de NATO’ya ait radar istasyonunda çalışan yabancı teknisyenlerin kaçırılması, bu gerilimin en kritik aşaması olarak kayda geçti. Ardından Kızıldere’deki eve geçilmesiyle süreç hızla çatışmaya evrildi. O gün, hem rehineler hem de evdeki isimler açısından “geri dönüşsüz” bir kırılma yaşandı.
Mahir Çayan’ı Kim Öldürdü?
Mahir Çayan’ı kim öldürdü sorusunda kamuoyuna yansıyan temel çerçeve, Kızıldere’deki operasyonu yürüten güvenlik güçleriyle yaşanan çatışmadır. Olay, resmi anlatımlarda “operasyon ve çatışma” vurgusuyla aktarılırken; farklı siyasi çevreler, kullanılan güç ve yöntemlere ilişkin yıllardır tartışma yürütür. Bu nedenle “kim” sorusu çoğu zaman tek bir kişiye değil, operasyonu gerçekleştiren güvenlik yapılanmasına işaret eder. Bugün de aynı başlık, tarihsel okuma ve siyasi hafıza üzerinden farklı yorumlarla gündemde kalır.
Kızıldere’de Ne Oldu?
Kuşatma sırasında evin yoğun ateş altında kaldığı, çatışmanın kısa sürede ölümcül bir boyuta ulaştığı anlatılır. Mahir Çayan’ın yanı sıra gruptan çok sayıda isim hayatını kaybetti; olaydan sağ kalan tek kişinin Ertuğrul Kürkçü olduğu bilgisi öne çıkar. Kızıldere, bu yönüyle yalnızca bir “operasyon” değil, 1970’ler Türkiye’sinin sert siyasal ikliminin sembol başlıklarından biri hâline geldi. Mahir Çayan nereli, Mahir Çayan nasıl öldü ve Mahir Çayan’ı kim öldürdü sorularının aynı anda aranmasının nedeni de tam olarak bu tarihsel düğümdür.
Mahir Çayan’ın Kısa Biyografisi
THKP-C çizgisinin kurucu kadrosunda yer alan Mahir Çayan, şehir gerillası modelini savunan yaklaşımıyla bilindi. Yazıları ve tezleri, dönemin sol içi tartışmalarında belirleyici bir etki yarattı. 1970’te Gülten Savaşçı ile evlendi; 1971’de tutuklanıp cezaevine konulduktan sonra firar ederek yeniden yeraltına geçti. 30 Mart 1972’de Kızıldere’de hayatını kaybetmesi, Türkiye’de devrimci hareket tarihinin en çok konuşulan dönemeçlerinden biri olarak kaldı.
