Maden Tetkik ve Arama (MTA) Genel Müdürlüğü, uzun süren saha çalışmalarının ardından Türkiye Diri Fay Haritası verilerini 13 yıl sonra resmen güncelledi. Yapılan son akademik araştırmalar, ülkedeki deprem tehlikesinin boyutunu ve haritadaki kırılgan yapıyı daha net bir şekilde gözler önüne seriyor. Özellikle 2023 yılında yaşanan Kahramanmaraş merkezli büyük afetlerin ardından hız kazanan paleosismoloji çalışmaları, yer altındaki hareketli hatlara dair kritik verileri ortaya çıkardı.
MTA Güncel Türkiye Diri Fay Haritası Verilerine Göre Aktif Hat Sayısı Kaça Çıktı?
MTA tarafından kamuoyuyla paylaşılan son verilere göre, Türkiye'deki tescilli diri fay sayısı 485'ten 700'e yükseldi. Bu durum, ülkedeki aktif fay hattı sayısında yaklaşık yüzde 44'lük bir artış yaşandığı anlamına geliyor. Uzmanlar, bu artışın yeni fayların oluşmasından ziyade, gelişen teknoloji ve detaylı arazi incelemeleri sayesinde mevcut risklerin daha görünür hale gelmesinden kaynaklandığını belirtiyor.
Bursa Teknik Üniversitesi (BTÜ) Deprem Uygulama ve Araştırma Merkez Müdürü Prof. Dr. Eyübhan Avcı, haritadaki bu değişimin yapısal tasarımlar ve risk analizleri konusunda mevcut yaklaşımları kökten değiştirmesi gerektiğini ifade ediyor. Risk haritasının genişlemesi, birçok il ve ilçe için deprem tehlikesinin çok daha ayrıntılı bir şekilde ele alınmasını zorunlu kılıyor.
Yeni Aktif Deprem Fay Hatları Karşısında Bina Tasarımları ve Yapısal İvmeler Nasıl Belirlenecek?
Fay hatlarındaki sayısal artış, doğrudan inşaat sektörünü ve güvenli yapı tasarımlarını ilgilendiriyor. Deprem tasarımında kullanılan ivme ve spektrum parametrelerinin Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından sağlandığını hatırlatan uzmanlar, yeni haritanın sahaya özgü deprem analizlerini zorunlu kılacağına işaret ediyor.
Prof. Dr. Eyübhan Avcı, Türkiye Deprem Yönetmeliği'nin iki farklı seçenek sunduğunu belirterek şunları aktarıyor:
"Ya AFAD tarafından yayımlanan standart spektrum değerleri kullanılacak ya da zemin ile fay parametrelerinin birebir modellendiği sahaya özgü deprem analizi yapılacaktır. Sahaya özgü yöntemler, çok daha gerçekçi ve nokta atışı sonuçlar verir. Gelecekte yaşanabilecek olası sarsıntı yükleri doğru hesaplanmazsa, yeni binalar bile ciddi hasarlar alabilir."
Deprem Riski ve Bölgesel Tehlike Analizlerinde Yeni Fay Haritası Nasıl Rol Oynayacak?
Marmara, Ege ve Doğu Anadolu bölgeleri başta olmak üzere Türkiye'nin birçok noktasında aktif fay hatları yoğun bir şekilde kümeleniyor. Ancak uzmanlar, bir bölgede fay sayısının az olmasının o bölgenin tamamen güvenli olduğu anlamına gelmediğinin altını çiziyor. Komşu bir ilde ya da kırıkta meydana gelebilecek güçlü bir sarsıntı, kilometrelerce uzaktaki zayıf zeminleri doğrudan etkileyebiliyor.
2023 yılında yaşanan Kahramanmaraş depremleri, çevre illerdeki zayıf zemin yapısına sahip bölgelerde yıkıcı hasarlara yol açmıştı. Bu nedenle, haritaya yeni eklenen 700 aktif fayın deprem üretme potansiyeli ve ürettiği dalgaların zemin tabakalarından geçerken uğrayacağı değişimler tek tek hesaplanmak zorunda.
Zemin Yapısı ve Sahaya Özgü Deprem Analizleri Yapı Güvenliğini Nasıl Etkiliyor?
Son depremlerde yeni yönetmeliklere uygun inşa edilmesine rağmen hasar gören ya da yıkılan binaların varlığı, zemin özelliklerinin önemini bir kez daha kanıtladı. Yumuşak zeminler ve sıvılaşma riski yüksek alanlar, deprem yükünü büyüterek binaların taşıyıcı sistemlerine aktarıyor.
Mevcut ve yeni yapılacak projelerde sadece üst yapı kalitesine odaklanmak yeterli olmuyor. Güncellenen fay haritasındaki koordinatlar baz alınarak, inşaat yapılacak arazinin zemin mekaniği ve yeraltı yapısı eksiksiz şekilde analiz edilmelidir. Profesör Avcı, yerel yönetimlerin ve belediyelerin ruhsat aşamasında bu analizleri çok daha sıkı denetlemesi gerektiğini vurguluyor.
Vatandaşlar "Deprem Olacak mı?" Sorusunu Neden Bırakmalı ve Binalarını Nasıl Kontrol Ettirmeli?
Uzmanlar, toplumda yerleşmiş olan klasik soruların artık bir kenara bırakılması gerektiği konusunda hemfikir. Yaklaşık 700 aktif fayın bulunduğu bir coğrafyada "Deprem ne zaman olacak?" sorusu yerine "Mevcut yapımı depreme nasıl dayanıklı hale getirebilirim?" bilincinin yerleşmesi gerekiyor.
Vatandaşların vakit kaybetmeden oturdukları binaların zemin ve üst yapı testlerini yaptırmaları büyük önem taşıyor. Yapılacak mühendislik incelemelerinin ardından:
Güçlendirmeye uygun olan binalar hızlıca revize edilmeli,
Ekonomik ömrünü tamamlamış ve güçlendirilmesi mümkün olmayan yapılar ise yıkılarak güncel fay verilerine uygun şekilde yeniden inşa edilmelidir.
MTA'nın güncel veri akışı, Türkiye'nin deprem gerçeğiyle yaşarken bilimin ve doğru mühendisliğin rehberliğinde hareket etmesi gerektiğini bir kez daha net bir şekilde ortaya koyuyor.
