İran’da günlerdir süren siyasi belirsizlik sona erdi. İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in ABD ve İsrail’in düzenlediği hava saldırılarında hayatını kaybettiği iddialarının ardından gözler ülkenin yeni liderine çevrilmişti. İran’da dini lideri belirlemekle görevli olan 88 din adamından oluşan Uzmanlar Meclisi, yaptığı açıklamayla yeni dini liderin Mücteba Hamaney olduğunu duyurdu. Uzun süredir en güçlü aday olarak gösterilen Mücteba Hamaney’in özellikle 2009 Yeşil Hareket protestolarındaki rolü yeniden gündeme geldi.
Mücteba Hamaney İran’ın Yeni Dini Lideri Oldu
Uzmanlar Meclisi tarafından yapılan açıklamada, İran’ın yeni dini liderinin Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney olduğu resmen ilan edildi. Son günlerde kendisinden bir süre haber alınamayan Mücteba Hamaney’in 3 Mart’ta İran devlet medyasında yer alan haberlerle hayatta olduğu ve ülkenin önemli meseleleri hakkında değerlendirmeler yaptığı belirtilmişti.
8 Mart akşamı yapılan toplantının ardından Uzmanlar Meclisi, İran’ın en üst dini ve siyasi makamı olan liderlik görevine Mücteba Hamaney’in getirildiğini açıkladı.
Mücteba Hamaney’in 2009 Protestolarındaki Rolü Nedir?
Mücteba Hamaney’in adı özellikle 2009 yılında İran’da gerçekleşen ve “Yeşil Hareket” olarak bilinen protestolar sırasında sık sık gündeme geldi. O dönem yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından ülke genelinde geniş çaplı protestolar başlamıştı.
Bazı muhalif siyasetçiler ve uluslararası gözlemciler, protestoların bastırılmasında Mücteba Hamaney’in güvenlik kurumları üzerinde etkili olduğunu ileri sürdü. Bu iddialar İran yönetimi tarafından resmi olarak doğrulanmasa da uzun süre tartışılmaya devam etti.
Uluslararası basında yer alan bazı iddialara göre Mücteba Hamaney:
Devrim Muhafızları ve Basij milisleri içinde etkili bir konuma sahipti
Güvenlik operasyonlarının koordinasyonunda rol oynadı
Protestoların bastırılması için sert müdahaleyi savunan çevrelerle yakın çalıştı
Ancak İran hükümeti bu iddiaları hiçbir zaman resmi olarak doğrulamadı.
Yeşil Hareket Nedir?
Yeşil Hareket, İran tarihinde en büyük siyasi protesto hareketlerinden biri olarak kabul ediliyor. Hareket, 12 Haziran 2009’da yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından başladı.
Seçim sonuçlarında dönemin cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad’ın yaklaşık %63 oy aldığı açıklanınca, muhalif adaylar ve destekçileri sonuçların manipüle edildiğini iddia etti. Bunun üzerine başkent Tahran başta olmak üzere birçok şehirde milyonlarca kişi protestolara katıldı.
Bu kitlesel protestolar daha sonra “Yeşil Hareket” olarak adlandırıldı.
Yeşil Hareketi Kim Organize Etti?
Yeşil Hareket tek bir kişi tarafından organize edilen bir yapı değildi. Hareket, seçim sonuçlarına itiraz eden reform yanlısı grupların ve sivil toplum ağlarının birleşmesiyle ortaya çıktı.
Hareketin öne çıkan figürleri arasında şu isimler yer aldı:
Mir-Hossein Musavi: Reformist cumhurbaşkanı adayı ve hareketin sembolik lideri
Mehdi Karubi: Reformist siyasetçi ve Musavi’nin en güçlü destekçilerinden biri
Protestoların örgütlenmesinde sosyal medya, genç aktivistler ve sivil toplum ağları önemli rol oynadı.
Mücteba Hamaney’in Kamuoyundan Uzak Profili
Bugün 56 yaşında olan Mücteba Hamaney, uzun yıllardır İran siyasetinde etkili olduğu iddia edilen ancak kamuoyunda nadiren görülen bir figür olarak biliniyor.
İran’da dini liderliğin babadan oğula geçmesi ihtimali, 1979 İslam Devrimi öncesindeki Pehlevi monarşisini hatırlatabileceği için oldukça hassas bir konu olarak değerlendiriliyor.
Mücteba Hamaney bugüne kadar:
Kamuya açık konferanslar vermedi
Cuma hutbeleri okumadı
Siyasi konuşmalar yapmadı
Bu nedenle birçok İranlı, onun sesini bile hiç duymadığını ifade ediyor.
Devrim Muhafızları ile Yakın İlişkileri
Mücteba Hamaney’in gençlik yıllarından itibaren İran Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler kurduğu biliniyor. İran-Irak Savaşı sırasında Habib Taburu’nda görev aldığı ve bazı operasyonlara katıldığı da belirtiliyor.
Batı medyasında yer alan bazı haberlere göre Hamaney’in, İran’a uygulanan yaptırımlar döneminde farklı ülkelerde faaliyet gösteren geniş bir ekonomik ağ kurduğu iddia ediliyor. Bu ağ üzerinden milyarlarca dolarlık finansal işlemler gerçekleştirildiği öne sürülse de bu iddialar hakkında resmi bir doğrulama bulunmuyor.
Yeni dini lider olarak ilan edilen Mücteba Hamaney’in İran iç siyaseti ve Orta Doğu dengeleri üzerinde nasıl bir etki yaratacağı ise önümüzdeki süreçte yakından takip edilecek.
