Antalya Şehirlerarası Otobüs Terminali’nde teslim alınmayan bir koliden çıkan yasaklı Rhesus maymunu, kamuoyunda “Rhesus maymunu neden yasak?” sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Ankara’dan gönderildiği belirlenen hayvanın Türkiye’de evde beslenmesinin ve sahiplenilmesinin yasak olduğu ortaya çıktı. Olay, hem yasal düzenlemeleri hem de bu türün taşıdığı sağlık risklerini tekrar tartışmaya açtı.
Türkiye’de Rhesus maymunu, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu kapsamında yasaklı türler arasında yer alıyor. Yırtıcı ve vahşi hayvan sınıfında değerlendirilen bu primatların ev ortamında bakılması, alım-satımı ve izinsiz şekilde ülkeye sokulması hukuka aykırı kabul ediliyor. Yetkililer, söz konusu yasağın temel gerekçesinin toplum sağlığını korumak olduğunu vurguluyor.
Türkiye’de Rhesus maymunu beslemek neden yasak ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ne diyor?
4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu, doğal yaşamın korunmasını ve yaban hayvanlarının kontrolsüz şekilde ticaretinin önlenmesini amaçlıyor. Bu kapsamda Rhesus maymunu gibi egzotik ve vahşi türlerin evcil hayvan olarak beslenmesi yasaklanmış durumda. Hayvanat bahçeleri ve özel izinli bilimsel kuruluşlar dışında bu türün bulundurulmasına izin verilmiyor.
Uzmanlara göre Rhesus maymunları doğaları gereği sosyal, güçlü ve zaman zaman agresif davranışlar sergileyebilen hayvanlar. Ev ortamı, bu türün biyolojik ve davranışsal ihtiyaçlarını karşılamak için uygun görülmüyor. Ayrıca kontrolsüz çoğalma ve kaçış riskleri, yerel ekosistem açısından da tehdit oluşturabiliyor.
Türkiye’de ithalat da sıkı kurallara bağlı. İlgili bakanlıkların izni olmadan ülkeye sokulan her bir Rhesus maymunu, kaçak yaban hayvanı statüsünde değerlendiriliyor ve ciddi yaptırımlar uygulanıyor.
Rhesus maymunu hastalık riski taşıyor mu, AIDS kuduz ve hepatit bulaştırır mı?
Rhesus maymunu neden yasaklandı sorusunun en önemli yanıtlarından biri, taşıdığı zoonotik hastalık riski. Bu tür; AIDS’e neden olan virüslerle bağlantılı araştırmalarda adı geçen SIV benzeri virüsleri, kuduz ve hepatit gibi ciddi enfeksiyonları taşıyabiliyor. İnsanla yakın temas halinde bulaş riski artabiliyor.
Veteriner hekimler, özellikle ısırma ve tırmalama yoluyla enfeksiyon geçişinin mümkün olduğuna dikkat çekiyor. Kontrolsüz ortamlarda bakılan bir Rhesus maymunu, hem sahibini hem de çevresindekileri sağlık açısından riske atabiliyor. Bu nedenle araştırma laboratuvarları dışında temasın sınırlandırılması esas kabul ediliyor.
Laboratuvar ortamlarında ise biyogüvenlik protokolleri en üst seviyede uygulanıyor. Özel koruyucu ekipmanlar, karantina süreçleri ve düzenli sağlık taramaları, bulaş riskini minimize etmek için zorunlu tutuluyor.
Biyomedikal araştırmalarda Rhesus maymunu neden kullanılıyor ve yasakla çelişiyor mu?
Rhesus maymunları, tıp dünyasında uzun yıllardır önemli bir deneysel model olarak biliniyor. Özellikle 1930’lu ve 1950’li yıllar arasında çocuk felci aşısı geliştirme çalışmalarında aktif rol oynadılar. İnsan fizyolojisine benzerlikleri nedeniyle aşı güvenliği ve enfeksiyon hastalıkları araştırmalarında tercih ediliyorlar.
Bu durum, “Madem yasak, araştırmalarda neden kullanılıyor?” sorusunu beraberinde getiriyor. Yetkililer, burada temel farkın kontrollü ve izinli kullanım olduğuna işaret ediyor. Bilimsel araştırmalar, uluslararası etik kurallar ve yerel mevzuat çerçevesinde, sıkı denetim altında yürütülüyor.
Ancak Hindistan’ın bir dönem Rhesus maymunu ihracatını durdurma kararı, küresel ölçekte araştırmaları etkilemişti. Bu gelişme, biyomedikal çalışmaların belirli ülkelere bağımlı olduğunu ve tedarik zincirinin kırılganlığını da ortaya koydu.
Rh faktörü nedir, Rhesus maymunu ile kan grubu arasında nasıl bir bağ var?
Rhesus maymunu yalnızca yasak ve hastalık başlıklarıyla değil, tıp literatüründeki yeriyle de dikkat çekiyor. “Rh faktörü” olarak bilinen kavram, ilk kez bu maymun türü üzerinde yapılan çalışmalar sırasında tanımlandı. İnsan kan gruplarındaki pozitif (+) ve negatif (-) ayrımı, adını bu keşiften alıyor.
Rh faktörü, kan nakillerinde hayati öneme sahip bir antijen özelliği taşıyor. Uyum sağlanmadığında ciddi komplikasyonlar ortaya çıkabiliyor. Bu nedenle Rhesus maymunları, kan grubu sistemlerinin anlaşılmasında tarihsel bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor.
Rhesus maymunu ticareti dünyada serbest mi, küresel yasaklar neler?
Rhesus maymunu ticareti, dünya genelinde sıkı düzenlemelere tabi. Birçok ülkede evde beslenmesi yasak ya da ağır izin şartlarına bağlı. Uluslararası sözleşmeler, yaban hayatının korunmasını ve yasa dışı ticaretin önlenmesini hedefliyor.
Etik tartışmalar da giderek büyüyor. Hayvan hakları savunucuları, biyomedikal araştırmalarda kullanılan primatların refah koşullarının iyileştirilmesi gerektiğini savunuyor. Diğer yandan bilim insanları, bazı hastalıkların tedavisinde alternatif model bulunmadığını dile getiriyor.
Antalya’daki olay, Türkiye’deki yasağın yalnızca kağıt üzerinde olmadığını bir kez daha gösterdi. Rhesus maymunu neden yasak sorusu, hem toplum sağlığı hem de yaban hayatının korunması açısından net bir çerçeve sunuyor. Yetkililer, benzer vakalara karşı denetimlerin süreceğini belirtiyor.
