Suriye’de uzun yıllardır tartışma konusu olan Kürt vatandaşlık sorunu, 2026 yılına gelinirken tarihi bir gelişmeyle yeniden gündemde. Ülke topraklarında yaşayan Kürt kökenli nüfusun önemli bir bölümü, 1962 yılında Haseke ilinde gerçekleştirilen olağanüstü nüfus sayımı sonrası kayıt dışı bırakılmıştı. O tarihten bu yana vatandaşlık haklarından mahrum bırakılan bu topluluk, Suriye’de resmi statüye sahip olamayan bir grup olarak yaşamını sürdürmek zorunda kaldı.
Ancak 16 Ocak 2026 tarihinde Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara tarafından imzalanan “2026 Yılı 13. Kararname”, bu konuda köklü bir değişikliğe işaret ediyor. Kararnameyle birlikte, Suriye Kürtlere vatandaşlık mı veriyor, kimleri kapsıyor, uygulama nasıl işleyecek? gibi sorulara yönelik resmi yanıtlar da netleşmeye başladı.
Suriye Cumhurbaşkanlığı kararnamesi neyi kapsıyor, kimler yararlanacak?
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara tarafından 16 Ocak 2026 tarihinde imzalanan kararnameye göre:
1962 yılında Haseke ilinde yapılan olağanüstü nüfus sayımı sırasında kayıt dışı bırakılan tüm Kürt kökenli kişiler, resmen Suriye vatandaşlığına dahil edilecek.
Bu kişiler, vatandaşlık verilmesi sonrası tüm hak ve yükümlülükler bakımından diğer Suriye vatandaşlarıyla eşit statüde olacak.
İçişleri Bakanlığı, uygulamanın yürütülmesi için idari işlemleri hızlandıracak.
Vatandaşlık süreci, ilgili yerel idarelerle koordineli şekilde yürütülecek.
Bu kararla birlikte, on binlerce Kürt kökenli bireyin hukuki statüsü değişecek, eğitim, sağlık, çalışma ve seyahat gibi temel vatandaşlık haklarına erişimi mümkün hale gelecek.
Suriye Kürtlere neden daha önce vatandaşlık vermemişti?
Suriye’deki Kürt nüfusun vatandaşlık sorunu, esasen 1962 yılında Baas rejimi döneminde Haseke bölgesinde yapılan olağanüstü nüfus sayımıyla başlamıştı. Bu sayımın ardından on binlerce Kürt, “yabancı” ya da “kayıt dışı” olarak tanımlanmış ve resmi vatandaşlık haklarından mahrum bırakılmıştı.
Bu durum, yıllarca süren hak ihlallerine yol açtı:
Kimlik belgesi verilmeyen bireyler, resmi eğitim kurumlarına kayıt yaptıramadı.
Devlet memuru olamadılar, kamu hizmetlerinden yararlanamadılar.
Mülkiyet hakkı, oy kullanma hakkı gibi temel anayasal haklar tanınmadı.
Suriye’deki iç savaş süreci boyunca bu statüdeki Kürtlerin durumu daha da belirsiz hale geldi. Ancak 2026 yılında atılan bu adım, Kürt vatandaşlık meselesinde devlet nezdinde ilk defa kapsamlı ve kalıcı bir çözüm iradesi olarak değerlendiriliyor.
İçişleri Bakanlığı vatandaşlık talimatı ne içeriyor, uygulama nasıl işleyecek?
Suriye İçişleri Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin ardından uygulama süreci için resmi talimat yayınladı. Bu talimatta şu detaylara yer verildi:
Kayıt dışı Kürt kökenli bireylerin kimlik belgeleri düzenlenecek.
Vatandaşlık verilen kişiler için nüfus kayıtları, sosyal güvenlik numaraları ve pasaport işlemleri hızla tamamlanacak.
Yerel idari birimler ve sivil toplum temsilcileriyle işbirliği yapılacak.
Uygulamanın özellikle Haseke, Kamışlı, Afrin ve Kobani gibi Kürt nüfusun yoğun yaşadığı bölgelerde başlatılması bekleniyor.
Bakanlık, sürecin adil, şeffaf ve hızlı bir şekilde tamamlanması için özel komisyonlar oluşturmayı planlıyor.
Kürtler bu gelişmeye nasıl yaklaşıyor, tepkiler ne yönde?
Suriye’de yaşayan Kürt topluluklar ve yurtdışındaki Kürt diasporası açısından bu karar, tarihi bir gelişme olarak görülüyor. Uzun yıllardır vatandaşlık hakkından mahrum bırakılan bireyler, nihayet temel haklarına kavuşma fırsatı elde ediyor.
Ancak bazı çevrelerde temkinli bir yaklaşım da söz konusu. Özellikle:
Siyasi güvenceler verilmeden bu adımın kalıcı olmayabileceği,
Seçim odaklı bir hamle olabileceği,
Vatandaşlık verilirken bazı ayrımcı uygulamaların olabileceği yönünde endişeler dile getiriliyor.
Buna karşılık, kararnamenin yasal bir metne dayanması, uygulama talimatlarının resmi olarak yayınlanması ve idari süreçlerin başlatılması, sürecin samimi ve sistemli olduğunu gösteriyor.
Dışişleri Bakanı Fidan’dan açıklama: YPG/SDG, Kürtleri temsil etmiyor
Gelişmelerin ardından Türkiye cephesinden gelen açıklama da dikkat çekti. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, yaptığı değerlendirmede, YPG/SDG yapılanmasının Suriye Kürtlerini temsil etmediğini belirtti. Fidan’a göre:
YPG/SDG, terör örgütü PKK’nın uzantısıdır.
Suriye’de yaşayan Kürt halkının bu yapıyla ilişkilendirilmesi yanlıştır.
Türkiye, Suriye Kürtlerinin meşru haklarına karşı değildir; ancak bu hakların terörle ilişkilendirilmeden, gerçek sivil yapılarla tanınması gerektiğini savunmaktadır.
Bu açıklama, Suriye'de vatandaşlık verilmesi sürecinin hem iç politika hem de bölgesel dengeler açısından dikkatle izleneceğini gösteriyor.
Yeni süreç Kürtlerin geleceğini nasıl etkiler, bölgesel etkileri ne olur?
Bu vatandaşlık kararı, Suriye Kürtleri için sadece hukuki değil, sosyal ve politik düzeyde de önemli etkiler yaratabilir. Vatandaşlık alacak bireyler:
Resmi çalışma iznine sahip olacak,
Devlet kurumlarında görev alabilecek,
Eğitim, sağlık ve sosyal haklardan yararlanabilecek,
Suriye'nin geleceğinde söz sahibi olabilecek.
Bu durum, hem Kürtlerin Suriye’ye entegrasyonunu kolaylaştıracak hem de ülkenin yeniden yapılanma sürecinde Kürt topluluğunun etkin rol üstlenmesine olanak sağlayacak.
Ancak bu gelişmenin bölgedeki diğer aktörler, özellikle Irak Kürt Bölgesel Yönetimi, Türkiye ve İran gibi ülkeler nezdinde nasıl karşılanacağı da sürecin istikrarı açısından önemli olacak.
Kararnameyle birlikte atılacak adımlar hangi takvime bağlı olacak?
Kararname 16 Ocak 2026’da yürürlüğe girdi. İçişleri Bakanlığı talimatları ise aynı hafta içerisinde yayınlandı. Uygulamanın ilk aşamasında:
Kimlik tespiti ve dosya oluşturma işlemleri yapılacak.
Vatandaşlık belgeleri dijital sisteme işlenecek.
Yerel idarelerin iş yükü azaltılmak için bölgesel koordinasyon merkezleri kurulacak.
Bakanlık kaynaklarına göre ilk aşamada 50 binden fazla kişinin vatandaşlık süreci başlatılacak. Süreç, 2026 yılı sonuna kadar aşamalı olarak tamamlanacak.
