Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu’na katılmak üzere Amerika Birleşik Devletleri’nin New York şehrine giden Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, üç gün süren programı boyunca küresel siyasete yön veren bir diplomasi maratonu gerçekleştirdi. Türkevi ve BM Genel Merkezi arasında mekik dokuyan Erdoğan, çok sayıda devlet ve hükümet başkanıyla bir araya gelerek bölgesel krizlerden ticari iş birliklerine kadar geniş bir yelpazede kritik temaslarda bulundu.
Türkevi’nde İkili Temaslar ve Stratejik Hamleler
New York programının ilk gününde diplomasinin kalbi Türkevi’nde attı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Asya’dan Balkanlar’a, Ortadoğu’dan Kafkaslar’a uzanan geniş bir coğrafyanın temsilcileriyle masa başına oturdu.
Vietnam: Vietnam Devlet Başkanı To Lam ile yapılan görüşmede, iki ülke ilişkilerinin "Stratejik Ortaklık" seviyesine çıkarılması yönündeki Türkiye önerisinin kabul edilmesinden duyulan memnuniyet dile getirildi. Yatırım, ticaret ve savunma sanayisi alanlarındaki potansiyel vurgulandı.
Libya: Libya Başkanlık Konseyi Başkanı Muhammed Yunus el-Menfi ile bir araya gelen Erdoğan, Türkiye’nin Libya’nın menfaatine uymayan hiçbir formülü kabul etmeyeceğini belirterek enerji, madencilik ve savunma iş birliğinin altını çizdi.
Kuveyt: Kuveyt Veliaht Prensi Sabah Halid el-Hamed es-Sabah kabulünde Türkiye'nin kardeş Kuveyt'in yanında olduğu belirtilirken, İsrail’in bölgedeki saldırganlığının durdurulması gerektiği mesajı verildi.
Kosova & Lübnan: Kosova Başbakanı Albin Kurti ile ticaret hacmi ve savunma sanayisi adımları görüşülürken; Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam ile yapılan temaslarda Lübnan halkına insani ve tıbbi desteğin süreceği ifade edildi.
Gürcistan: Gürcistan Başbakanı İrakli Kobakhidze görüşmesinde, 18 yıldır süren büyük ticaret ortaklığının memnuniyeti ve Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan üçlü mekanizmasının önemi ele alındı.
İlk gün temaslarını Dr. Patrick Soon-Shiong ve "100 Yıllık Dostluk: Türkiye-ABD" etkinliğiyle tamamlayan Erdoğan, Türkiye-ABD ilişkilerinin ikinci yüzyılında krizlerin çözümü için yakın diyaloğun şart olduğunu belirtti.
BM Kürsüsünden Küresel Sisteme Eleştiri ve Gazze Vurgusu
Programın ikinci gününde BM Genel Kurulu’na hitap eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasının merkezine Gazze’de yaşanan insani dramı ve küresel yönetim sistemindeki tıkanıklıkları yerleştirdi.
Erdoğan, BM’nin mevcut yapısının dünya barışını tesis etmede yetersiz kaldığını vurgulayarak, "Dünya 5'ten büyüktür" ilkesi doğrultusunda Güvenlik Konseyi’nin acilen reforme edilmesi gerektiğini yineledi. Konuşmasında, vicdanın ve mazlumların sesi olmaya devam edeceğini altını çizerek belirten Cumhurbaşkanı, uluslararası sisteme güvenin ancak adaletle inşa edilebileceğini söyledi.
Guterres ve Liderlerle Küresel Krizler Masadaydı
Genel Kurul hitabının ardından temaslarına devam eden Erdoğan, görev süresinin sonuna yaklaşan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile görüştü. Görüşmede Filistin, Ukrayna, İran, Karadeniz’deki seyrüsefer güvenliği ve Kıbrıs meselesi ele alındı. Erdoğan, Kıbrıs'ta Türk tarafının egemen eşitliği tanınmadan bir çözüme ulaşılamayacağını net bir şekilde ifade etti.
Guterres görüşmesini müteakip Senegal Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye, Katar Emiri Temim bin Hamed Al Sani, İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Japonya Başbakanı Takaiçi Sanae, Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ve Bangladeş Başbakanı Tarık Rahman ile ikili zirveler gerçekleştirildi. Bu temaslarda özellikle savunma sanayisi iş birlikleri, Karadeniz ticari gemilerinin güvenliği ve Gazze’deki İsrail saldırganlığının durdurulması için uluslararası baskı kurulması gerektiği belirtildi.
Trump ile Ortak Toplantı ve Dikkat Çeken Diyalog
Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde gerçekleşen ve Körfez İşbirliği Konseyi üyesi ülke liderlerinin katıldığı İran konulu toplantıya iştirak etti.
Toplantıda konuşan ABD Başkanı Donald Trump, Gazze krizinin çözümü için atılan adımlardan bahsederken Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı işaret ederek dikkat çeken ifadeler kullandı. Trump, "Aralarında Türkiye'den gelen, tam şuradaki dostum da vardı. Kendisi sert bir adamdır. Onunla uğraşmayın. Kendisi gerçekten harika bir adamdır" diyerek Erdoğan’ın bölgedeki güçlü duruşuna atıfta bulundu.
Erdoğan, günün sonunda Trump tarafından devlet başkanları onuruna verilen akşam yemeğine katıldı.
Irak ile Stratejik Güvenlik Kararı ve Zelenski Zirvesi
New York temaslarının üçüncü gününde de kritik masalar kuruldu. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile görüşen Erdoğan, Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki barış sürecini desteklediklerini ve Türkiye-Ermenistan ilişkilerindeki olumlu ivmenin korunması gerektiğini ifade etti.
Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi ile yapılan kabulün ardından ise tarihi nitelikte ortak bir bildiri yayımlandı:
Güvenlik ve Başika Devri: Türkiye ve Irak güvenlik alanındaki iş birliğini derinleştirme kararı aldı. Sincar’da devlet otoritesinin sağlanması ve yasa dışı silahlı unsurların temizlenmesi konusunda uzlaşıldı. Bu kapsamda Türk kuvvetlerinin Başika-Zilkan yerleşkesini kademeli olarak Irak Federal Hükümetine devretmesi kararlaştırıldı.
Kalkınma Yolu: Kalkınma Yolu Projesi başta olmak üzere stratejik projelerin hızlandırılması hususunda mutabakata varıldı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile Türkevi’nde bir araya gelen Erdoğan, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın adil bir barışla sona ermesi için Türkiye’nin kolaylaştırıcı rol oynamaya hazır olduğunu, Karadeniz’deki ticaret gemilerinin hedef alınmasının kabul edilemez olduğunu belirtti.
Ekonomi, İklim ve Toplum Diplomasisi
Siyasi temasların yanı sıra ekonomi ve çevre gündemli toplantılarda da Türkiye’nin vizyonu aktarıldı:
Türkiye-ABD İş Konseyi: Amerikan iş dünyası temsilcileriyle buluşan Erdoğan, Türkiye’nin küresel ekonomik şoklara karşı dayanıklı yapısını anlatarak yapay zeka, sağlık ve dijital dönüşüm yatırımlarına dikkat çekti ve stratejik bir ekonomik iş birliği modeli çağrısı yaptı.
BM İklim Etkinliği: BM Genel Merkezi’ndeki iklim toplantısında konuşan Erdoğan, COP31 süreci kapsamında 2035 hedeflerini paylaştı. İklim hedeflerinin toplumsal ve ekonomik gerçeklerle örtüşmesi gerektiğini belirten Cumhurbaşkanı, finansman eşitsizliklerinin çözülmesi gerektiğine değindi.
Diplomasi trafiğinin ardından New York’taki Türk vatandaşlarıyla buluşan ve Türkevi yakınlarındaki bir pastanede esnafla sohbet eden Erdoğan, temaslarının son ayağında TASC, UID, MÜSİAD ve ABD Müslüman Kuruluşlar Konseyi ortak etkinliğine katıldı.
Burada ABD’de yaşayan Türk ve Müslüman toplumuna seslenen Erdoğan, asimilasyona karşı durduklarını ancak entegrasyonu desteklediklerini belirterek, vatandaşları ABD’deki ara seçimlerde sandığa giderek demokratik haklarını aktif olarak kullanmaya davet etti.
