TRT 1’in tarih temalı dizisi Mehmed: Fetihler Sultanı, her bölümüyle Osmanlı döneminin önemli şahsiyetlerini ekrana taşımaya devam ederken, 67. bölümde diziye katılacak olan Ali Kuşçu karakteri büyük bir ilgi uyandırdı. Astronomi, matematik, kelam, fıkıh, fizik ve dil bilimleri gibi birçok alanda derinleşmiş bir ilim adamı olan Ali Kuşçu’nun hayatı, dizinin etkisiyle yeniden gündeme geldi.
Özellikle “Ali Kuşçu kimdir?”, “Ali Kuşçu nereli, ne zaman yaşadı?”, “Ali Kuşçu ne iş yapmıştır, hangi bilimsel alanlarda çalışmıştır?” gibi sorular, arama motorlarında en çok araştırılan konular arasında yer aldı. Ayrıca karakteri kimin canlandıracağı da merak konusu oldu. İşte tarihi kaynaklara dayanan bilgilerle Ali Kuşçu’nun hayatı, eserleri ve Mehmed Fetihler Sultanı dizisindeki yeri...
Mehmed Fetihler Sultanı’nda Ali Kuşçu karakterini kim oynuyor?
TRT 1 ekranlarında yayınlanan Mehmed: Fetihler Sultanı dizisinde Ali Kuşçu karakterine Özbek oyuncu Javohir Zokirov hayat verecek. Yapım ekibi, Orta Asya kökenli bir Türk-İslam bilginini, kökenine uygun bir oyuncuyla izleyiciyle buluşturmayı tercih etti. Özbekistanlı genç oyuncu Javohir Zokirov, Türk televizyon dünyasında ilk kez rol alıyor.
Zokirov’un canlandıracağı Ali Kuşçu karakteri, Osmanlı İmparatorluğu’na bilimin ve aklın ışığını getiren nadir şahsiyetlerden biri olarak dizinin dramatik yapısına bilimsel bir boyut katacak.
Ali Kuşçu’nun doğum yeri, çocukluğu ve eğitimi
Asıl adı Alaeddin Ali olan Ali Kuşçu’nun, doğum tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte, 15. yüzyılın başlarında, bugünkü Özbekistan’ın Semerkant şehrinde dünyaya geldiği kabul edilir. Babası, Uluğ Bey’in doğancıbaşısı olduğu için “kuşçu” lakabıyla tanındı.
Küçük yaşlardan itibaren üstün zekâsı ve bilimsel merakıyla dikkat çeken Ali Kuşçu, dönemin en ileri bilim merkezlerinden biri olan Semerkand’da eğitim aldı. Burada Uluğ Bey, Kadızade-i Rumi ve Gıyaseddin Cemşid gibi devrin en büyük astronomi ve matematikçileriyle çalışma imkânı buldu.
Astronomi ve matematikteki öncü çalışmaları
Ali Kuşçu'nun, astronomi ve matematik alanında yaptığı çalışmalar sadece Osmanlı için değil, tüm İslam dünyası için bir dönüm noktası olarak kabul edilir. Uluğ Bey’in kurduğu Semerkand Gözlemevi’nde görev alan Ali Kuşçu, Zic-i Uluğ Bey adlı meşhur yıldız kataloğunun tamamlanmasında aktif rol oynadı.
Ayrıca, Çin'e gönderilerek ilmini geliştirmesi istenen Ali Kuşçu, bu seyahati sırasında dünyanın çevresini, meridyenleri ve yüzölçümünü hesaplama konusunda önemli bilgiler edindi. Dönüşünde ise daha sistematik astronomik çalışmalar yaptı.
Osmanlı’ya gelişi ve Fatih Sultan Mehmet ile ilişkisi
Ali Kuşçu'nun Osmanlı’ya gelişi, bilim tarihinin en önemli olaylarından biri olarak görülür. Fatih Sultan Mehmet, onun ilmine olan hayranlığı nedeniyle, 1473 yılında Uzun Hasan üzerine düzenlediği seferde kendisini de yanında götürdü.
Sefer dönüşü Ayasofya Medresesi'ne müderris olarak tayin edilen Ali Kuşçu, burada verdiği derslerle İstanbul’u adeta bir bilim merkezi hâline getirdi. Onun derslerine sadece öğrenciler değil, devrin önemli ilim adamları da büyük ilgi gösterdi.
Farklı alanlardaki eserleri ve katkıları
Ali Kuşçu, yalnızca bir astronom ya da matematikçi değildi; aynı zamanda kelam, fıkıh, dil bilimleri ve mekanik alanlarında da eserler verdi. Bilimsel çalışmaları, hem teorik hem de uygulamalı yönleriyle dikkat çeker.
Astronomi ve matematik alanındaki eserleri:
Risale fi’l-Hey’e
Risale fi’l-Hisab
Er-Risaletü’l-Fethiyye
Er-Risaletü’l-Muhammediyye
Şerh-i Zic-i Uluğ Beg
Şerhu’t-Tuhfeti’ş-Şahiyye
Kelam ve fıkıh alanındaki çalışmaları:
Eş-Şerhu’l-Cedid ale’t-Tecrid
Haşiye ale’t-Telvih
Dil ve gramer alanındaki eserleri:
Şerhu’r-Risaleti’l-Vaziyye
Risale fi Vazi’l-Müfredat
Unküdü’z-Zevahir
Şerhu’ş-Şafiye li’bnil-Hacib
Risale fi’l-Hamd
Bu çalışmalar sadece döneminin değil, sonraki yüzyılların da bilim dünyasını etkilemiş, medreselerde ders kitabı olarak okutulmuştur.
Ali Kuşçu'nun vefatı ve ardında bıraktığı miras
Ali Kuşçu’nun vefat tarihi net olarak bilinmese de, 1474 yılında İstanbul’da hayatını kaybettiği kabul edilmektedir. Ardında bıraktığı sayısız eser ve yetiştirdiği talebelerle, Osmanlı ilim dünyasında bir “aydınlanma dönemi” yaşanmasına öncülük etmiştir.
Onun bilimsel yaklaşımı, sadece İslam dünyasında değil, Batı’da da takdirle karşılanmış; özellikle gök bilimleri ve matematik alanındaki katkıları, yüzyıllar boyunca kaynak olarak kullanılmıştır.
Javohir Zokirov kimdir, hangi projelerde yer aldı?
Diziye Ali Kuşçu karakteriyle dahil olan Javohir Zokirov, Özbekistan’da doğmuş genç bir oyuncudur. Türkiye’de ilk kez bir projede yer alan Zokirov, daha önce Özbekistan’da çeşitli tiyatro oyunlarında ve bağımsız sinema projelerinde sahne aldı. Özbekistan Sanat Enstitüsü mezunu olan oyuncu, Türkçe’yi akıcı şekilde konuşmakta ve Osmanlı dönemine ait terminolojiye hâkim olmasıyla dikkat çekmektedir.
Mehmed: Fetihler Sultanı dizisinde Ali Kuşçu gibi derinlikli bir karakteri canlandıracak olması, oyuncunun kariyerinde büyük bir dönüm noktası olarak görülüyor.
