Orta Doğu’da tırmanan savaş gerilimi ve Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinin durma noktasına gelmesi, küresel enerji piyasalarını sarsarken Körfez ülkelerinin ekonomik dengelerini de altüst etti. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından bölgede artan askeri hareketlilik, petrol ve doğal gaz sevkiyatını sekteye uğrattı.
Son üç haftada yaşanan gelişmeler, petrol ihracatında yüzde 60’ı aşan düşüşe neden olurken, yedi ülkenin toplam günlük kaybının yaklaşık 2,3 milyar dolar seviyesine ulaştığı hesaplanıyor. Küresel enerji ticaretinin kalbi sayılan Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, modern tarihin en büyük arz kesintilerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Petrol Akışı Sert Şekilde Azaldı
Körfez bölgesi günlük yaklaşık 30 milyon varillik üretim kapasitesiyle dünya petrol arzının üçte birini karşılıyor. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksama, ihracat rakamlarını dramatik biçimde geriletti.
Savaş öncesinde 25 milyon varilin üzerinde seyreden günlük ihracat, 9–10 milyon varil bandına kadar düştü. Bu tablo, enerji piyasalarında arz endişesini derinleştirirken petrol fiyatlarını da hızla yukarı taşıdı.
Modern Tarihin En Büyük Arz Kesintilerinden Biri
Yaklaşık 15 milyon varillik kayıp, uzmanlara göre son yılların en sert arz daralması olarak kayıtlara geçti. LNG ve petrokimya gelirleri hariç tutulduğunda bile Körfez ülkelerinin iki haftalık petrol gelir kaybının 25 milyar doları bulduğu belirtiliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı üyesi ülkeler, piyasadaki sert dalgalanmayı sınırlamak amacıyla toplam 400 milyon varillik acil durum stokunu devreye alma kararı aldı. Bu hamle fiyatlardaki kontrolsüz yükselişi frenlese de, analistler kalıcı bir düşüş için jeopolitik tansiyonun azalması gerektiğine dikkat çekiyor.
En Büyük Darbe Suudi Arabistan’a
Enerji gelirlerine yüksek oranda bağımlı olan Körfez ekonomileri, krizin yükünü ağır biçimde hissediyor. Suudi Arabistan’ın son gelişmelerle birlikte günlük kaybının 1 milyar dolara yaklaştığı ifade ediliyor.
Birleşik Arap Emirlikleri’nin günlük kaybı 350 milyon dolar, Katar’ın 300 milyon dolar, Kuveyt’in yaklaşık 200 milyon dolar seviyesinde hesaplanıyor. Umman ve Bahreyn de gelirlerinin büyük kısmını enerjiye dayandırdığı için ciddi kayıplarla karşı karşıya.
Irak’ta İhracat Neredeyse Durdu
Krizin en sert hissedildiği ülkelerden biri de Irak oldu. Petrol ihracatının büyük bölümünü Hürmüz üzerinden gerçekleştiren ülkenin üretimi 4,2 milyon varilden 1,2 milyon varile kadar geriledi. Günlük ekonomik kaybın 300 milyon dolar civarında olduğu belirtiliyor.
Boru Hatları Yetersiz Kaldı
Bazı Körfez ülkeleri ihracatın bir kısmını boru hatlarıyla sürdürmeye çalışsa da mevcut kapasite kayıpları telafi etmeye yetmiyor. Suudi Arabistan Doğu-Batı Boru Hattı’nı, BAE ise Abu Dabi-Füceyre hattını devreye alırken, Irak Kerkük-Ceyhan hattına yöneliyor. Ancak uzmanlar, Hürmüz’ün tam kapasite çalışmadığı bir senaryoda bu alternatiflerin sınırlı kalacağını belirtiyor.
Küresel enerji piyasaları şimdi gözünü bölgedeki gelişmelere çevirmiş durumda. Hürmüz Boğazı’nda normalleşme sağlanmadıkça petrol fiyatlarındaki oynaklığın sürmesi bekleniyor.
