Türkiye’nin savunma sanayisindeki en önemli projelerinden biri olan milli muharip uçak KAAN'ın motor tedarik sürecinde uluslararası diplomasi ve hukuk açısından kritik bir aşama geride kaldı. ABD Dışişleri Bakanlığının 24 Haziran 2026 tarihinde Kongre’ye resmi bildirimde bulunduğu yabancı askeri satış paketi için yasal olarak tanınan 15 günlük inceleme süresi doldu.
NATO müttefiki ülkelere uygulanan bu yasal süre zarfında, Türkiye’ye yönelik savunma malzemesi ve teknik hizmetlerin satışını durdurmak amacıyla bazı Kongre üyeleri tarafından ortak bir karar tasarısı sunulsa da tasarı Temsilciler Meclisi veya Senato gündemine alınmadı. Böylece 9 Temmuz itibarıyla yasal süreç tamamlanırken, F110 motorlarının Türkiye'ye satış süreci Kongre engeline takılmadan ilerlemeye devam etti.
Söz konusu askeri satış onay ve bildirim paketi, KAAN savaş uçağında prototip ve ilk üretim aşamalarında kullanılacak F110-GE-129E/F motorlarının uçağa entegrasyonu, montajı, dış modifikasyonu, sertifikasyonu ve test edilmesini içeriyor.
Aynı zamanda projeye yönelik kritik savunma hizmetleri ile teknik veri paylaşımı da bu yasal izin kapsamında yer alıyor. Kongre aşamasının geçilmesiyle birlikte, motorların teslimat takvimi, entegrasyon takvimi ve teknik test faaliyetleri gibi operasyonel süreçlerin önündeki hukuki belirsizlikler ortadan kalkmış oldu.
Kongre içindeki tasarı girişimleri sonuçsuz kaldı
Satış sürecini engellemek adına ortak karar tasarısını sunan isimlerin başında Demokrat Parti Nevada Temsilcisi Dina Titus yer aldı. Tasarıya Temsilciler Meclisi'nden Brad Sherman, Chris Pappas ve Jim McGovern gibi geçmişte Türkiye'ye yönelik F-16 modernizasyon kitleri ve yeni uçak satış süreçlerine de sert itirazlar yükselten 8 Demokrat Kongre üyesi daha imza desteği verdi. Diğer imzacılar Jim Costa, Josh Gottheimer, Mike Quigley ve George Latimer'ın ise özellikle Ermeni, Yunan ve İsrail diasporalarının siyasi olarak etkili olduğu seçmen bölgelerini temsil etmeleri dikkat çekti. Ancak bu isimlerin girişimi, yasal süre içerisinde her iki meclisin de genel kurul ajandasına taşınamadığı için hiçbir yasama sürecine dönüşemeden kadük kaldı.
Yabancı askeri satışlarda AECA mevzuatı ve veto dengesi
ABD'nin dost ve müttefik ülkelere yönelik gerçekleştirdiği büyük çaplı silah ve savunma sanayii ihracatları, ülkenin iç hukukunda yer alan 1976 tarihli Silah İhracat Kontrol Kanunu (Arms Export Control Act - AECA) hükümleri uyarınca sıkı bir yasal prosedüre tabidir. Bu kanunun ilgili maddelerine göre, Pentagon'a bağlı Savunma Güvenlik İşbirliği Ajansı (DSCA) tarafından yürütülen yabancı askeri satış (FMS) süreçlerinde Dışişleri Bakanlığı, onaylanan paketleri resmi olarak Kongre'nin denetimine sunmak zorundadır. Mevzuat gereği NATO üyesi devletler için bu denetim ve itiraz süresi 15 gün ile sınırlandırılmışken, NATO dışı ülkeler için 30 gün olarak uygulanmaktadır.
Yasal takvim işlerken Kongre'nin bir satışı tamamen bloke edebilmesi için hem Temsilciler Meclisi hem de Senato'da eş zamanlı olarak satışı reddeden bir ortak karar tasarısının salt çoğunlukla kabul edilmesi gerekmektedir. Meclislerden bu yönde bir karar çıksa dahi, ABD Başkanı'nın bu yasama kararını veto etme hakkı bulunmaktadır. Kongre'nin başkanlık vetosunu tamamen aşarak satışı hukuken durdurabilmesi için ise her iki mecliste de üçte iki gibi nitelikli bir çoğunluğa (Temsilciler Meclisi'nde en az 290, Senato'da ise 67 oy) ulaşması yasal bir zorunluluktur. Türkiye'ye yönelik F110 motor satışında ise tasarı genel kurullara bile gelemediği için bu karmaşık hukuki mekanizmalar işletilmeden süreç doğrudan onaylanmış kabul edildi.
Bundan sonraki süreçte, F110 motorlarının Türkiye'ye fiziki tedarikine ilişkin teknik ve ticari detay görüşmeleri ABD yönetimi, savunma sanayii kurumları, motor üretici firması General Electric ve Türkiye'deki askeri ile sivil tedarik makamları arasında yürütülmeye devam edecek.
